ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.02

ભ્પ્_04.02.001।0 વિદુર ઉવાચ
ભવે શીલવતાં શ્રેષ્ઠે દક્ષો દુહિતૃ-વત્સલઃ ।
વિદ્વેષમ્ અકરોત્ કસ્માદ્ અનાદૃત્યાત્મજાં સતીમ્

કસ્ તં ચરાચર-ગુરું નિર્વૈરં શાન્ત-વિગ્રહમ્ ।
આત્મારામં કથં દ્વેષ્ટિ જગતો દૈવતં મહત્

એતદ્ આખ્યાહિ મે બ્રહ્મન્ જામાતુઃ શ્વશુરસ્ય ચ ।
વિદ્વેષસ્ તુ યતઃ પ્રાણાંસ્ તત્યજે દુસ્ત્યજાન્ સતી

ભ્પ્_04.02.004।0 મૈત્રેય ઉવાચ
પુરા વિશ્વ-સૃજાં સત્રે સમેતાઃ પરમર્ષયઃ ।
તથામર-ગણાઃ સર્વે સાનુગા મુનયો ઽગ્નયઃ

તત્ર પ્રવિષ્ટમ્ ઋષયો દૃષ્ટ્વાર્કમ્ ઇવ રોચિષા ।
ભ્રાજમાનં વિતિમિરં કુર્વન્તં તન્ મહત્ સદઃ

ઉદતિષ્ઠન્ સદસ્યાસ્ તે સ્વ-ધિષ્ણ્યેભ્યઃ સહાગ્નયઃ ।
ઋતે વિરિઞ્ચાં શર્વં ચ તદ્-ભાસાક્ષિપ્ત-ચેતસઃ

સદસસ્-પતિભિર્ દક્ષો ભગવાન્ સાધુ સત્-કૃતઃ ।
અજં લોક-ગુરું નત્વા નિષસાદ તદ્-આજ્ઞયા

પ્રાઙ્-નિષણ્ણં મૃડં દૃષ્ટ્વા નામૃષ્યત્ તદ્-અનાદૃતઃ ।
ઉવાચ વામં ચક્ષુર્ભ્યામ્ અભિવીક્ષ્ય દહન્ન્ ઇવ

શ્રૂયતાં બ્રહ્મર્ષયો મે સહ-દેવાઃ સહાગ્નયઃ ।
સાધૂનાં બ્રુવતો વૃત્તં નાજ્ઞાનાન્ ન ચ મત્સરાત્

અયં તુ લોક-પાલાનાં યશો-ઘ્નો નિરપત્રપઃ ।
સદ્ભિર્ આચરિતઃ પન્થા યેન સ્તબ્ધેન દૂષિતઃ

એષ મે શિષ્યતાં પ્રાપ્તો યન્ મે દુહિતુર્ અગ્રહીત્ ।
પાણિં વિપ્રાગ્નિ-મુખતઃ સાવિત્ર્યા ઇવ સાધુવત્

ગૃહીત્વા મૃગ-શાવાક્ષ્યાઃ પાણિં મર્કટ-લોચનઃ ।
પ્રત્યુત્થાનાભિવાદાર્હે વાચાપ્ય્ અકૃત નોચિતમ્

લુપ્ત-ક્રિયાયાશુચયે માનિને ભિન્ન-સેતવે ।
અનિચ્છન્ન્ અપ્ય્ અદાં બાલાં શૂદ્રાયેવોશતીં ગિરમ્

પ્રેતાવાસેષુ ઘોરેષુ પ્રેતૈર્ ભૂત-ગણૈર્ વૃતઃ ।
અટત્ય્ ઉન્મત્તવન્ નગ્નો વ્યુપ્ત-કેશો હસન્ રુદન્

ચિતા-ભસ્મ-કૃત-સ્નાનઃ પ્રેત-સ્રઙ્-ન્રસ્થિ-ભૂષણઃ ।
શિવાપદેશો હ્ય્ અશિવો મત્તો મત્ત-જન-પ્રિયઃ ।
પતિઃ પ્રમથ-નાથાનાં તમો-માત્રાત્મકાત્મનામ્

તસ્મા ઉન્માદ-નાથાય નષ્ટ-શૌચાય દુર્હૃદે ।
દત્તા બત મયા સાધ્વી ચોદિતે પરમેષ્ઠિના

ભ્પ્_04.02.017।0 મૈત્રેય ઉવાચ
વિનિન્દ્યૈવં સ ગિરિશમ્ અપ્રતીપમ્ અવસ્થિતમ્ ।
દક્ષો ઽથાપ ઉપસ્પૃશ્ય ક્રુદ્ધઃ શપ્તું પ્રચક્રમે

