ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 02.09

ભ્પ્_02.09.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
આત્મમાયામ્ ઋતે રાજન્ પરસ્યાનુભવાત્મનઃ ।
ન ઘટેતાર્થસમ્બન્ધઃ સ્વપ્નદ્રષ્ટુરિવાઞ્જસા

બહુરૂપ ઇવાભાતિ માયયા બહુરૂપયા ।
રમમાણો ગુણેષ્વસ્યા મમાહમ્ ઇતિ મન્યતે

યર્હિ વાવ મહિમ્નિ સ્વે પરસ્મિન્ કાલમાયયોઃ ।
રમેત ગતસમ્મોહસ્ત્યક્ત્વોદાસ્તે તદોભયમ્

આત્મતત્ત્વવિશુદ્ધ્યર્થં યદાહ ભગવાન્ ઋતમ્ ।
બ્રહ્મણે દર્શયન્ રૂપમ્ અવ્યલીકવ્રતાદૃતઃ

સ આદિદેવો જગતાં પરો ગુરુઃ સ્વધિષ્ણ્યમ્ આસ્થાય સિસૃક્ષયૈક્ષત ।
તાં નાધ્યગચ્છદ્દૃશમ્ અત્ર સમ્મતાં પ્રપઞ્ચનિર્માણવિધિર્યયા ભવેત્

સ ચિન્તયન્ દ્વ્યક્ષરમ્ એકદામ્ભસ્ય્ ઉપાશૃણોદ્દ્વિર્ગદિતં વચો વિભુઃ ।
સ્પર્શેષુ યત્ ષોડશમ્ એકવિંશં નિષ્કિઞ્ચનાનાં નૃપ યદ્ધનં વિદુઃ

નિશમ્ય તદ્વક્તૃદિદૃક્ષયા દિશો વિલોક્ય તત્રાન્યદપશ્યમાનઃ ।
સ્વધિષ્ણ્યમ્ આસ્થાય વિમૃશ્ય તદ્ધિતં તપસ્યુપાદિષ્ટ ઇવાદધે મનઃ

દિવ્યં સહસ્રાબ્દમ્ અમોઘદર્શનો જિતાનિલાત્મા વિજિતોભયેન્દ્રિયઃ ।
અતપ્યત સ્માખિલલોકતાપનં તપસ્તપીયાંસ્તપતાં સમાહિતઃ

તસ્મૈ સ્વલોકં ભગવાન્ સભાજિતઃ સન્દર્શયામ્ આસ પરં ન યત્પરમ્ ।
વ્યપેતસઙ્ક્લેશવિમોહસાધ્વસં સ્વદૃષ્ટવદ્ભિર્પુરુષૈરભિષ્ટુતમ્

પ્રવર્તતે યત્ર રજસ્તમસ્તયોઃ સત્ત્વં ચ મિશ્રં ન ચ કાલવિક્રમઃ ।
ન યત્ર માયા કિમ્ ઉતાપરે હરેર્ અનુવ્રતા યત્ર સુરાસુરાર્ચિતાઃ

શ્યામાવદાતાઃ શતપત્રલોચનાઃ પિશઙ્ગવસ્ત્રાઃ સુરુચઃ સુપેશસઃ ।
સર્વે ચતુર્બાહવ ઉન્મિષન્મણિ પ્રવેકનિષ્કાભરણાઃ સુવર્ચસઃ ।
પ્રવાલવૈદૂર્યમૃણાલવર્ચસઃ પરિસ્ફુરત્કુણ્ડલમૌલિમાલિનઃ

ભ્રાજિષ્ણુભિર્યઃ પરિતો વિરાજતે લસદ્વિમાનાવલિભિર્મહાત્મનામ્ ।
વિદ્યોતમાનઃ પ્રમદોત્તમાદ્યુભિઃ સવિદ્યુદભ્રાવલિભિર્યથા નભઃ

શ્રીર્યત્ર રૂપિણ્યુરુગાયપાદયોઃ કરોતિ માનં બહુધા વિભૂતિભિઃ ।
પ્રેઙ્ખં શ્રિતા યા કુસુમાકરાનુગૈર્ વિગીયમાના પ્રિયકર્મ ગાયતી

