ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.22

ભ્પ્_03.22.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
એવમ્ આવિષ્કૃતાશેષ- ગુણ-કર્મોદયો મુનિમ્ ।
સવ્રીડ ઇવ તં સમ્રાડ્ ઉપારતમ્ ઉવાચ હ

ભ્પ્_03.22.002।0 મનુર્ ઉવાચ
બ્રહ્માસૃજત્ સ્વ-મુખતો યુષ્માન્ આત્મ-પરીપ્સયા ।
છન્દોમયસ્ તપો-વિદ્યા- યોગ-યુક્તાન્ અલમ્પટાન્

તત્-ત્રાણાયાસૃજચ્ ચાસ્માન્ દોઃ-સહસ્રાત્ સહસ્ર-પાત્ ।
હૃદયં તસ્ય હિ બ્રહ્મ ક્ષત્રમ્ અઙ્ગં પ્રચક્ષતે

અતો હ્ય્ અન્યોન્યમ્ આત્માનં બ્રહ્મ ક્ષત્રં ચ રક્ષતઃ ।
રક્ષતિ સ્માવ્યયો દેવઃ સ યઃ સદ્-અસદ્-આત્મકઃ

તવ સન્દર્શનાદ્ એવ ચ્છિન્ના મે સર્વ-સંશયાઃ ।
યત્ સ્વયં ભગવાન્ પ્રીત્યા ધર્મમ્ આહ રિરક્ષિષોઃ

દિષ્ટ્યા મે ભગવાન્ દૃષ્ટો દુર્દર્શો યો ઽકૃતાત્મનામ્ ।
દિષ્ટ્યા પાદ-રજઃ સ્પૃષ્ટં શીર્ષ્ણા મે ભવતઃ શિવમ્

દિષ્ટ્યા ત્વયાનુશિષ્ટો ઽહં કૃતશ્ ચાનુગ્રહો મહાન્ ।
અપાવૃતૈઃ કર્ણ-રન્ધ્રૈર્ જુષ્ટા દિષ્ટ્યોશતીર્ ગિરઃ

સ ભવાન્ દુહિતૃ-સ્નેહ- પરિક્લિષ્ટાત્મનો મમ ।
શ્રોતુમ્ અર્હસિ દીનસ્ય શ્રાવિતં કૃપયા મુને

પ્રિયવ્રતોત્તાનપદોઃ સ્વસેયં દુહિતા મમ ।
અન્વિચ્છતિ પતિં યુક્તં વયઃ-શીલ-ગુણાદિભિઃ

યદા તુ ભવતઃ શીલ- શ્રુત-રૂપ-વયો-ગુણાન્ ।
અશૃણોન્ નારદાદ્ એષા ત્વય્ય્ આસીત્ કૃત-નિશ્ચયા

તત્ પ્રતીચ્છ દ્વિજાગ્ર્યેમાં શ્રદ્ધયોપહૃતાં મયા ।
સર્વાત્મનાનુરૂપાં તે ગૃહમેધિષુ કર્મસુ

ઉદ્યતસ્ય હિ કામસ્ય પ્રતિવાદો ન શસ્યતે ।
અપિ નિર્મુક્ત-સઙ્ગસ્ય કામ-રક્તસ્ય કિં પુનઃ

ય ઉદ્યતમ્ અનાદૃત્ય કીનાશમ્ અભિયાચતે ।
ક્ષીયતે તદ્-યશઃ સ્ફીતં માનશ્ ચાવજ્ઞયા હતઃ

અહં ત્વાશૃણવં વિદ્વન્ વિવાહાર્થં સમુદ્યતમ્ ।
અતસ્ ત્વમ્ ઉપકુર્વાણઃ પ્રત્તાં પ્રતિગૃહાણ મે

ભ્પ્_03.22.015।0 ઋષિર્ ઉવાચ
બાઢમ્ ઉદ્વોઢુ-કામો ઽહમ્ અપ્રત્તા ચ તવાત્મજા ।
આવયોર્ અનુરૂપો ઽસાવ્ આદ્યો વૈવાહિકો વિધિઃ

કામઃ સ ભૂયાન્ નરદેવ તે ઽસ્યાઃ પુત્ર્યાઃ સમામ્નાય-વિધૌ પ્રતીતઃ ।
ક એવ તે તનયાં નાદ્રિયેત સ્વયૈવ કાન્ત્યા ક્ષિપતીમ્ ઇવ શ્રિયમ્

યાં હર્મ્ય-પૃષ્ઠે ક્વણદ્-અઙ્ઘ્રિ-શોભાં વિક્રીડતીં કન્દુક-વિહ્વલાક્ષીમ્ ।
વિશ્વાવસુર્ ન્યપતત્ સ્વાદ્ વિમાનાદ્ વિલોક્ય સમ્મોહ-વિમૂઢ-ચેતાઃ

તાં પ્રાર્થયન્તીં લલના-લલામમ્ અસેવિત-શ્રી-ચરણૈર્ અદૃષ્ટામ્ ।
વત્સાં મનોર્ ઉચ્ચપદઃ સ્વસારં કો નાનુમન્યેત બુધો ઽભિયાતામ્

અતો ભજિષ્યે સમયેન સાધ્વીં યાવત્ તેજો બિભૃયાદ્ આત્મનો મે ।
અતો ધર્માન્ પારમહંસ્ય-મુખ્યાન્ શુક્લ-પ્રોક્તાન્ બહુ મન્યે ઽવિહિંસ્રાન્

