ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.07

ભ્પ્_03.07.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં બ્રુવાણં મૈત્રેયં દ્વૈપાયન-સુતો બુધઃ ।
પ્રીણયન્ન્ ઇવ ભારત્યા વિદુરઃ પ્રત્યભાષત

ભ્પ્_03.07.002।0 વિદુર ઉવાચ
બ્રહ્મન્ કથં ભગવતશ્ ચિન્-માત્રસ્યાવિકારિણઃ ।
લીલયા ચાપિ યુજ્યેરન્ નિર્ગુણસ્ય ગુણાઃ ક્રિયાઃ

ક્રીડાયામ્ ઉદ્યમો ઽર્ભસ્ય કામશ્ ચિક્રીડિષાન્યતઃ ।
સ્વતસ્-તૃપ્તસ્ય ચ કથં નિવૃત્તસ્ય સદાન્યતઃ

અસ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ વિશ્વં ગુણ-મય્યાત્મ-માયયા ।
તયા સંસ્થાપયત્ય્ એતદ્ ભૂયઃ પ્રત્યપિધાસ્યતિ

દેશતઃ કાલતો યો ઽસાવ્ અવસ્થાતઃ સ્વતો ઽન્યતઃ ।
અવિલુપ્તાવબોધાત્મા સ યુજ્યેતાજયા કથમ્

ભગવાન્ એક એવૈષ સર્વ-ક્ષેત્રેષ્વ્ અવસ્થિતઃ ।
અમુષ્ય દુર્ભગત્વં વા ક્લેશો વા કર્મભિઃ કુતઃ

એતસ્મિન્ મે મનો વિદ્વન્ ખિદ્યતે ઽજ્ઞાન-સઙ્કટે ।
તન્ નઃ પરાણુદ વિભો કશ્મલં માનસં મહત્

ભ્પ્_03.07.008।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ ઇત્થં ચોદિતઃ ક્ષત્ત્રા તત્ત્વ-જિજ્ઞાસુના મુનિઃ ।
પ્રત્યાહ ભગવચ્-ચિત્તઃ સ્મયન્ન્ ઇવ ગત-સ્મયઃ

ભ્પ્_03.07.009।0 મૈત્રેય ઉવાચ
સેયં ભગવતો માયા યન્ નયેન વિરુધ્યતે ।
ઈશ્વરસ્ય વિમુક્તસ્ય કાર્પણ્યમ્ ઉત બન્ધનમ્

યદ્ અર્થેન વિનામુષ્ય પુંસ આત્મ-વિપર્યયઃ ।
પ્રતીયત ઉપદ્રષ્ટુઃ સ્વ-શિરશ્ છેદનાદિકઃ

યથા જલે ચન્દ્રમસઃ કમ્પાદિસ્ તત્-કૃતો ગુણઃ ।
દૃશ્યતે ઽસન્ન્ અપિ દ્રષ્ટુર્ આત્મનો ઽનાત્મનો ગુણઃ

સ વૈ નિવૃત્તિ-ધર્મેણ વાસુદેવાનુકમ્પયા ।
ભગવદ્-ભક્તિ-યોગેન તિરોધત્તે શનૈર્ ઇહ

યદેન્દ્રિયોપરામો ઽથ દ્રષ્ટ્રાત્મનિ પરે હરૌ ।
વિલીયન્તે તદા ક્લેશાઃ સંસુપ્તસ્યેવ કૃત્સ્નશઃ

અશેષ-સઙ્ક્લેશ-શમં વિધત્તે ગુણાનુવાદ-શ્રવણં મુરારેઃ ।
કિં વા પુનસ્ તચ્-ચરણારવિન્દ- પરાગ-સેવા-રતિર્ આત્મ-લબ્ધા

ભ્પ્_03.07.015।0 વિદુર ઉવાચ
સઞ્છિન્નઃ સંશયો મહ્યં તવ સૂક્તાસિના વિભો ।
ઉભયત્રાપિ ભગવન્ મનો મે સમ્પ્રધાવતિ

સાધ્વ્ એતદ્ વ્યાહૃતં વિદ્વન્ નાત્મ-માયાયનં હરેઃ ।
આભાત્ય્ અપાર્થં નિર્મૂલં વિશ્વ-મૂલં ન યદ્ બહિઃ

યશ્ ચ મૂઢતમો લોકે યશ્ ચ બુદ્ધેઃ પરં ગતઃ ।
તાવ્ ઉભૌ સુખમ્ એધેતે ક્લિશ્યત્ય્ અન્તરિતો જનઃ

અર્થાભાવં વિનિશ્ચિત્ય પ્રતીતસ્યાપિ નાત્મનઃ ।
તાં ચાપિ યુષ્મચ્-ચરણ- સેવયાહં પરાણુદે

યત્-સેવયા ભગવતઃ કૂટ-સ્થસ્ય મધુ-દ્વિષઃ ।
રતિ-રાસો ભવેત્ તીવ્રઃ પાદયોર્ વ્યસનાર્દનઃ

દુરાપા હ્ય્ અલ્પ-તપસઃ સેવા વૈકુણ્ઠ-વર્ત્મસુ ।
યત્રોપગીયતે નિત્યં દેવ-દેવો જનાર્દનઃ

સૃષ્ટ્વાગ્રે મહદ્-આદીનિ સ-વિકારાણ્ય્ અનુક્રમાત્ ।
તેભ્યો વિરાજમ્ ઉદ્ધૃત્ય તમ્ અનુ પ્રાવિશદ્ વિભુઃ

