ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.04

ભ્પ્_04.04.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
એતાવદ્ ઉક્ત્વા વિરરામ શઙ્કરઃ પત્ન્ય્-અઙ્ગ-નાશં હ્ય્ ઉભયત્ર ચિન્તયન્ ।
સુહૃદ્-દિદૃક્ષુઃ પરિશઙ્કિતા ભવાન્ નિષ્ક્રામતી નિર્વિશતી દ્વિધાસ સા

સુહૃદ્-દિદૃક્ષા-પ્રતિઘાત-દુર્મનાઃ સ્નેહાદ્ રુદત્ય્ અશ્રુ-કલાતિવિહ્વલા ।
ભવં ભવાન્ય્ અપ્રતિપૂરુષં રુષા પ્રધક્ષ્યતીવૈક્ષત જાત-વેપથુઃ

તતો વિનિઃશ્વસ્ય સતી વિહાય તં શોકેન રોષેણ ચ દૂયતા હૃદા ।
પિત્રોર્ અગાત્ સ્ત્રૈણ-વિમૂઢ-ધીર્ ગૃહાન્ પ્રેમ્ણાત્મનો યો ઽર્ધમ્ અદાત્ સતાં પ્રિયઃ

તામ્ અન્વગચ્છન્ દ્રુત-વિક્રમાં સતીમ્ એકાં ત્રિ-નેત્રાનુચરાઃ સહસ્રશઃ ।
સ-પાર્ષદ-યક્ષા મણિમન્-મદાદયઃ પુરો-વૃષેન્દ્રાસ્ તરસા ગત-વ્યથાઃ

તાં સારિકા-કન્દુક-દર્પણામ્બુજ- શ્વેતાતપત્ર-વ્યજન-સ્રગ્-આદિભિઃ ।
ગીતાયનૈર્ દુન્દુભિ-શઙ્ખ-વેણુભિર્ વૃષેન્દ્રમ્ આરોપ્ય વિટઙ્કિતા યયુઃ

આબ્રહ્મ-ઘોષોર્જિત-યજ્ઞ-વૈશસં વિપ્રર્ષિ-જુષ્ટં વિબુધૈશ્ ચ સર્વશઃ ।
મૃદ્-દાર્વ્-અયઃ-કાઞ્ચન-દર્ભ-ચર્મભિર્ નિસૃષ્ટ-ભાણ્ડં યજનં સમાવિશત્

તામ્ આગતાં તત્ર ન કશ્ચનાદ્રિયદ્ વિમાનિતાં યજ્ઞ-કૃતો ભયાજ્ જનઃ ।
ઋતે સ્વસૄર્ વૈ જનનીં ચ સાદરાઃ પ્રેમાશ્રુ-કણ્ઠ્યઃ પરિષસ્વજુર્ મુદા

સૌદર્ય-સમ્પ્રશ્ન-સમર્થ-વાર્તયા માત્રા ચ માતૃ-ષ્વસૃભિશ્ ચ સાદરમ્ ।
દત્તાં સપર્યાં વરમ્ આસનં ચ સા નાદત્ત પિત્રાપ્રતિનન્દિતા સતી

અરુદ્ર-ભાગં તમ્ અવેક્ષ્ય ચાધ્વરં પિત્રા ચ દેવે કૃત-હેલનં વિભૌ ।
અનાદૃતા યજ્ઞ-સદસ્ય્ અધીશ્વરી ચુકોપ લોકાન્ ઇવ ધક્ષ્યતી રુષા

જગર્હ સામર્ષ-વિપન્નયા ગિરા શિવ-દ્વિષં ધૂમ-પથ-શ્રમ-સ્મયમ્ ।
સ્વ-તેજસા ભૂત-ગણાન્ સમુત્થિતાન્ નિગૃહ્ય દેવી જગતો ઽભિશૃણ્વતઃ

ભ્પ્_04.04.011।0 દેવ્ય્ ઉવાચ
ન યસ્ય લોકે ઽસ્ત્ય્ અતિશાયનઃ પ્રિયસ્ તથાપ્રિયો દેહ-ભૃતાં પ્રિયાત્મનઃ ।
તસ્મિન્ સમસ્તાત્મનિ મુક્ત-વૈરકે ઋતે ભવન્તં કતમઃ પ્રતીપયેત્

