ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.27

ભ્પ્_03.27.001।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
પ્રકૃતિ-સ્થો ઽપિ પુરુષો નાજ્યતે પ્રાકૃતૈર્ ગુણૈઃ ।
અવિકારાદ્ અકર્તૃત્વાન્ નિર્ગુણત્વાજ્ જલાર્કવત્

સ એષ યર્હિ પ્રકૃતેર્ ગુણેષ્વ્ અભિવિષજ્જતે ।
અહઙ્ક્રિયા-વિમૂઢાત્મા કર્તાસ્મીત્ય્ અભિમન્યતે

તેન સંસાર-પદવીમ્ અવશો ઽભ્યેત્ય્ અનિર્વૃતઃ ।
પ્રાસઙ્ગિકૈઃ કર્મ-દોષૈઃ સદ્-અસન્-મિશ્ર-યોનિષુ

અર્થે હ્ય્ અવિદ્યમાને ઽપિ સંસૃતિર્ ન નિવર્તતે ।
ધ્યાયતો વિષયાન્ અસ્ય સ્વપ્ને ઽનર્થાગમો યથા

અત એવ શનૈશ્ ચિત્તં પ્રસક્તમ્ અસતાં પથિ ।
ભક્તિ-યોગેન તીવ્રેણ વિરક્ત્યા ચ નયેદ્ વશમ્

યમાદિભિર્ યોગ-પથૈર્ અભ્યસઞ્ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
મયિ ભાવેન સત્યેન મત્-કથા-શ્રવણેન ચ

સર્વ-ભૂત-સમત્વેન નિર્વૈરેણાપ્રસઙ્ગતઃ ।
બ્રહ્મચર્યેણ મૌનેન સ્વ-ધર્મેણ બલીયસા

યદૃચ્છયોપલબ્ધેન સન્તુષ્ટો મિત-ભુઙ્ મુનિઃ ।
વિવિક્ત-શરણઃ શાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્

સાનુબન્ધે ચ દેહે ઽસ્મિન્ન્ અકુર્વન્ન્ અસદ્-આગ્રહમ્ ।
જ્ઞાનેન દૃષ્ટ-તત્ત્વેન પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ

નિવૃત્ત-બુદ્ધ્ય્-અવસ્થાનો દૂરી-ભૂતાન્ય-દર્શનઃ ।
ઉપલભ્યાત્મનાત્માનં ચક્ષુષેવાર્કમ્ આત્મ-દૃક્

મુક્ત-લિઙ્ગં સદ્-આભાસમ્ અસતિ પ્રતિપદ્યતે ।
સતો બન્ધુમ્ અસચ્-ચક્ષુઃ સર્વાનુસ્યૂતમ્ અદ્વયમ્

યથા જલ-સ્થ આભાસઃ સ્થલ-સ્થેનાવદૃશ્યતે ।
સ્વાભાસેન તથા સૂર્યો જલ-સ્થેન દિવિ સ્થિતઃ

એવં ત્રિવૃદ્-અહઙ્કારો ભૂતેન્દ્રિય-મનોમયૈઃ ।
સ્વાભાસૈર્ લક્ષિતો ઽનેન સદ્-આભાસેન સત્ય-દૃક્

ભૂત-સૂક્ષ્મેન્દ્રિય-મનો- બુદ્ધ્ય્-આદિષ્વ્ ઇહ નિદ્રયા ।
લીનેષ્વ્ અસતિ યસ્ તત્ર વિનિદ્રો નિરહઙ્ક્રિયઃ

મન્યમાનસ્ તદાત્માનમ્ અનષ્ટો નષ્ટવન્ મૃષા ।
નષ્ટે ઽહઙ્કરણે દ્રષ્ટા નષ્ટ-વિત્ત ઇવાતુરઃ

એવં પ્રત્યવમૃશ્યાસાવ્ આત્માનં પ્રતિપદ્યતે ।
સાહઙ્કારસ્ય દ્રવ્યસ્ય યો ઽવસ્થાનમ્ અનુગ્રહઃ

ભ્પ્_03.27.017।0 દેવહૂતિર્ ઉવાચ
પુરુષં પ્રકૃતિર્ બ્રહ્મન્ ન વિમુઞ્ચતિ કર્હિચિત્ ।
અન્યોન્યાપાશ્રયત્વાચ્ ચ નિત્યત્વાદ્ અનયોઃ પ્રભો

યથા ગન્ધસ્ય ભૂમેશ્ ચ ન ભાવો વ્યતિરેકતઃ ।
અપાં રસસ્ય ચ યથા તથા બુદ્ધેઃ પરસ્ય ચ

અકર્તુઃ કર્મ-બન્ધો ઽયં પુરુષસ્ય યદ્-આશ્રયઃ ।
ગુણેષુ સત્સુ પ્રકૃતેઃ કૈવલ્યં તેષ્વ્ અતઃ કથમ્

ક્વચિત્ તત્ત્વાવમર્શેન નિવૃત્તં ભયમ્ ઉલ્બણમ્ ।
અનિવૃત્ત-નિમિત્તત્વાત્ પુનઃ પ્રત્યવતિષ્ઠતે

ભ્પ્_03.27.021।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
અનિમિત્ત-નિમિત્તેન સ્વ-ધર્મેણામલાત્મના ।
તીવ્રયા મયિ ભક્ત્યા ચ શ્રુત-સમ્ભૃતયા ચિરમ્

જ્ઞાનેન દૃષ્ટ-તત્ત્વેન વૈરાગ્યેણ બલીયસા ।
તપો-યુક્તેન યોગેન તીવ્રેણાત્મ-સમાધિના

પ્રકૃતિઃ પુરુષસ્યેહ દહ્યમાના ત્વ્ અહર્-નિશમ્ ।
તિરો-ભવિત્રી શનકૈર્ અગ્નેર્ યોનિર્ ઇવારણિઃ

ભુક્ત-ભોગા પરિત્યક્તા દૃષ્ટ-દોષા ચ નિત્યશઃ ।
નેશ્વરસ્યાશુભં ધત્તે સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતસ્ય ચ

યથા હ્ય્ અપ્રતિબુદ્ધસ્ય પ્રસ્વાપો બહ્વ્-અનર્થ-ભૃત્ ।
સ એવ પ્રતિબુદ્ધસ્ય ન વૈ મોહાય કલ્પતે

એવં વિદિત-તત્ત્વસ્ય પ્રકૃતિર્ મયિ માનસમ્ ।
યુઞ્જતો નાપકુરુત આત્મારામસ્ય કર્હિચિત્

યદૈવમ્ અધ્યાત્મ-રતઃ કાલેન બહુ-જન્મના ।
સર્વત્ર જાત-વૈરાગ્ય આબ્રહ્મ-ભુવનાન્ મુનિઃ

મદ્-ભક્તઃ પ્રતિબુદ્ધાર્થો મત્-પ્રસાદેન ભૂયસા ।
નિઃશ્રેયસં સ્વ-સંસ્થાનં કૈવલ્યાખ્યં મદ્-આશ્રયમ્

પ્રાપ્નોતીહાઞ્જસા ધીરઃ સ્વ-દૃશા ચ્છિન્ન-સંશયઃ ।
યદ્ ગત્વા ન નિવર્તેત યોગી લિઙ્ગાદ્ વિનિર્ગમે

યદા ન યોગોપચિતાસુ ચેતો માયાસુ સિદ્ધસ્ય વિષજ્જતે ઽઙ્ગ ।
અનન્ય-હેતુષ્વ્ અથ મે ગતિઃ સ્યાદ્ આત્યન્તિકી યત્ર ન મૃત્યુ-હાસઃ