યમ્ આહુર્ આદ્યં પુરુષં સહસ્રાઙ્ઘ્ર્ય્-ઊરુ-બાહુકમ્ ।
યત્ર વિશ્વ ઇમે લોકાઃ સ-વિકાશં ત આસતે

યસ્મિન્ દશ-વિધઃ પ્રાણઃ સેન્દ્રિયાર્થેન્દ્રિયસ્ ત્રિ-વૃત્ ।
ત્વયેરિતો યતો વર્ણાસ્ તદ્-વિભૂતીર્ વદસ્વ નઃ

યત્ર પુત્રૈશ્ ચ પૌત્રૈશ્ ચ નપ્તૃભિઃ સહ ગોત્રજૈઃ ।
પ્રજા વિચિત્રાકૃતય આસન્ યાભિર્ ઇદં તતમ્

પ્રજાપતીનાં સ પતિશ્ ચકૢપે કાન્ પ્રજાપતીન્ ।
સર્ગાંશ્ ચૈવાનુસર્ગાંશ્ ચ મનૂન્ મન્વન્તરાધિપાન્

એતેષામ્ અપિ વેદાંશ્ ચ વંશાનુચરિતાનિ ચ ।
ઉપર્ય્ અધશ્ ચ યે લોકા ભૂમેર્ મિત્રાત્મજાસતે

તેષાં સંસ્થાં પ્રમાણં ચ ભૂર્-લોકસ્ય ચ વર્ણય ।
તિર્યઙ્-માનુષ-દેવાનાં સરીસૃપ-પતત્ત્રિણામ્ ।
વદ નઃ સર્ગ-સંવ્યૂહં ગાર્ભ-સ્વેદ-દ્વિજોદ્ભિદામ્

ગુણાવતારૈર્ વિશ્વસ્ય સર્ગ-સ્થિત્ય્-અપ્યયાશ્રયમ્ ।
સૃજતઃ શ્રીનિવાસસ્ય વ્યાચક્ષ્વોદાર-વિક્રમમ્

વર્ણાશ્રમ-વિભાગાંશ્ ચ રૂપ-શીલ-સ્વભાવતઃ ।
ઋષીણાં જન્મ-કર્માણિ વેદસ્ય ચ વિકર્ષણમ્

યજ્ઞસ્ય ચ વિતાનાનિ યોગસ્ય ચ પથઃ પ્રભો ।
નૈષ્કર્મ્યસ્ય ચ સાઙ્ખ્યસ્ય તન્ત્રં વા ભગવત્-સ્મૃતમ્

પાષણ્ડ-પથ-વૈષમ્યં પ્રતિલોમ-નિવેશનમ્ ।
જીવસ્ય ગતયો યાશ્ ચ યાવતીર્ ગુણ-કર્મજાઃ

ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષાણાં નિમિત્તાન્ય્ અવિરોધતઃ ।
વાર્તાયા દણ્ડ-નીતેશ્ ચ શ્રુતસ્ય ચ વિધિં પૃથક્

શ્રાદ્ધસ્ય ચ વિધિં બ્રહ્મન્ પિત્-ણાં સર્ગમ્ એવ ચ ।
ગ્રહ-નક્ષત્ર-તારાણાં કાલાવયવ-સંસ્થિતિમ્

દાનસ્ય તપસો વાપિ યચ્ ચેષ્ટા-પૂર્તયોઃ ફલમ્ ।
પ્રવાસ-સ્થસ્ય યો ધર્મો યશ્ ચ પુંસ ઉતાપદિ

યેન વા ભગવાંસ્ તુષ્યેદ્ ધર્મ-યોનિર્ જનાર્દનઃ ।
સમ્પ્રસીદતિ વા યેષામ્ એતદ્ આખ્યાહિ મે ઽનઘ

અનુવ્રતાનાં શિષ્યાણાં પુત્રાણાં ચ દ્વિજોત્તમ ।
અનાપૃષ્ટમ્ અપિ બ્રૂયુર્ ગુરવો દીન-વત્સલાઃ

તત્ત્વાનાં ભગવંસ્ તેષાં કતિધા પ્રતિસઙ્ક્રમઃ ।
તત્રેમં ક ઉપાસીરન્ ક ઉ સ્વિદ્ અનુશેરતે

પુરુષસ્ય ચ સંસ્થાનં સ્વરૂપં વા પરસ્ય ચ ।
જ્ઞાનં ચ નૈગમં યત્ તદ્ ગુરુ-શિષ્ય-પ્રયોજનમ્

નિમિત્તાનિ ચ તસ્યેહ પ્રોક્તાન્ય્ અનઘ-સૂરિભિઃ ।
સ્વતો જ્ઞાનં કુતઃ પુંસાં ભક્તિર્ વૈરાગ્યમ્ એવ વા

એતાન્ મે પૃચ્છતઃ પ્રશ્નાન્ હરેઃ કર્મ-વિવિત્સયા ।
બ્રૂહિ મે ઽજ્ઞસ્ય મિત્રત્વાદ્ અજયા નષ્ટ-ચક્ષુષઃ

સર્વે વેદાશ્ ચ યજ્ઞાશ્ ચ તપો દાનાનિ ચાનઘ ।
જીવાભય-પ્રદાનસ્ય ન કુર્વીરન્ કલામ્ અપિ

ભ્પ્_03.07.042।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ ઇત્થમ્ આપૃષ્ટ-પુરાણ-કલ્પઃ કુરુ-પ્રધાનેન મુનિ-પ્રધાનઃ ।
પ્રવૃદ્ધ-હર્ષો ભગવત્-કથાયાં સઞ્ચોદિતસ્ તં પ્રહસન્ન્ ઇવાહ