ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.04

ભ્પ્_03.04.001।0 ઉદ્ધવ ઉવાચ
અથ તે તદ્-અનુજ્ઞાતા ભુક્ત્વા પીત્વા ચ વારુણીમ્ ।
તયા વિભ્રંશિત-જ્ઞાના દુરુક્તૈર્ મર્મ પસ્પૃશુઃ

તેષાં મૈરેય-દોષેણ વિષમીકૃત-ચેતસામ્ ।
નિમ્લોચતિ રવાવ્ આસીદ્ વેણૂનામ્ ઇવ મર્દનમ્

ભગવાન્ સ્વાત્મ-માયાયા ગતિં તામ્ અવલોક્ય સઃ ।
સરસ્વતીમ્ ઉપસ્પૃશ્ય વૃક્ષ-મૂલમ્ ઉપાવિશત્

અહં ચોક્તો ભગવતા પ્રપન્નાર્તિ-હરેણ હ ।
બદરીં ત્વં પ્રયાહીતિ સ્વ-કુલં સઞ્જિહીર્ષુણા

તથાપિ તદ્-અભિપ્રેતં જાનન્ન્ અહમ્ અરિન્દમ ।
પૃષ્ઠતો ઽન્વગમં ભર્તુઃ પાદ-વિશ્લેષણાક્ષમઃ

અદ્રાક્ષમ્ એકમ્ આસીનં વિચિન્વન્ દયિતં પતિમ્ ।
શ્રી-નિકેતં સરસ્વત્યાં કૃત-કેતમ્ અકેતનમ્

શ્યામાવદાતં વિરજં પ્રશાન્તારુણ-લોચનમ્ ।
દોર્ભિશ્ ચતુર્ભિર્ વિદિતં પીત-કૌશામ્બરેણ ચ

વામ ઊરાવ્ અધિશ્રિત્ય દક્ષિણાઙ્ઘ્રિ-સરોરુહમ્ ।
અપાશ્રિતાર્ભકાશ્વત્થમ્ અકૃશં ત્યક્ત-પિપ્પલમ્

તસ્મિન્ મહા-ભાગવતો દ્વૈપાયન-સુહૃત્-સખા ।
લોકાન્ અનુચરન્ સિદ્ધ આસસાદ યદૃચ્છયા

તસ્યાનુરક્તસ્ય મુનેર્ મુકુન્દઃ પ્રમોદ-ભાવાનત-કન્ધરસ્ય ।
આશૃણ્વતો મામ્ અનુરાગ-હાસ- સમીક્ષયા વિશ્રમયન્ન્ ઉવાચ

ભ્પ્_03.04.011।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
વેદાહમ્ અન્તર્ મનસીપ્સિતં તે દદામિ યત્ તદ્ દુરવાપમ્ અન્યૈઃ ।
સત્રે પુરા વિશ્વ-સૃજાં વસૂનાં મત્-સિદ્ધિ-કામેન વસો ત્વયેષ્ટઃ

સ એષ સાધો ચરમો ભવાનામ્ આસાદિતસ્ તે મદ્-અનુગ્રહો યત્ ।
યન્ માં નૃલોકાન્ રહ ઉત્સૃજન્તં દિષ્ટ્યા દદૃશ્વાન્ વિશદાનુવૃત્ત્યા

પુરા મયા પ્રોક્તમ્ અજાય નાભ્યે પદ્મે નિષણ્ણાય મમાદિ-સર્ગે ।
જ્ઞાનં પરં મન્-મહિમાવભાસં યત્ સૂરયો ભાગવતં વદન્તિ

ઇત્ય્ આદૃતોક્તઃ પરમસ્ય પુંસઃ પ્રતિક્ષણાનુગ્રહ-ભાજનો ઽહમ્ ।
સ્નેહોત્થ-રોમા સ્ખલિતાક્ષરસ્ તં મુઞ્ચઞ્ છુચઃ પ્રાઞ્જલિર્ આબભાષે

કો ન્વ્ ઈશ તે પાદ-સરોજ-ભાજાં સુદુર્લભો ઽર્થેષુ ચતુર્ષ્વ્ અપીહ ।
તથાપિ નાહં પ્રવૃણોમિ ભૂમન્ ભવત્-પદામ્ભોજ-નિષેવણોત્સુકઃ

કર્માણ્ય્ અનીહસ્ય ભવો ઽભવસ્ય તે દુર્ગાશ્રયો ઽથારિ-ભયાત્ પલાયનમ્ ।
કાલાત્મનો યત્ પ્રમદા-યુતાશ્રમઃ સ્વાત્મન્-રતેઃ ખિદ્યતિ ધીર્ વિદામ્ ઇહ

મન્ત્રેષુ માં વા ઉપહૂય યત્ ત્વમ્ અકુણ્ઠિતાખણ્ડ-સદાત્મ-બોધઃ ।
પૃચ્છેઃ પ્રભો મુગ્ધ ઇવાપ્રમત્તસ્ તન્ નો મનો મોહયતીવ દેવ

જ્ઞાનં પરં સ્વાત્મ-રહઃ-પ્રકાશં પ્રોવાચ કસ્મૈ ભગવાન્ સમગ્રમ્ ।
અપિ ક્ષમં નો ગ્રહણાય ભર્તર્ વદાઞ્જસા યદ્ વૃજિનં તરેમ

