ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.19

ભ્પ્_01.19.001।0 સૂત ઉવાચ
મહીપતિસ્ત્વથ તત્કર્મ ગર્હ્યં વિચિન્તયન્ન્ આત્મકૃતં સુદુર્મનાઃ ।
અહો મયા નીચમ્ અનાર્યવત્ કૃતં નિરાગસિ બ્રહ્મણિ ગૂઢતેજસિ

ધ્રુવં તતો મે કૃતદેવહેલનાદ્ દુરત્યયં વ્યસનં નાતિદીર્ઘાત્ ।
તદસ્તુ કામં હ્યઘનિષ્કૃતાય મે યથા ન કુર્યાં પુનરેવમ્ અદ્ધા

અદ્યૈવ રાજ્યં બલમ્ ઋદ્ધકોશં પ્રકોપિતબ્રહ્મકુલાનલો મે ।
દહત્વભદ્રસ્ય પુનર્ન મે ઽભૂત્ પાપીયસી ધીર્દ્વિજદેવગોભ્યઃ

સ ચિન્તયન્ન્ ઇત્થમ્ અથાશૃણોદ્યથા મુનેઃ સુતોક્તો નિરૃતિસ્તક્ષકાખ્યઃ ।
સ સાધુ મેને ન ચિરેણ તક્ષકા નલં પ્રસક્તસ્ય વિરક્તિકારણમ્

અથો વિહાયેમમ્ અમું ચ લોકં વિમર્શિતૌ હેયતયા પુરસ્તાત્ ।
કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિસેવામ્ અધિમન્યમાન ઉપાવિશત્ પ્રાયમ્ અમર્ત્યનદ્યામ્

યા વૈ લસચ્છ્રીતુલસીવિમિશ્ર કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિરેણ્વભ્યધિકામ્બુનેત્રી ।
પુનાતિ લોકાન્ ઉભયત્ર સેશાન્ કસ્તાં ન સેવેત મરિષ્યમાણઃ

ઇતિ વ્યવચ્છિદ્ય સ પાણ્ડવેયઃ પ્રાયોપવેશં પ્રતિ વિષ્ણુપદ્યામ્ ।
દધૌ મુકુન્દાઙ્ઘ્રિમ્ અનન્યભાવો મુનિવ્રતો મુક્તસમસ્તસઙ્ગઃ

તત્રોપજગ્મુર્ભુવનં પુનાના મહાનુભાવા મુનયઃ સશિષ્યાઃ ।
પ્રાયેણ તીર્થાભિગમાપદેશૈઃ સ્વયં હિ તીર્થાનિ પુનન્તિ સન્તઃ

અત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ્યવનઃ શરદ્વાન્ અરિષ્ટનેમિર્ભૃગુરઙ્ગિરાશ્ચ ।
પરાશરો ગાધિસુતો ઽથ રામ ઉતથ્ય ઇન્દ્રપ્રમદેધ્મવાહૌ

મેધાતિથિર્દેવલ આર્ષ્ટિષેણો ભારદ્વાજો ગૌતમઃ પિપ્પલાદઃ ।
મૈત્રેય ઔર્વઃ કવષઃ કુમ્ભયોનિર્ દ્વૈપાયનો ભગવાન્ નારદશ્ચ

અન્યે ચ દેવર્ષિબ્રહ્મર્ષિવર્યા રાજર્ષિવર્યા અરુણાદયશ્ચ ।
નાનાર્ષેયપ્રવરાન્ સમેતાન્ અભ્યર્ચ્ય રાજા શિરસા વવન્દે

સુખોપવિષ્ટેષ્વથ તેષુ ભૂયઃ કૃતપ્રણામઃ સ્વચિકીર્ષિતં યત્ ।
વિજ્ઞાપયામ્ આસ વિવિક્તચેતા ઉપસ્થિતો ઽગ્રે ઽભિગૃહીતપાણિઃ

ભ્પ્_01.19.013।0 રાજોવાચ
અહો વયં ધન્યતમા નૃપાણાં મહત્તમાનુગ્રહણીયશીલાઃ ।
રાજ્ઞાં કુલં બ્રાહ્મણપાદશૌચાદ્ દૂરાદ્વિસૃષ્ટં બત ગર્હ્યકર્મ

