ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.15

ભ્પ્_01.15.001।0 સૂત ઉવાચ
એવં કૃષ્ણસખઃ કૃષ્ણો ભ્રાત્રા રાજ્ઞા વિકલ્પિતઃ ।
નાનાશઙ્કાસ્પદં રૂપં કૃષ્ણવિશ્લેષકર્શિતઃ

શોકેન શુષ્યદ્વદન હૃત્સરોજો હતપ્રભઃ ।
વિભું તમ્ એવાનુસ્મરન્ નાશક્નોત્ પ્રતિભાષિતુમ્

કૃચ્છ્રેણ સંસ્તભ્ય શુચઃ પાણિનામૃજ્ય નેત્રયોઃ ।
પરોક્ષેણ સમુન્નદ્ધ પ્રણયૌત્કણ્ઠ્યકાતરઃ

સખ્યં મૈત્રીં સૌહૃદં ચ સારથ્યાદિષુ સંસ્મરન્ ।
નૃપમ્ અગ્રજમ્ ઇત્યાહ બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા

ભ્પ્_01.15.005।0 અર્જુન ઉવાચ
વઞ્ચિતો ઽહં મહારાજ હરિણા બન્ધુરૂપિણા ।
યેન મે ઽપહૃતં તેજો દેવવિસ્માપનં મહત્

યસ્ય ક્ષણવિયોગેન લોકો હ્યપ્રિયદર્શનઃ ।
ઉક્થેન રહિતો હ્યેષ મૃતકઃ પ્રોચ્યતે યથા

યત્સંશ્રયાદ્દ્રુપદગેહમ્ ઉપાગતાનાં રાજ્ઞાં સ્વયંવરમુખે સ્મરદુર્મદાનામ્ ।
તેજો હૃતં ખલુ મયાભિહતશ્ચ મત્સ્યઃ સજ્જીકૃતેન ધનુષાધિગતા ચ કૃષ્ણા

યત્સન્નિધાવહમ્ ઉ ખાણ્ડવમ્ અગ્નયે ઽદામ્ ઇન્દ્રં ચ સામરગણં તરસા વિજિત્ય ।
લબ્ધા સભા મયકૃતાદ્ભુતશિલ્પમાયા દિગ્ભ્યો ઽહરન્ નૃપતયો બલિમ્ અધ્વરે તે

યત્તેજસા નૃપશિરોઽઙ્ઘ્રિમ્ અહન્ મખાર્થમ્ આર્યો ઽનુજસ્તવ ગજાયુતસત્ત્વવીર્યઃ ।
તેનાહૃતાઃ પ્રમથનાથમખાય ભૂપા યન્મોચિતાસ્તદનયન્ બલિમ્ અધ્વરે તે

પત્ન્યાસ્તવાધિમખકૢપ્તમહાભિષેક શ્લાઘિષ્ઠચારુકબરં કિતવૈઃ સભાયામ્ ।
સ્પૃષ્ટં વિકીર્ય પદયોઃ પતિતાશ્રુમુખ્યા યસ્તત્સ્ત્રિયો ઽકૃતહતેશવિમુક્તકેશાઃ

યો નો જુગોપ વન એત્ય દુરન્તકૃચ્છ્રાદ્ દુર્વાસસો ઽરિરચિતાદયુતાગ્રભુગ્ યઃ ।
શાકાન્નશિષ્ટમ્ ઉપયુજ્ય યતસ્ત્રિલોકીં તૃપ્તામ્ અમંસ્ત સલિલે વિનિમગ્નસઙ્ઘઃ

યત્તેજસાથ ભગવાન્ યુધિ શૂલપાણિર્ વિસ્માપિતઃ સગિરિજો ઽસ્ત્રમ્ અદાન્ નિજં મે ।
અન્યે ઽપિ ચાહમ્ અમુનૈવ કલેવરેણ પ્રાપ્તો મહેન્દ્રભવને મહદાસનાર્ધમ્

તત્રૈવ મે વિહરતો ભુજદણ્ડયુગ્મં ગાણ્ડીવલક્ષણમ્ અરાતિવધાય દેવાઃ ।
સેન્દ્રાઃ શ્રિતા યદનુભાવિતમ્ આજમીઢ તેનાહમ્ અદ્ય મુષિતઃ પુરુષેણ ભૂમ્ના

યદ્બાન્ધવઃ કુરુબલાબ્ધિમ્ અનન્તપારમ્ એકો રથેન તતરે ઽહમ્ અતીર્યસત્ત્વમ્ ।
પ્રત્યાહૃતં બહુ ધનં ચ મયા પરેષાં તેજાસ્પદં મણિમયં ચ હૃતં શિરોભ્યઃ

યો ભીષ્મકર્ણગુરુશલ્યચમૂષ્વદભ્ર રાજન્યવર્યરથમણ્ડલમણ્ડિતાસુ ।
અગ્રેચરો મમ વિભો રથયૂથપાનામ્ આયુર્મનાંસિ ચ દૃશા સહ ઓજ આર્ચ્છત્

