ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.19

ભ્પ્_03.19.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
અવધાર્ય વિરિઞ્ચસ્ય નિર્વ્યલીકામૃતં વચઃ ।
પ્રહસ્ય પ્રેમ-ગર્ભેણ તદ્ અપાઙ્ગેન સો ઽગ્રહીત્

તતઃ સપત્નં મુખતશ્ ચરન્તમ્ અકુતો-ભયમ્ ।
જઘાનોત્પત્ય ગદયા હનાવ્ અસુરમ્ અક્ષજઃ

સા હતા તેન ગદયા વિહતા ભગવત્-કરાત્ ।
વિઘૂર્ણિતાપતદ્ રેજે તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્

સ તદા લબ્ધ-તીર્થો ઽપિ ન બબાધે નિરાયુધમ્ ।
માનયન્ સ મૃધે ધર્મં વિષ્વક્સેનં પ્રકોપયન્

ગદાયામ્ અપવિદ્ધાયાં હાહા-કારે વિનિર્ગતે ।
માનયામ્ આસ તદ્-ધર્મં સુનાભં ચાસ્મરદ્ વિભુઃ

તં વ્યગ્ર-ચક્રં દિતિ-પુત્રાધમેન સ્વ-પાર્ષદ-મુખ્યેન વિષજ્જમાનમ્ ।
ચિત્રા વાચો ઽતદ્-વિદાં ખે-ચરાણાં તત્ર સ્માસન્ સ્વસ્તિ તે ઽમું જહીતિ

સ તં નિશામ્યાત્ત-રથાઙ્ગમ્ અગ્રતો વ્યવસ્થિતં પદ્મ-પલાશ-લોચનમ્ ।
વિલોક્ય ચામર્ષ-પરિપ્લુતેન્દ્રિયો રુષા સ્વ-દન્ત-ચ્છદમ્ આદશચ્ છ્વસન્

કરાલ-દંષ્ટ્રશ્ ચક્ષુર્ભ્યાં સઞ્ચક્ષાણો દહન્ન્ ઇવ ।
અભિપ્લુત્ય સ્વ-ગદયા હતો ઽસીત્ય્ આહનદ્ ધરિમ્

પદા સવ્યેન તાં સાધો ભગવાન્ યજ્ઞ-સૂકરઃ ।
લીલયા મિષતઃ શત્રોઃ પ્રાહરદ્ વાત-રંહસમ્

આહ ચાયુધમ્ આધત્સ્વ ઘટસ્વ ત્વં જિગીષસિ ।
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તદા ભૂયસ્ તાડયન્ વ્યનદદ્ ભૃશમ્

તાં સ આપતતીં વીક્ષ્ય ભગવાન્ સમવસ્થિતઃ ।
જગ્રાહ લીલયા પ્રાપ્તાં ગરુત્માન્ ઇવ પન્નગીમ્

સ્વ-પૌરુષે પ્રતિહતે હત-માનો મહાસુરઃ ।
નૈચ્છદ્ ગદાં દીયમાનાં હરિણા વિગત-પ્રભઃ

જગ્રાહ ત્રિ-શિખં શૂલં જ્વલજ્-જ્વલન-લોલુપમ્ ।
યજ્ઞાય ધૃત-રૂપાય વિપ્રાયાભિચરન્ યથા

તદ્ ઓજસા દૈત્ય-મહા-ભટાર્પિતં ચકાસદ્ અન્તઃ-ખ ઉદીર્ણ-દીધિતિ ।
ચક્રેણ ચિચ્છેદ નિશાત-નેમિના હરિર્ યથા તાર્ક્ષ્ય-પતત્રમ્ ઉજ્ઝિતમ્

વૃક્ણે સ્વ-શૂલે બહુધારિણા હરેઃ પ્રત્યેત્ય વિસ્તીર્ણમ્ ઉરો વિભૂતિમત્ ।
પ્રવૃદ્ધ-રોષઃ સ કઠોર-મુષ્ટિના નદન્ પ્રહૃત્યાન્તરધીયતાસુરઃ

તેનેત્થમ્ આહતઃ ક્ષત્તર્ ભગવાન્ આદિ-સૂકરઃ ।
નાકમ્પત મનાક્ ક્વાપિ સ્રજા હત ઇવ દ્વિપઃ

અથોરુધાસૃજન્ માયાં યોગ-માયેશ્વરે હરૌ ।
યાં વિલોક્ય પ્રજાસ્ ત્રસ્તા મેનિરે ઽસ્યોપસંયમમ્

પ્રવવુર્ વાયવશ્ ચણ્ડાસ્ તમઃ પાંસવમ્ ઐરયન્ ।
દિગ્ભ્યો નિપેતુર્ ગ્રાવાણઃ ક્ષેપણૈઃ પ્રહિતા ઇવ

દ્યૌર્ નષ્ટ-ભગણાભ્રૌઘૈઃ સ-વિદ્યુત્-સ્તનયિત્નુભિઃ ।
વર્ષદ્ભિઃ પૂય-કેશાસૃગ્- વિણ્-મૂત્રાસ્થીનિ ચાસકૃત્

ગિરયઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત નાનાયુધ-મુચો ઽનઘ ।
દિગ્-વાસસો યાતુધાન્યઃ શૂલિન્યો મુક્ત-મૂર્ધજાઃ

બહુભિર્ યક્ષ-રક્ષોભિઃ પત્ત્ય્-અશ્વ-રથ-કુઞ્જરૈઃ ।
આતતાયિભિર્ ઉત્સૃષ્ટા હિંસ્રા વાચો ઽતિવૈશસાઃ