તસ્યૈવ મે ઽઘસ્ય પરાવરેશો વ્યાસક્તચિત્તસ્ય ગૃહેષ્વભીક્ષ્ણમ્ ।
નિર્વેદમૂલો દ્વિજશાપરૂપો યત્ર પ્રસક્તો ભયમ્ આશુ ધત્તે

તં મોપયાતં પ્રતિયન્તુ વિપ્રા ગઙ્ગા ચ દેવી ધૃતચિત્તમ્ ઈશે ।
દ્વિજોપસૃષ્ટઃ કુહકસ્તક્ષકો વા દશત્વલં ગાયત વિષ્ણુગાથાઃ

પુનશ્ચ ભૂયાદ્ભગવત્યનન્તે રતિઃ પ્રસઙ્ગશ્ચ તદાશ્રયેષુ ।
મહત્સુ યાં યામ્ ઉપયામિ સૃષ્ટિં મૈત્ર્યસ્તુ સર્વત્ર નમો દ્વિજેભ્યઃ

ઇતિ સ્મ રાજાધ્યવસાયયુક્તઃ પ્રાચીનમૂલેષુ કુશેષુ ધીરઃ ।
ઉદઙ્મુખો દક્ષિણકૂલ આસ્તે સમુદ્રપત્ન્યાઃ સ્વસુતન્યસ્તભારઃ

એવં ચ તસ્મિન્ નરદેવદેવે પ્રાયોપવિષ્ટે દિવિ દેવસઙ્ઘાઃ ।
પ્રશસ્ય ભૂમૌ વ્યકિરન્ પ્રસૂનૈર્ મુદા મુહુર્દુન્દુભયશ્ચ નેદુઃ

મહર્ષયો વૈ સમુપાગતા યે પ્રશસ્ય સાધ્વિત્યનુમોદમાનાઃ ।
ઊચુઃ પ્રજાનુગ્રહશીલસારા યદુત્તમશ્લોકગુણાભિરૂપમ્

ન વા ઇદં રાજર્ષિવર્ય ચિત્રં ભવત્સુ કૃષ્ણં સમનુવ્રતેષુ ।
યે ઽધ્યાસનં રાજકિરીટજુષ્ટં સદ્યો જહુર્ભગવત્પાર્શ્વકામાઃ

સર્વે વયં તાવદિહાસ્મહે ઽથ કલેવરં યાવદસૌ વિહાય ।
લોકં પરં વિરજસ્કં વિશોકં યાસ્યત્યયં ભાગવતપ્રધાનઃ

આશ્રુત્ય તદૃષિગણવચઃ પરીક્ષિત્ સમં મધુચ્યુદ્ગુરુ ચાવ્યલીકમ્ ।
આભાષતૈનાન્ અભિનન્દ્ય યુક્તાન્ શુશ્રૂષમાણશ્ચરિતાનિ વિષ્ણોઃ

સમાગતાઃ સર્વત એવ સર્વે વેદા યથા મૂર્તિધરાસ્ત્રિપૃષ્ઠે ।
નેહાથ નામુત્ર ચ કશ્ચનાર્થ ઋતે પરાનુગ્રહમ્ આત્મશીલમ્

તતશ્ચ વઃ પૃચ્છ્યમ્ ઇમં વિપૃચ્છે વિશ્રભ્ય વિપ્રા ઇતિ કૃત્યતાયામ્ ।
સર્વાત્મના મ્રિયમાણૈશ્ચ કૃત્યં શુદ્ધં ચ તત્રામૃશતાભિયુક્તાઃ

તત્રાભવદ્ભગવાન્ વ્યાસપુત્રો યદૃચ્છયા ગામ્ અટમાનો ઽનપેક્ષઃ ।
અલક્ષ્યલિઙ્ગો નિજલાભતુષ્ટો વૃતશ્ચ બાલૈરવધૂતવેષઃ