દોષાન્ પરેષાં હિ ગુણેષુ સાધવો ગૃહ્ણન્તિ કેચિન્ ન ભવાદૃશો દ્વિજ ।
ગુણાંશ્ ચ ફલ્ગૂન્ બહુલી-કરિષ્ણવો મહત્તમાસ્ તેષ્વ્ અવિદદ્ ભવાન્ અઘમ્

નાશ્ચર્યમ્ એતદ્ યદ્ અસત્સુ સર્વદા મહદ્-વિનિન્દા કુણપાત્મ-વાદિષુ ।
સેર્ષ્યં મહાપૂરુષ-પાદ-પાંસુભિર્ નિરસ્ત-તેજઃસુ તદ્ એવ શોભનમ્

યદ્ દ્વ્ય્-અક્ષરં નામ ગિરેરિતં નૃણાં સકૃત્ પ્રસઙ્ગાદ્ અઘમ્ આશુ હન્તિ તત્ ।
પવિત્ર-કીર્તિં તમ્ અલઙ્ઘ્ય-શાસનં ભવાન્ અહો દ્વેષ્ટિ શિવં શિવેતરઃ

યત્-પાદ-પદ્મં મહતાં મનો-ઽલિભિર્ નિષેવિતં બ્રહ્મ-રસાસવાર્થિભિઃ ।
લોકસ્ય યદ્ વર્ષતિ ચાશિષો ઽર્થિનસ્ તસ્મૈ ભવાન્ દ્રુહ્યતિ વિશ્વ-બન્ધવે

કિં વા શિવાખ્યમ્ અશિવં ન વિદુસ્ ત્વદ્ અન્યે બ્રહ્માદયસ્ તમ્ અવકીર્ય જટાઃ શ્મશાને ।
તન્-માલ્ય-ભસ્મ-નૃકપાલ્ય્ અવસત્ પિશાચૈર્ યે મૂર્ધભિર્ દધતિ તચ્-ચરણાવસૃષ્ટમ્

કર્ણૌ પિધાય નિરયાદ્ યદ્ અકલ્પ ઈશે ધર્માવિતર્ય્ અસૃણિભિર્ નૃભિર્ અસ્યમાને ।
છિન્દ્યાત્ પ્રસહ્ય રુશતીમ્ અસતીં પ્રભુશ્ ચેજ્ જિહ્વામ્ અસૂન્ અપિ તતો વિસૃજેત્ સ ધર્મઃ

અતસ્ તવોત્પન્નમ્ ઇદં કલેવરં ન ધારયિષ્યે શિતિ-કણ્ઠ-ગર્હિણઃ ।
જગ્ધસ્ય મોહાદ્ ધિ વિશુદ્ધિમ્ અન્ધસો જુગુપ્સિતસ્યોદ્ધરણં પ્રચક્ષતે

ન વેદ-વાદાન્ અનુવર્તતે મતિઃ સ્વ એવ લોકે રમતો મહા-મુનેઃ ।
યથા ગતિર્ દેવ-મનુષ્યયોઃ પૃથક્ સ્વ એવ ધર્મે ન પરં ક્ષિપેત્ સ્થિતઃ

કર્મ પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તમ્ અપ્ય્ ઋતં વેદે વિવિચ્યોભય-લિઙ્ગમ્ આશ્રિતમ્ ।
વિરોધિ તદ્ યૌગપદૈક-કર્તરિ દ્વયં તથા બ્રહ્મણિ કર્મ નર્ચ્છતિ

મા વઃ પદવ્યઃ પિતર્ અસ્મદ્-આસ્થિતા યા યજ્ઞ-શાલાસુ ન ધૂમ-વર્ત્મભિઃ ।
તદ્-અન્ન-તૃપ્તૈર્ અસુ-ભૃદ્ભિર્ ઈડિતા અવ્યક્ત-લિઙ્ગા અવધૂત-સેવિતાઃ

