ભગવદ્ગીતાભાષ્ય · અધ્યાય 7

મય્ય્ આસક્તમનાઃ પાર્થ યોગં યુઞ્જન્ મદાશ્રયઃ ।
અસંશયં સમગ્રં માં યથા જ્ઞાસ્યસિ તચ્ છૃણુ ॥

જ્ઞાનં તે ઽહં સવિજ્ઞાનમ્ ઇદં વક્ષ્યામ્ય્ અશેષતઃ ।
યજ્ જ્ઞાત્વા નેહ ભૂયો ઽન્યજ્ જ્ઞાતવ્યમ્ અવશિષ્યતે ॥

મનુષ્યાણાં સહસ્રેષુ કશ્ચિદ્ યતતિ સિદ્ધયે ।
યતતામ્ અપિ સિદ્ધાનાં કશ્ચિન્ માં વેત્તિ તત્ત્વતઃ ॥

ભૂમિર્ આપો ઽનલો વાયુઃ ખં મનો બુદ્ધિર્ એવ ચ ।
અહઙ્કાર ઇતીયં મે ભિન્ના પ્રકૃતિર્ અષ્ટધા ॥

અપરેયમ્ ઇતસ્ ત્વ્ અન્યાં પ્રકૃતિં વિદ્ધિ મે પરામ્ ।
જીવભૂતાં મહાબાહો યયેદં ધાર્યતે જગત્ ॥

એતદ્યોનીનિ ભૂતાનિ સર્વાણીત્ય્ ઉપધારય ।
અહં કૃત્સ્નસ્ય જગતઃ પ્રભવઃ પ્રલયસ્ તથા ॥

મત્તઃ પરતરં નાન્યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ ધનઞ્જય ।

મયિ સર્વમ્ ઇદં પ્રોતં સૂત્રે મણિગણા ઇવ ॥

રસો ઽહમ્ અપ્સુ કૌન્તેય પ્રભાસ્મિ શશિસૂર્યયોઃ ।
પ્રણવસ્ સર્વવેદેષુ શબ્દઃ ખે પૌરુષં નૃષુ ॥

પુણ્યો ગન્ધઃ પૃથિવ્યાં ચ તેજશ્ ચાસ્મિ વિભાવસૌ ।
જીવનં સર્વભૂતેષુ તપશ્ ચાસ્મિ તપસ્વિષુ ॥

બીજં માં સર્વભૂતાનાં વિદ્ધિ પાર્થ સનાતનમ્ ।
બુદ્ધિર્ બુદ્ધિમતામ્ અસ્મિ તેજસ્ તેજસ્વિનામ્ અહમ્ ॥

બલં બલવન્તાઞ્ ચાહં કામરાગવિવર્જિતમ્ ।
ધર્માવિરુદ્ધો ભૂતેષુ કામો ઽસ્મિ ભરતર્ષભ ॥

યે ચૈવ સાત્ત્વિકા ભાવા રાજસાસ્ તામસાશ્ ચ યે ।
મત્ત એવેતિ તાન્ વિદ્ધિ ન ત્વ્ અહં તેષુ તે મયિ ॥

ત્રિભિર્ ગુણમયૈર્ ભાવૈર્ એભિઃ સર્વમ્ ઇદં જગત્ ।
મોહિતં નાભિજાનાતિ મામ્ એભ્યઃ પરમ્ અવ્યયમ્ ॥

દૈવી હ્ય્ એષા ગુણમયી મમ માયા દુરત્યયા ।

મામ્ એવ યે પ્રપદ્યન્તે માયામ્ એતાં તરન્તિ તે ॥

ન માં દુષ્કૃતિનો મૂઢાઃ પ્રપદ્યન્તે નરાધમાઃ ।
માયયાપહૃતજ્ઞાના આસુરં ભાવમ્ આશ્રિતાઃ ॥

ચતુર્વિધા ભજન્તે મામ્ જનાઃ સુકૃતિનો ઽર્જુન ।
આર્તો જિજ્ઞાસુર્ અર્થાર્થી જ્ઞાની ચ ભરતર્ષભ ॥

તેષાં જ્ઞાની નિત્યયુક્તઃ એકભક્તિર્ વિશિષ્યતે ।
પ્રિયો હિ જ્ઞાનિનો ઽત્યર્થમ્ અહં સ ચ મમ પ્રિયઃ ॥

ઉદારાઃ સર્વ એવૈતે જ્ઞાની ત્વ્ આત્મૈવ મે મતમ્ ।
આસ્થિતસ્ સ હિ યુક્તાત્મા મામ્ એવાનુત્તમાં ગતિમ્ ॥

બહૂનાં જન્મનામ્ અન્તે જ્ઞાનવાન્ માં પ્રપદ્યતે ।
વાસુદેવસ્ સર્વમ્ ઇતિ સ મહાત્મા સુદુર્લભઃ ॥

કામૈસ્ તૈસ્ તૈર્ હૃતજ્ઞાનાઃ પ્રપદ્યન્તે ઽન્યદેવતાઃ ।
તં તં નિયમમ્ આસ્થાય પ્રકૃત્યા નિયતાઃ સ્વયા ॥

યો યો યાં યાં તનું ભક્તઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતુમ્ ઇચ્છતિ ।
તસ્ય તસ્યાચલાં શ્રદ્ધાં તામ્ એવ વિદધામ્ય્ અહમ્ ॥

સ તયા શ્રદ્ધયા યુક્તસ્ તસ્યારાધનમ્ ઈહતે ।
લભતે ચ તતઃ કામાન્ મયૈવ વિહિતાન્ હિ તાન્ ॥

અન્તવત્ તુ ફલં તેષાં તદ્ ભવત્ય્ અલ્પમેધસામ્ ।
દેવાન્ દેવયજ્ઞો યાન્તિ મદ્ભક્તા યાન્તિ મામ્ અપિ ॥

અવ્યક્તં વ્યક્તિમ્ આપન્નં મન્યન્તે મામ્ અબુદ્ધયઃ ।
પરં ભાવમ્ અજાનન્તો મમ અવ્યયમ્ અનુત્તમમ્ ॥

નાહં પ્રકાશઃ સર્વસ્ય યોગમાયાસમાવૃતઃ ।
મૂઢો ઽયં નાભિજાનાતિ લોકો મામ્ અજમ્ અવ્યયમ્ ॥

વેદાહં સમતીતાનિ વર્તમાનાનિ ચાર્જુન ।
ભવિષ્યાણિ ચ ભૂતાનિ માં તુ વેદ ન કશ્ચન ॥

ઇચ્છાદ્વેષસમુત્થેન દ્વન્દ્વમોહેન ભારત ।
સર્વભૂતાનિ સંમોહં સર્ગે યાન્તિ પરન્તપ ॥

યેષાં ત્વ્ અન્તગતં પાપં જનાનાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
તે દ્વન્દ્વમોહનિર્મુક્તાઃ ભજન્તે માં દૃઢવ્રતાઃ ॥

જરામરણમોક્ષાય મામ્ આશ્રિત્ય યતન્તિ યે ।
તે બ્રહ્મ તદ્ વિદુઃ કૃત્સ્નમ્ અધ્યાત્મં કર્મ ચાખિલમ્ ॥

સાધિભૂતાધિદૈવં માં સાધિયજ્ઞં ચ યે વિદુઃ ।
પ્રયાણકાલે ઽપિ ચ માં તે વિદુર્ યુક્તચેતસઃ ॥