અયં તુ દેવ-યજન ઇન્દ્રોપેન્દ્રાદિભિર્ ભવઃ ।
સહ ભાગં ન લભતાં દેવૈર્ દેવ-ગણાધમઃ

નિષિધ્યમાનઃ સ સદસ્ય-મુખ્યૈર્ દક્ષો ગિરિત્રાય વિસૃજ્ય શાપમ્ ।
તસ્માદ્ વિનિષ્ક્રમ્ય વિવૃદ્ધ-મન્યુર્ જગામ કૌરવ્ય નિજં નિકેતનમ્

વિજ્ઞાય શાપં ગિરિશાનુગાગ્રણીર્ નન્દીશ્વરો રોષ-કષાય-દૂષિતઃ ।
દક્ષાય શાપં વિસસર્જ દારુણં યે ચાન્વમોદંસ્ તદ્-અવાચ્યતાં દ્વિજાઃ

ય એતન્ મર્ત્યમ્ ઉદ્દિશ્ય ભગવત્ય્ અપ્રતિદ્રુહિ ।
દ્રુહ્યત્ય્ અજ્ઞઃ પૃથગ્-દૃષ્ટિસ્ તત્ત્વતો વિમુખો ભવેત્

ગૃહેષુ કૂટ-ધર્મેષુ સક્તો ગ્રામ્ય-સુખેચ્છયા ।
કર્મ-તન્ત્રં વિતનુતે વેદ-વાદ-વિપન્ન-ધીઃ

બુદ્ધ્યા પરાભિધ્યાયિન્યા વિસ્મૃતાત્મ-ગતિઃ પશુઃ ।
સ્ત્રી-કામઃ સો ઽસ્ત્વ્ અતિતરાં દક્ષો બસ્ત-મુખો ઽચિરાત્

વિદ્યા-બુદ્ધિર્ અવિદ્યાયાં કર્મમય્યામ્ અસૌ જડઃ ।
સંસરન્ત્વ્ ઇહ યે ચામુમ્ અનુ શર્વાવમાનિનમ્

ગિરઃ શ્રુતાયાઃ પુષ્પિણ્યા મધુ-ગન્ધેન ભૂરિણા ।
મથ્ના ચોન્મથિતાત્માનઃ સમ્મુહ્યન્તુ હર-દ્વિષઃ

સર્વ-ભક્ષા દ્વિજા વૃત્ત્યૈ ધૃત-વિદ્યા-તપો-વ્રતાઃ ।
વિત્ત-દેહેન્દ્રિયારામા યાચકા વિચરન્ત્વ્ ઇહ

તસ્યૈવં વદતઃ શાપં શ્રુત્વા દ્વિજ-કુલાય વૈ ।
ભૃગુઃ પ્રત્યસૃજચ્ છાપં બ્રહ્મ-દણ્ડં દુરત્યયમ્

ભવ-વ્રત-ધરા યે ચ યે ચ તાન્ સમનુવ્રતાઃ ।
પાષણ્ડિનસ્ તે ભવન્તુ સચ્-છાસ્ત્ર-પરિપન્થિનઃ

નષ્ટ-શૌચા મૂઢ-ધિયો જટા-ભસ્માસ્થિ-ધારિણઃ ।
વિશન્તુ શિવ-દીક્ષાયાં યત્ર દૈવં સુરાસવમ્

બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાંશ્ ચૈવ યદ્ યૂયં પરિનિન્દથ ।
સેતું વિધારણં પુંસામ્ અતઃ પાષણ્ડમ્ આશ્રિતાઃ

એષ એવ હિ લોકાનાં શિવઃ પન્થાઃ સનાતનઃ ।
યં પૂર્વે ચાનુસન્તસ્થુર્ યત્-પ્રમાણં જનાર્દનઃ

તદ્ બ્રહ્મ પરમં શુદ્ધં સતાં વર્ત્મ સનાતનમ્ ।
વિગર્હ્ય યાત પાષણ્ડં દૈવં વો યત્ર ભૂત-રાટ્

ભ્પ્_04.02.033।0 મૈત્રેય ઉવાચ
તસ્યૈવં વદતઃ શાપં ભૃગોઃ સ ભગવાન્ ભવઃ ।
નિશ્ચક્રામ તતઃ કિઞ્ચિદ્ વિમના ઇવ સાનુગઃ

તે ઽપિ વિશ્વ-સૃજઃ સત્રં સહસ્ર-પરિવત્સરાન્ ।
સંવિધાય મહેષ્વાસ યત્રેજ્ય ઋષભો હરિઃ

આપ્લુત્યાવભૃથં યત્ર ગઙ્ગા યમુનયાન્વિતા ।
વિરજેનાત્મના સર્વે સ્વં સ્વં ધામ યયુસ્ તતઃ