ઇત્ય્ આવેદિત-હાર્દાય મહ્યં સ ભગવાન્ પરઃ ।
આદિદેશારવિન્દાક્ષ આત્મનઃ પરમાં સ્થિતિમ્

સ એવમ્ આરાધિત-પાદ-તીર્થાદ્ અધીત-તત્ત્વાત્મ-વિબોધ-માર્ગઃ ।
પ્રણમ્ય પાદૌ પરિવૃત્ય દેવમ્ ઇહાગતો ઽહં વિરહાતુરાત્મા

સો ઽહં તદ્-દર્શનાહ્લાદ- વિયોગાર્તિ-યુતઃ પ્રભો ।
ગમિષ્યે દયિતં તસ્ય બદર્યાશ્રમ-મણ્ડલમ્

યત્ર નારાયણો દેવો નરશ્ ચ ભગવાન્ ઋષિઃ ।
મૃદુ તીવ્રં તપો દીર્ઘં તેપાતે લોક-ભાવનૌ

ભ્પ્_03.04.023।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉદ્ધવાદ્ ઉપાકર્ણ્ય સુહૃદાં દુઃસહં વધમ્ ।
જ્ઞાનેનાશમયત્ ક્ષત્તા શોકમ્ ઉત્પતિતં બુધઃ

સ તં મહા-ભાગવતં વ્રજન્તં કૌરવર્ષભઃ ।
વિશ્રમ્ભાદ્ અભ્યધત્તેદં મુખ્યં કૃષ્ણ-પરિગ્રહે

ભ્પ્_03.04.025।0 વિદુર ઉવાચ
જ્ઞાનં પરં સ્વાત્મ-રહઃ-પ્રકાશં યદ્ આહ યોગેશ્વર ઈશ્વરસ્ તે ।
વક્તું ભવાન્ નો ઽર્હતિ યદ્ ધિ વિષ્ણોર્ ભૃત્યાઃ સ્વ-ભૃત્યાર્થ-કૃતશ્ ચરન્તિ

ભ્પ્_03.04.026।0 ઉદ્ધવ ઉવાચ
નનુ તે તત્ત્વ-સંરાધ્ય ઋષિઃ કૌષારવો ઽન્તિકે ।
સાક્ષાદ્ ભગવતાદિષ્ટો મર્ત્ય-લોકં જિહાસતા

ભ્પ્_03.04.027।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતિ સહ વિદુરેણ વિશ્વ-મૂર્તેર્ ગુણ-કથયા સુધયા પ્લાવિતોરુતાપઃ ।
ક્ષણમ્ ઇવ પુલિને યમસ્વસુસ્ તાં સમુષિત ઔપગવિર્ નિશાં તતો ઽગાત્

ભ્પ્_03.04.028।0 રાજોવાચ
નિધનમ્ ઉપગતેષુ વૃષ્ણિ-ભોજેષ્વ્ અધિરથ-યૂથપ-યૂથપેષુ મુખ્યઃ ।
સ તુ કથમ્ અવશિષ્ટ ઉદ્ધવો યદ્ ધરિર્ અપિ તત્યજ આકૃતિં ત્ર્યધીશઃ

ભ્પ્_03.04.029।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
બ્રહ્મ-શાપાપદેશેન કાલેનામોઘ-વાઞ્છિતઃ ।
સંહૃત્ય સ્વ-કુલં સ્ફીતં ત્યક્ષ્યન્ દેહમ્ અચિન્તયત્

અસ્માલ્ લોકાદ્ ઉપરતે મયિ જ્ઞાનં મદ્-આશ્રયમ્ ।
અર્હત્ય્ ઉદ્ધવ એવાદ્ધા સમ્પ્રત્ય્ આત્મવતાં વરઃ

નોદ્ધવો ઽણ્વ્ અપિ મન્-ન્યૂનો યદ્ ગુણૈર્ નાર્દિતઃ પ્રભુઃ ।
અતો મદ્-વયુનં લોકં ગ્રાહયન્ન્ ઇહ તિષ્ઠતુ

એવં ત્રિ-લોક-ગુરુણા સન્દિષ્ટઃ શબ્દ-યોનિના ।
બદર્યાશ્રમમ્ આસાદ્ય હરિમ્ ઈજે સમાધિના

વિદુરો ઽપ્ય્ ઉદ્ધવાચ્ છ્રુત્વા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ।
ક્રીડયોપાત્ત-દેહસ્ય કર્માણિ શ્લાઘિતાનિ ચ

દેહ-ન્યાસં ચ તસ્યૈવં ધીરાણાં ધૈર્ય-વર્ધનમ્ ।
અન્યેષાં દુષ્કરતરં પશૂનાં વિક્લવાત્મનામ્

આત્માનં ચ કુરુ-શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણેન મનસેક્ષિતમ્ ।
ધ્યાયન્ ગતે ભાગવતે રુરોદ પ્રેમ-વિહ્વલઃ

કાલિન્દ્યાઃ કતિભિઃ સિદ્ધ અહોભિર્ ભરતર્ષભ ।
પ્રાપદ્યત સ્વઃ-સરિતં યત્ર મિત્રા-સુતો મુનિઃ