દદર્શ તત્રાખિલસાત્વતાં પતિં શ્રિયઃ પતિં યજ્ઞપતિં જગત્પતિમ્ ।
સુનન્દનન્દપ્રબલાર્હણાદિભિઃ સ્વપાર્ષદાગ્રૈઃ પરિસેવિતં વિભુમ્

ભૃત્યપ્રસાદાભિમુખં દૃગાસવં પ્રસન્નહાસારુણલોચનાનનમ્ ।
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં ચતુર્ભુજં પીતાંશુકં વક્ષસિ લક્ષિતં શ્રિયા

અધ્યર્હણીયાસનમ્ આસ્થિતં પરં વૃતં ચતુઃષોડશપઞ્ચશક્તિભિઃ ।
યુક્તં ભગૈઃ સ્વૈરિતરત્ર ચાધ્રુવૈઃ સ્વ એવ ધામન્ રમમાણમ્ ઈશ્વરમ્

તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાન્તરો હૃષ્યત્તનુઃ પ્રેમભરાશ્રુલોચનઃ ।
નનામ પાદામ્બુજમ્ અસ્ય વિશ્વસૃગ્ યત્ પારમહંસ્યેન પથાધિગમ્યતે

તં પ્રીયમાણં સમુપસ્થિતં કવિં પ્રજાવિસર્ગે નિજશાસનાર્હણમ્ ।
બભાષ ઈષત્સ્મિતશોચિષા ગિરા પ્રિયઃ પ્રિયં પ્રીતમનાઃ કરે સ્પૃશન્

ભ્પ્_02.09.019।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
ત્વયાહં તોષિતઃ સમ્યગ્ વેદગર્ભ સિસૃક્ષયા ।
ચિરં ભૃતેન તપસા દુસ્તોષઃ કૂટયોગિનામ્

વરં વરય ભદ્રં તે વરેશં માભિવાઞ્છિતમ્ ।
બ્રહ્મઞ્ છ્રેયઃપરિશ્રામઃ પુંસાં મદ્દર્શનાવધિઃ

મનીષિતાનુભાવો ઽયં મમ લોકાવલોકનમ્ ।
યદુપશ્રુત્ય રહસિ ચકર્થ પરમં તપઃ

પ્રત્યાદિષ્ટં મયા તત્ર ત્વયિ કર્મવિમોહિતે ।
તપો મે હૃદયં સાક્ષાદાત્માહં તપસો ઽનઘ

સૃજામિ તપસૈવેદં ગ્રસામિ તપસા પુનઃ ।
બિભર્મિ તપસા વિશ્વં વીર્યં મે દુશ્ચરં તપઃ

ભ્પ્_02.09.024।0 બ્રહ્મોવાચ
ભગવન્ સર્વભૂતાનામ્ અધ્યક્ષો ઽવસ્થિતો ગુહામ્ ।
વેદ હ્યપ્રતિરુદ્ધેન પ્રજ્ઞાનેન ચિકીર્ષિતમ્

તથાપિ નાથમાનસ્ય નાથ નાથય નાથિતમ્ ।
પરાવરે યથા રૂપેજાનીયાં તે ત્વરૂપિણઃ

યથાત્મમાયાયોગેન નાનાશક્ત્યુપબૃંહિતમ્ ।
વિલુમ્પન્ વિસૃજન્ ગૃહ્ણન્ બિભ્રદાત્માનમ્ આત્મના

ક્રીડસ્યમોઘસઙ્કલ્પ ઊર્ણનાભિર્યથોર્ણુતે ।
તથા તદ્વિષયાં ધેહિ મનીષાં મયિ માધવ

ભગવચ્છિક્ષિતમ્ અહં કરવાણિ હ્યતન્દ્રિતઃ ।
નેહમાનઃ પ્રજાસર્ગં બધ્યેયં યદનુગ્રહાત્

યાવત્ સખા સખ્યુરિવેશ તે કૃતઃ પ્રજાવિસર્ગે વિભજામિ ભો જનમ્ ।
અવિક્લવસ્તે પરિકર્મણિ સ્થિતો મા મે સમુન્નદ્ધમદો ઞ્જ માનિનઃ