યતો ઽભવદ્ વિશ્વમ્ ઇદં વિચિત્રં સંસ્થાસ્યતે યત્ર ચ વાવતિષ્ઠતે ।
પ્રજાપતીનાં પતિર્ એષ મહ્યં પરં પ્રમાણં ભગવાન્ અનન્તઃ

ભ્પ્_03.22.021।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સ ઉગ્ર-ધન્વન્ન્ ઇયદ્ એવાબભાષે આસીચ્ ચ તૂષ્ણીમ્ અરવિન્દ-નાભમ્ ।
ધિયોપગૃહ્ણન્ સ્મિત-શોભિતેન મુખેન ચેતો લુલુભે દેવહૂત્યાઃ

સો ઽનુ જ્ઞાત્વા વ્યવસિતં મહિષ્યા દુહિતુઃ સ્ફુટમ્ ।
તસ્મૈ ગુણ-ગણાઢ્યાય દદૌ તુલ્યાં પ્રહર્ષિતઃ

શતરૂપા મહા-રાજ્ઞી પારિબર્હાન્ મહા-ધનાન્ ।
દમ્પત્યોઃ પર્યદાત્ પ્રીત્યા ભૂષા-વાસઃ પરિચ્છદાન્

પ્રત્તાં દુહિતરં સમ્રાટ્ સદૃક્ષાય ગત-વ્યથઃ ।
ઉપગુહ્ય ચ બાહુભ્યામ્ ઔત્કણ્ઠ્યોન્મથિતાશયઃ

અશક્નુવંસ્ તદ્-વિરહં મુઞ્ચન્ બાષ્પ-કલાં મુહુઃ ।
આસિઞ્ચદ્ અમ્બ વત્સેતિ નેત્રોદૈર્ દુહિતુઃ શિખાઃ

આમન્ત્ર્ય તં મુનિ-વરમ્ અનુજ્ઞાતઃ સહાનુગઃ ।
પ્રતસ્થે રથમ્ આરુહ્ય સભાર્યઃ સ્વ-પુરં નૃપઃ

ઉભયોર્ ઋષિ-કુલ્યાયાઃ સરસ્વત્યાઃ સુરોધસોઃ ।
ઋષીણામ્ ઉપશાન્તાનાં પશ્યન્ન્ આશ્રમ-સમ્પદઃ

તમ્ આયાન્તમ્ અભિપ્રેત્ય બ્રહ્માવર્તાત્ પ્રજાઃ પતિમ્ ।
ગીત-સંસ્તુતિ-વાદિત્રૈઃ પ્રત્યુદીયુઃ પ્રહર્ષિતાઃ

બર્હિષ્મતી નામ પુરી સર્વ-સમ્પત્-સમન્વિતા ।
ન્યપતન્ યત્ર રોમાણિ યજ્ઞસ્યાઙ્ગં વિધુન્વતઃ

કુશાઃ કાશાસ્ ત એવાસન્ શશ્વદ્-ધરિત-વર્ચસઃ ।
ઋષયો યૈઃ પરાભાવ્ય યજ્ઞ-ઘ્નાન્ યજ્ઞમ્ ઈજિરે

કુશ-કાશમયં બર્હિર્ આસ્તીર્ય ભગવાન્ મનુઃ ।
અયજદ્ યજ્ઞ-પુરુષં લબ્ધા સ્થાનં યતો ભુવમ્

બર્હિષ્મતીં નામ વિભુર્ યાં નિર્વિશ્ય સમાવસત્ ।
તસ્યાં પ્રવિષ્ટો ભવનં તાપ-ત્રય-વિનાશનમ્

સભાર્યઃ સપ્રજઃ કામાન્ બુભુજે ઽન્યાવિરોધતઃ ।
સઙ્ગીયમાન-સત્-કીર્તિઃ સસ્ત્રીભિઃ સુર-ગાયકૈઃ ।
પ્રત્ય્-ઊષેષ્વ્ અનુબદ્ધેન હૃદા શૃણ્વન્ હરેઃ કથાઃ

નિષ્ણાતં યોગમાયાસુ મુનિં સ્વાયમ્ભુવં મનુમ્ ।
યદ્ આભ્રંશયિતું ભોગા ન શેકુર્ ભગવત્-પરમ્

અયાત-યામાસ્ તસ્યાસન્ યામાઃ સ્વાન્તર-યાપનાઃ ।
શૃણ્વતો ધ્યાયતો વિષ્ણોઃ કુર્વતો બ્રુવતઃ કથાઃ

સ એવં સ્વાન્તરં નિન્યે યુગાનામ્ એક-સપ્તતિમ્ ।
વાસુદેવ-પ્રસઙ્ગેન પરિભૂત-ગતિ-ત્રયઃ

શારીરા માનસા દિવ્યા વૈયાસે યે ચ માનુષાઃ ।
ભૌતિકાશ્ ચ કથં ક્લેશા બાધન્તે હરિ-સંશ્રયમ્

યઃ પૃષ્ટો મુનિભિઃ પ્રાહ ધર્માન્ નાના-વિધાન્ છુભાન્ ।
નૃણાં વર્ણાશ્રમાણાં ચ સર્વ-ભૂત-હિતઃ સદા

એતત્ ત આદિ-રાજસ્ય મનોશ્ ચરિતમ્ અદ્ભુતમ્ ।
વર્ણિતં વર્ણનીયસ્ય તદ્-અપત્યોદયં શૃણુ