યદ્દોઃષુ મા પ્રણિહિતં ગુરુભીષ્મકર્ણ નપ્તૃત્રિગર્તશલ્યસૈન્ધવબાહ્લિકાદ્યૈઃ ।
અસ્ત્રાણ્યમોઘમહિમાનિ નિરૂપિતાનિ નોપસ્પૃશુર્નૃહરિદાસમ્ ઇવાસુરાણિ

સૌત્યે વૃતઃ કુમતિનાત્મદ ઈશ્વરો મે યત્પાદપદ્મમ્ અભવાય ભજન્તિ ભવ્યાઃ ।
માં શ્રાન્તવાહમ્ અરયો રથિનો ભુવિષ્ઠં ન પ્રાહરન્ યદનુભાવનિરસ્તચિત્તાઃ

નર્માણ્યુદારરુચિરસ્મિતશોભિતાનિ હે પાર્થ હે ઽર્જુન સખે કુરુનન્દનેતિ ।
સઞ્જલ્પિતાનિ નરદેવ હૃદિસ્પૃશાનિ સ્મર્તુર્લુઠન્તિ હૃદયં મમ માધવસ્ય

શય્યાસનાટનવિકત્થનભોજનાદિષ્વ્ ઐક્યાદ્વયસ્ય ઋતવાન્ ઇતિ વિપ્રલબ્ધઃ ।
સખ્યુઃ સખેવ પિતૃવત્ તનયસ્ય સર્વં સેહે મહાન્ મહિતયા કુમતેરઘં મે

સો ઽહં નૃપેન્દ્ર રહિતઃ પુરુષોત્તમેન સખ્યા પ્રિયેણ સુહૃદા હૃદયેન શૂન્યઃ ।
અધ્વન્યુરુક્રમપરિગ્રહમ્ અઙ્ગ રક્ષન્ ગોપૈરસદ્ભિરબલેવ વિનિર્જિતો ઽસ્મિ

તદ્વૈ ધનુસ્ત ઇષવઃ સ રથો હયાસ્તે સો ઽહં રથી નૃપતયો યત આનમન્તિ ।
સર્વં ક્ષણેન તદભૂદસદીશરિક્તં ભસ્મન્ હુતં કુહકરાદ્ધમ્ ઇવોપ્તમ્ ઊષ્યામ્

રાજંસ્ત્વયાનુપૃષ્ટાનાં સુહૃદાં નઃ સુહૃત્પુરે ।
વિપ્રશાપવિમૂઢાનાં નિઘ્નતાં મુષ્ટિભિર્મિથઃ

વારુણીં મદિરાં પીત્વા મદોન્મથિતચેતસામ્ ।
અજાનતામ્ ઇવાન્યોન્યં ચતુઃપઞ્ચાવશેષિતાઃ

પ્રાયેણૈતદ્ભગવત ઈશ્વરસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ।
મિથો નિઘ્નન્તિ ભૂતાનિ ભાવયન્તિ ચ યન્ મિથઃ

જલૌકસાં જલે યદ્વન્ મહાન્તો ઽદન્ત્યણીયસઃ ।
દુર્બલાન્ બલિનો રાજન્ મહાન્તો બલિનો મિથઃ

એવં બલિષ્ઠૈર્યદુભિર્મહદ્ભિરિતરાન્ વિભુઃ ।
યદૂન્ યદુભિરન્યોન્યં ભૂભારાન્ સઞ્જહાર હ

દેશકાલાર્થયુક્તાનિ હૃત્તાપોપશમાનિ ચ ।
હરન્તિ સ્મરતશ્ચિત્તં ગોવિન્દાભિહિતાનિ મે

ભ્પ્_01.15.028।0 સૂત ઉવાચ
એવં ચિન્તયતો જિષ્ણોઃ કૃષ્ણપાદસરોરુહમ્ ।
સૌહાર્દેનાતિગાઢેન શાન્તાસીદ્વિમલા મતિઃ

વાસુદેવાઙ્ઘ્ર્યનુધ્યાન પરિબૃંહિતરંહસા ।
ભક્ત્યા નિર્મથિતાશેષ કષાયધિષણો ઽર્જુનઃ

ગીતં ભગવતા જ્ઞાનં યત્ તત્ સઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ ।
કાલકર્મતમોરુદ્ધં પુનરધ્યગમત્ પ્રભુઃ

વિશોકો બ્રહ્મસમ્પત્ત્યા સઞ્છિન્નદ્વૈતસંશયઃ ।
લીનપ્રકૃતિનૈર્ગુણ્યાદલિઙ્ગત્વાદસમ્ભવઃ

નિશમ્ય ભગવન્માર્ગં સંસ્થાં યદુકુલસ્ય ચ ।
સ્વઃપથાય મતિં ચક્રે નિભૃતાત્મા યુધિષ્ઠિરઃ