તં દ્વ્યષ્ટવર્ષં સુકુમારપાદ કરોરુબાહ્વંસકપોલગાત્રમ્ ।
ચાર્વાયતાક્ષોન્નસતુલ્યકર્ણ સુભ્ર્વાનનં કમ્બુસુજાતકણ્ઠમ્

નિગૂઢજત્રું પૃથુતુઙ્ગવક્ષસમ્ આવર્તનાભિં વલિવલ્ગૂદરં ચ ।
દિગમ્બરં વક્ત્રવિકીર્ણકેશં પ્રલમ્બબાહું સ્વમરોત્તમાભમ્

શ્યામં સદાપીવ્યવયોઽઙ્ગલક્ષ્મ્યા સ્ત્રીણાં મનોજ્ઞં રુચિરસ્મિતેન ।
પ્રત્યુત્થિતાસ્તે મુનયઃ સ્વાસનેભ્યસ્ તલ્લક્ષણજ્ઞા અપિ ગૂઢવર્ચસમ્

સ વિષ્ણુરાતો ઽતિથય આગતાય તસ્મૈ સપર્યાં શિરસાજહાર ।
તતો નિવૃત્તા હ્યબુધાઃ સ્ત્રિયો ઽર્ભકા મહાસને સોપવિવેશ પૂજિતઃ

સ સંવૃતસ્તત્ર મહાન્ મહીયસાં બ્રહ્મર્ષિરાજર્ષિદેવર્ષિસઙ્ઘૈઃ ।
વ્યરોચતાલં ભગવાન્ યથેન્દુર્ ગ્રહર્ક્ષતારાનિકરૈઃ પરીતઃ

પ્રશાન્તમ્ આસીનમ્ અકુણ્ઠમેધસં મુનિં નૃપો ભાગવતો ઽભ્યુપેત્ય ।
પ્રણમ્ય મૂર્ધ્નાવહિતઃ કૃતાઞ્જલિર્ નત્વા ગિરા સૂનૃતયાન્વપૃચ્છત્

ભ્પ્_01.19.032।0 પરીક્ષિદુવાચ
અહો અદ્ય વયં બ્રહ્મન્ સત્સેવ્યાઃ ક્ષત્રબન્ધવઃ ।
કૃપયાતિથિરૂપેણ ભવદ્ભિસ્તીર્થકાઃ કૃતાઃ

યેષાં સંસ્મરણાત્ પુંસાં સદ્યઃ શુદ્ધ્યન્તિ વૈ ગૃહાઃ ।
કિં પુનર્દર્શનસ્પર્શ પાદશૌચાસનાદિભિઃ

સાન્નિધ્યાત્ તે મહાયોગિન્ પાતકાનિ મહાન્ત્યપિ ।
સદ્યો નશ્યન્તિ વૈ પુંસાં વિષ્ણોરિવ સુરેતરાઃ

અપિ મે ભગવાન્ પ્રીતઃ કૃષ્ણઃ પાણ્ડુસુતપ્રિયઃ ।
પૈતૃષ્વસેયપ્રીત્યર્થં તદ્ગોત્રસ્યાત્તબાન્ધવઃ

અન્યથા તે ઽવ્યક્તગતેર્દર્શનં નઃ કથં નૃણામ્ ।
નિતરાં મ્રિયમાણાનાં સંસિદ્ધસ્ય વનીયસઃ

અતઃ પૃચ્છામિ સંસિદ્ધિં યોગિનાં પરમં ગુરુમ્ ।
પુરુષસ્યેહ યત્ કાર્યં મ્રિયમાણસ્ય સર્વથા

યચ્ છ્રોતવ્યમ્ અથો જપ્યં યત્ કર્તવ્યં નૃભિઃ પ્રભો ।
સ્મર્તવ્યં ભજનીયં વા બ્રૂહિ યદ્વા વિપર્યયમ્

નૂનં ભગવતો બ્રહ્મન્ ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્ ।
ન લક્ષ્યતે હ્યવસ્થાનમ્ અપિ ગોદોહનં ક્વચિત્

ભ્પ્_01.19.040।0 સૂત ઉવાચ
એવમ્ આભાષિતઃ પૃષ્ટઃ સ રાજ્ઞા શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
પ્રત્યભાષત ધર્મજ્ઞો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