પ્રાદુષ્કૃતાનાં માયાનામ્ આસુરીણાં વિનાશયત્ ।
સુદર્શનાસ્ત્રં ભગવાન્ પ્રાયુઙ્ક્ત દયિતં ત્રિ-પાત્

તદા દિતેઃ સમભવત્ સહસા હૃદિ વેપથુઃ ।
સ્મરન્ત્યા ભર્તુર્ આદેશં સ્તનાચ્ ચાસૃક્ પ્રસુસ્રુવે

વિનષ્ટાસુ સ્વ-માયાસુ ભૂયશ્ ચાવ્રજ્ય કેશવમ્ ।
રુષોપગૂહમાનો ઽમું દદૃશે ઽવસ્થિતં બહિઃ

તં મુષ્ટિભિર્ વિનિઘ્નન્તં વજ્ર-સારૈર્ અધોક્ષજઃ ।
કરેણ કર્ણ-મૂલે ઽહન્ યથા ત્વાષ્ટ્રં મરુત્-પતિઃ

સ આહતો વિશ્વ-જિતા હ્ય્ અવજ્ઞયા પરિભ્રમદ્-ગાત્ર ઉદસ્ત-લોચનઃ ।
વિશીર્ણ-બાહ્વ્-અઙ્ઘ્રિ-શિરોરુહો ઽપતદ્ યથા નગેન્દ્રો લુલિતો નભસ્વતા

ક્ષિતૌ શયાનં તમ્ અકુણ્ઠ-વર્ચસં કરાલ-દંષ્ટ્રં પરિદષ્ટ-દચ્છદમ્ ।
અજાદયો વીક્ષ્ય શશંસુર્ આગતા અહો ઇમં કો નુ લભેત સંસ્થિતિમ્

યં યોગિનો યોગ-સમાધિના રહો ધ્યાયન્તિ લિઙ્ગાદ્ અસતો મુમુક્ષયા ।
તસ્યૈષ દૈત્ય-ઋષભઃ પદાહતો મુખં પ્રપશ્યંસ્ તનુમ્ ઉત્સસર્જ હ

એતૌ તૌ પાર્ષદાવ્ અસ્ય શાપાદ્ યાતાવ્ અસદ્-ગતિમ્ ।
પુનઃ કતિપયૈઃ સ્થાનં પ્રપત્સ્યેતે હ જન્મભિઃ

ભ્પ્_03.19.030।0 દેવા ઊચુઃ
નમો નમસ્ તે ઽખિલ-યજ્ઞ-તન્તવે સ્થિતૌ ગૃહીતામલ-સત્ત્વ-મૂર્તયે ।
દિષ્ટ્યા હતો ઽયં જગતામ્ અરુન્તુદસ્ ત્વત્-પાદ-ભક્ત્યા વયમ્ ઈશ નિર્વૃતાઃ

ભ્પ્_03.19.031।0 મૈત્રેય ઉવાચ
એવં હિરણ્યાક્ષમ્ અસહ્ય-વિક્રમં સ સાદયિત્વા હરિર્ આદિ-સૂકરઃ ।
જગામ લોકં સ્વમ્ અખણ્ડિતોત્સવં સમીડિતઃ પુષ્કર-વિષ્ટરાદિભિઃ

મયા યથાનૂક્તમ્ અવાદિ તે હરેઃ કૃતાવતારસ્ય સુમિત્ર ચેષ્ટિતમ્ ।
યથા હિરણ્યાક્ષ ઉદાર-વિક્રમો મહા-મૃધે ક્રીડનવન્ નિરાકૃતઃ

ભ્પ્_03.19.033।0 સૂત ઉવાચ
ઇતિ કૌષારવાખ્યાતામ્ આશ્રુત્ય ભગવત્-કથામ્ ।
ક્ષત્તાનન્દં પરં લેભે મહા-ભાગવતો દ્વિજ

અન્યેષાં પુણ્ય-શ્લોકાનામ્ ઉદ્દામ-યશસાં સતામ્ ।
ઉપશ્રુત્ય ભવેન્ મોદઃ શ્રીવત્સાઙ્કસ્ય કિં પુનઃ

યો ગજેન્દ્રં ઝષ-ગ્રસ્તં ધ્યાયન્તં ચરણામ્બુજમ્ ।
ક્રોશન્તીનાં કરેણૂનાં કૃચ્છ્રતો ઽમોચયદ્ દ્રુતમ્

તં સુખારાધ્યમ્ ઋજુભિર્ અનન્ય-શરણૈર્ નૃભિઃ ।
કૃતજ્ઞઃ કો ન સેવેત દુરારાધ્યમ્ અસાધુભિઃ

યો વૈ હિરણ્યાક્ષ-વધં મહાદ્ભુતં વિક્રીડિતં કારણ-સૂકરાત્મનઃ ।
શૃણોતિ ગાયત્ય્ અનુમોદતે ઽઞ્જસા વિમુચ્યતે બ્રહ્મ-વધાદ્ અપિ દ્વિજાઃ

એતન્ મહા-પુણ્યમ્ અલં પવિત્રં ધન્યં યશસ્યં પદમ્ આયુર્-આશિષામ્ ।
પ્રાણેન્દ્રિયાણાં યુધિ શૌર્ય-વર્ધનં નારાયણો ઽન્તે ગતિર્ અઙ્ગ શૃણ્વતામ્