પૃથાપ્યનુશ્રુત્ય ધનઞ્જયોદિતં નાશં યદૂનાં ભગવદ્ગતિં ચ તામ્ ।
એકાન્તભક્ત્યા ભગવત્યધોક્ષજે નિવેશિતાત્મોપરરામ સંસૃતેઃ

યયાહરદ્ભુવો ભારં તાં તનું વિજહાવજઃ ।
કણ્ટકં કણ્ટકેનેવ દ્વયં ચાપીશિતુઃ સમમ્

યથા મત્સ્યાદિરૂપાણિ ધત્તે જહ્યાદ્યથા નટઃ ।
ભૂભારઃ ક્ષપિતો યેનજહૌ તચ્ ચ કલેવરમ્

યદા મુકુન્દો ભગવાન્ ઇમાં મહીં જહૌ સ્વતન્વા શ્રવણીયસત્કથઃ ।
તદાહરેવાપ્રતિબુદ્ધચેતસામ્ અભદ્રહેતુઃ કલિરન્વવર્તત

યુધિષ્ઠિરસ્તત્ પરિસર્પણં બુધઃ પુરે ચ રાષ્ટ્રે ચ ગૃહે તથાત્મનિ ।
વિભાવ્ય લોભાનૃતજિહ્મહિંસનાદ્યધર્મચક્રં ગમનાય પર્યધાત્

સ્વરાટ્ પૌત્રં વિનયિનમ્ આત્મનઃ સુસમં ગુણૈઃ ।
તોયનીવ્યાઃ પતિં ભૂમેરભ્યષિઞ્ચદ્ગજાહ્વયે

મથુરાયાં તથા વજ્રં શૂરસેનપતિં તતઃ ।
પ્રાજાપત્યાં નિરૂપ્યેષ્ટિમ્ અગ્નીન્ અપિબદીશ્વરઃ

વિસૃજ્ય તત્ર તત્ સર્વં દુકૂલવલયાદિકમ્ ।
નિર્મમો નિરહઙ્કારઃ સઞ્છિન્નાશેષબન્ધનઃ

વાચં જુહાવ મનસિ તત્ પ્રાણ ઇતરે ચ તમ્ ।
મૃત્યાવપાનં સોત્સર્ગં તં પઞ્ચત્વે હ્યજોહવીત્

ત્રિત્વે હુત્વા ચ પઞ્ચત્વં તચ્ ચૈકત્વે ઞ્જુહોન્ મુનિઃ ।
સર્વમ્ આત્મન્યજુહવીદ્બ્રહ્મણ્યાત્માનમ્ અવ્યયે

ચીરવાસા નિરાહારો બદ્ધવાઙ્ મુક્તમૂર્ધજઃ ।
દર્શયન્ન્ આત્મનો રૂપં જડોન્મત્તપિશાચવત્

અનવેક્ષમાણો નિરગાદશૃણ્વન્ બધિરો યથા ।
ઉદીચીં પ્રવિવેશાશાં ગતપૂર્વાં મહાત્મભિઃ ।
હૃદિ બ્રહ્મ પરં ધ્યાયન્ નાવર્તેત યતો ગતઃ

સર્વે તમ્ અનુનિર્જગ્મુર્ભ્રાતરઃ કૃતનિશ્ચયાઃ ।
કલિનાધર્મમિત્રેણ દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટાઃ પ્રજા ભુવિ

તે સાધુકૃતસર્વાર્થા જ્ઞાત્વાત્યન્તિકમ્ આત્મનઃ ।
મનસા ધારયામ્ આસુર્વૈકુણ્ઠચરણામ્બુજમ્

તદ્ધ્યાનોદ્રિક્તયા ભક્ત્યા વિશુદ્ધધિષણાઃ પરે ।
તસ્મિન્ નારાયણપદે એકાન્તમતયો ગતિમ્

અવાપુર્દુરવાપાં તે અસદ્ભિર્વિષયાત્મભિઃ ।
વિધૂતકલ્મષા સ્થાનં વિરજેનાત્મનૈવ હિ

વિદુરો ઽપિ પરિત્યજ્ય પ્રભાસે દેહમ્ આત્મનઃ ।
કૃષ્ણાવેશેન તચ્ચિત્તઃ પિતૃભિઃ સ્વક્ષયં યયૌ

દ્રૌપદી ચ તદાજ્ઞાય પતીનામ્ અનપેક્ષતામ્ ।
વાસુદેવે ભગવતિ હ્યેકાન્તમતિરાપ તમ્

યઃ શ્રદ્ધયૈતદ્ભગવત્પ્રિયાણાં પાણ્ડોઃ સુતાનામ્ ઇતિ સમ્પ્રયાણમ્ ।
શૃણોત્યલં સ્વસ્ત્યયનં પવિત્રં લબ્ધ્વા હરૌ ભક્તિમ્ ઉપૈતિ સિદ્ધિમ્