ભ્પ્_02.09.030।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
જ્ઞાનં પરમગુહ્યં મે યદ્વિજ્ઞાનસમન્વિતમ્ ।
સરહસ્યં તદઙ્ગં ચ ગૃહાણ ગદિતં મયા

યાવાન્ અહં યથાભાવો યદ્રૂપગુણકર્મકઃ ।
તથૈવ તત્ત્વવિજ્ઞાનમ્ અસ્તુ તે મદનુગ્રહાત્

અહમ્ એવાસમ્ એવાગ્રે નાન્યદ્યત્ સદસત્ પરમ્ ।
પશ્ચાદહં યદેતચ્ ચ યો ઽવશિષ્યેત સો ઽસ્મ્યહમ્

ઋતે ઽર્થં યત્ પ્રતીયેત ન પ્રતીયેત ચાત્મનિ ।
તદ્વિદ્યાદાત્મનો માયાં યથાભાસો યથા તમઃ

યથા મહાન્તિ ભૂતાનિ ભૂતેષૂચ્ચાવચેષ્વનુ ।
પ્રવિષ્ટાન્યપ્રવિષ્ટાનિ તથા તેષુ ન તેષ્વહમ્

એતાવદેવ જિજ્ઞાસ્યં તત્ત્વજિજ્ઞાસુનાત્મનઃ ।
અન્વયવ્યતિરેકાભ્યાં યત્ સ્યાત્ સર્વત્ર સર્વદા

એતન્ મતં સમાતિષ્ઠ પરમેણ સમાધિના ।
ભવાન્ કલ્પવિકલ્પેષુ ન વિમુહ્યતિ કર્હિચિત્

ભ્પ્_02.09.037।0 શ્રીશુક ઉવાચ
સમ્પ્રદિશ્યૈવમ્ અજનો જનાનાં પરમેષ્ઠિનમ્ ।
પશ્યતસ્તસ્ય તદ્રૂપમ્ આત્મનો ન્યરુણદ્ધરિઃ

અન્તર્હિતેન્દ્રિયાર્થાય હરયે વિહિતાઞ્જલિઃ ।
સર્વભૂતમયો વિશ્વં સસર્જેદં સ પૂર્વવત્

પ્રજાપતિર્ધર્મપતિરેકદા નિયમાન્ યમાન્ ।
ભદ્રં પ્રજાનામ્ અન્વિચ્છન્ન્ આતિષ્ઠત્ સ્વાર્થકામ્યયા

તં નારદઃ પ્રિયતમો રિક્થાદાનામ્ અનુવ્રતઃ ।
શુશ્રૂષમાણઃ શીલેન પ્રશ્રયેણ દમેન ચ

માયાં વિવિદિષન્ વિષ્ણોર્માયેશસ્ય મહામુનિઃ ।
મહાભાગવતો રાજન્ પિતરં પર્યતોષયત્

તુષ્ટં નિશામ્ય પિતરં લોકાનાં પ્રપિતામહમ્ ।
દેવર્ષિઃ પરિપપ્રચ્છ ભવાન્ યન્ માનુપૃચ્છતિ

તસ્મા ઇદં ભાગવતં પુરાણં દશલક્ષણમ્ ।
પ્રોક્તં ભગવતા પ્રાહ પ્રીતઃ પુત્રાય ભૂતકૃત્

નારદઃ પ્રાહ મુનયે સરસ્વત્યાસ્તટે નૃપ ।
ધ્યાયતે બ્રહ્મ પરમં વ્યાસાયામિતતેજસે

યદુતાહં ત્વયા પૃષ્ટો વૈરાજાત્ પુરુષાદિદમ્ ।
યથાસીત્ તદુપાખ્યાસ્તે પ્રશ્નાન્ અન્યાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