નૈતેન દેહેન હરે કૃતાગસો દેહોદ્ભવેનાલમ્ અલં કુજન્મના ।
વ્રીડા મમાભૂત્ કુજન-પ્રસઙ્ગતસ્ તજ્ જન્મ ધિગ્ યો મહતામ્ અવદ્ય-કૃત્

ગોત્રં ત્વદીયં ભગવાન્ વૃષધ્વજો દાક્ષાયણીત્ય્ આહ યદા સુદુર્મનાઃ ।
વ્યપેત-નર્મ-સ્મિતમ્ આશુ તદાહં વ્યુત્સ્રક્ષ્ય એતત્ કુણપં ત્વદ્-અઙ્ગજમ્

ભ્પ્_04.04.024।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્ય્ અધ્વરે દક્ષમ્ અનૂદ્ય શત્રુ-હન્ ક્ષિતાવ્ ઉદીચીં નિષસાદ શાન્ત-વાક્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા જલં પીત-દુકૂલ-સંવૃતા નિમીલ્ય દૃગ્ યોગ-પથં સમાવિશત્

કૃત્વા સમાનાવ્ અનિલૌ જિતાસના સોદાનમ્ ઉત્થાપ્ય ચ નાભિ-ચક્રતઃ ।
શનૈર્ હૃદિ સ્થાપ્ય ધિયોરસિ સ્થિતં કણ્ઠાદ્ ભ્રુવોર્ મધ્યમ્ અનિન્દિતાનયત્

એવં સ્વ-દેહં મહતાં મહીયસા મુહુઃ સમારોપિતમ્ અઙ્કમ્ આદરાત્ ।
જિહાસતી દક્ષ-રુષા મનસ્વિની દધાર ગાત્રેષ્વ્ અનિલાગ્નિ-ધારણામ્

તતઃ સ્વ-ભર્તુશ્ ચરણામ્બુજાસવં જગદ્-ગુરોશ્ ચિન્તયતી ન ચાપરમ્ ।
દદર્શ દેહો હત-કલ્મષઃ સતી સદ્યઃ પ્રજજ્વાલ સમાધિજાગ્નિના

તત્ પશ્યતાં ખે ભુવિ ચાદ્ભુતં મહદ્ હા હેતિ વાદઃ સુમહાન્ અજાયત ।
હન્ત પ્રિયા દૈવતમસ્ય દેવી જહાવ્ અસૂન્ કેન સતી પ્રકોપિતા

અહો અનાત્મ્યં મહદ્ અસ્ય પશ્યત પ્રજાપતેર્ યસ્ય ચરાચરં પ્રજાઃ ।
જહાવ્ અસૂન્ યદ્-વિમતાત્મજા સતી મનસ્વિની માનમ્ અભીક્ષ્ણમ્ અર્હતિ

સો ઽયં દુર્મર્ષ-હૃદયો બ્રહ્મ-ધ્રુક્ ચ લોકે ઽપકીર્તિં મહતીમ્ અવાપ્સ્યતિ ।
યદ્-અઙ્ગજાં સ્વાં પુરુષ-દ્વિડ્ ઉદ્યતાં ન પ્રત્યષેધન્ મૃતયે ઽપરાધતઃ

વદત્ય્ એવં જને સત્યા દૃષ્ટ્વાસુ-ત્યાગમ્ અદ્ભુતમ્ ।
દક્ષં તત્-પાર્ષદા હન્તુમ્ ઉદતિષ્ઠન્ન્ ઉદાયુધાઃ

તેષામ્ આપતતાં વેગં નિશામ્ય ભગવાન્ ભૃગુઃ ।
યજ્ઞ-ઘ્ન-ઘ્નેન યજુષા દક્ષિણાગ્નૌ જુહાવ હ

અધ્વર્યુણા હૂયમાને દેવા ઉત્પેતુર્ ઓજસા ।
ઋભવો નામ તપસા સોમં પ્રાપ્તાઃ સહસ્રશઃ

તૈર્ અલાતાયુધૈઃ સર્વે પ્રમથાઃ સહ-ગુહ્યકાઃ ।
હન્યમાના દિશો ભેજુર્ ઉશદ્ભિર્ બ્રહ્મ-તેજસા