ભગવદ્ગીતાભાષ્ય · અધ્યાય 5

સંન્યાસં કર્મણાં કૃષ્ણ પુનર્ યોગં ચ શંસસિ ।
યચ્ છ્રેય એતયોર્ એકં તન્ મે બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્ ॥

સંન્યાસઃ કર્મયોગશ્ ચ નિશ્શ્રેયસકરાવ્ ઉભૌ ।
તયોસ્ તુ કર્મસંન્યાસાત્ કર્મયોગો વિશિષ્યતે ॥

જ્ઞેયઃ સ નિત્યસંન્યાસી યો ન દ્વેષ્ટિ ન કાઙ્ક્ષતિ ।
નિર્દ્વન્દ્વો હિ મહાબાહો સુખં બન્ધાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

સાંખ્યયોગૌ પૃથગ્ બાલાઃ પ્રવદન્તિ ન પણ્ડિતાઃ ।
એકમ્ અપ્ય્ આસ્થિતસ્ સમ્યગ્ ઉભયોર્ વિન્દન્તે ફલમ્ ॥

યત્ સાંખ્યૈઃ પ્રાપ્યતે સ્થાનં તદ્ યોગૈર્ અપિ ગમ્યતે ।
એકં સાંખ્યં ચ યોગં ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ ॥

સંન્યાસસ્ તુ મહાબાહો દુઃખમ્ આપ્તુમ્ અયોગતઃ ।
યોગયુક્તો મુનિર્ બ્રહ્મ ન ચિરેણાધિગચ્છતિ ॥

યોગયુક્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજિતાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વભૂતાત્મભૂતાત્મા કુર્વન્ન્ અપિ ન લિપ્યતે ॥

નૈષ કિઞ્ચિત્ કરોમીતિ યુક્તો મન્યેત તત્ત્વવિત્ ।
પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ અશ્નન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ શ્વસન્ ॥

પ્રલપન્ વિસૃજન્ ગૃહ્ણન્ ઉન્મિષન્ નિમિષન્ન્ અપિ ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેષુ વર્તન્ત ઇતિ ધારયન્ ॥

બ્રહ્મણ્ય્ આધાય કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા કરોતિ યઃ ।
લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમ્ ઇવામ્ભસા ॥

કાયેન મનસા બુદ્ધ્યા કેવલૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ અપિ ।
યોગિનઃ કર્મ કુર્વન્તિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વાત્મશુદ્ધયે ॥

યુક્તઃ કર્મફલં ત્યક્ત્વા શાન્તિમ્ આપ્નોતિ નૈષ્ઠિકીમ્ ।
અયુક્તઃ કામકારેણ ફલે સક્તો નિબધ્યતે ॥

સર્વકર્માણિ મનસા સંન્યસ્યાસ્તે સુખં વશી ।
નવદ્વારે પુરે દેહી નૈવ કુર્વન્ ન કારયન્ ॥

ન કર્તૃત્વં ન કર્માણિ લોકસ્ય સૃજતિ પ્રભુઃ ।
ન કર્મફલસંયોગં સ્વભાવસ્ તુ પ્રવર્તતે ॥

નાદત્તે કસ્યચિત્ પાપં ન ચૈવ સુકૃતં વિભુઃ ।
અજ્ઞાનેનાવૃતં જ્ઞાનં તેન મુહ્યન્તિ જન્તવઃ ॥

જ્ઞાનેન તુ તદ્ અજ્ઞાનં યેષાં નાશિતમ્ આત્મનઃ ।
તેષામ્ આદિત્યવજ્ જ્ઞાનં પ્રકાશયતિ તત્ પરમ્ ॥

તદ્બુદ્ધયસ્ તદાત્મનસ્ તન્નિષ્ઠાસ્ તત્પરાયણાઃ ।
ગચ્છન્ત્ય્ અપુનરાવૃત્તિં જ્ઞાનનિર્ધૂતકલ્મષાઃ ॥

વિદ્યાવિનયસંપન્ને બ્રાહ્મણે ગવિ હસ્તિનિ ।
શુનિ ચૈવ શ્વપાકે ચ પણ્ડિતાઃ સમદર્શિનઃ ॥

ઇહૈવ તૈર્ જિતસ્ સ્વર્ગો યેષાં સામ્યે સ્થિતં મનઃ ।
નિર્દોષં હિ સમં બ્રહ્મ તસ્માદ્ બ્રહ્મણિ તે સ્થિતાઃ ॥

ન પ્રહૃષ્યેત્ પ્રિયં પ્રાપ્ય નોદ્વિજેત્ પ્રાપ્ય ચાપ્રિયમ્ ।
સ્થિરબુદ્ધિર્ અસંમૂઢો બ્રહ્મવિદ્ બ્રહ્મણિ સ્થિતઃ ॥

બાહ્યસ્પર્શેષ્વ્ અસક્તાત્મા વિન્દત્ય્ આત્મનિ યઃ સુખમ્ ।
સ બ્રહ્મયોગયુક્તાત્મા સુખમ્ અક્ષયમ્ અશ્નુતે ॥

યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે ।
આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ ॥

શક્નોતીહૈવ યઃ સોઢું પ્રાક્ શરીરવિમોક્ષણાત્ ।
કામક્રોધોદ્ભવં વેગં સ યુક્તઃ સ સુખી નરઃ ॥

યો ઽન્તસ્સુખો ઽન્તરારામસ્ તથાન્તર્જ્યોતિર્ એવ યઃ ।
સ યોગી બ્રહ્મ નિર્વાણં બ્રહ્મભૂતો ઽધિગચ્છતિ ॥

લભન્તે બ્રહ્મનિર્વાણમ્ ઋષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ ।
છિન્નદ્વૈધા યતાત્માનસ્ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥

કામક્રોધવિયુક્તાનાં યતીનાં યતચેતસામ્ ।
અભિતો બ્રહ્મનિર્વાણં વર્તતે વિજિતાત્મનામ્ ॥

સ્પર્શાન્ કૃત્વા બહિર્ બાહ્યાંશ્ ચક્ષુશ્ ચૈવાન્તરે ભ્રુવોઃ ।
પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા નાસાભ્યન્તરચારિણૌ ॥

યતેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિર્ મુનિર્ મોક્ષપરાયણઃ ।
વિગતેચ્છાભયક્રોધો યઃ સદા મુક્ત એવ સઃ ॥

ભોક્તારં યજ્ઞતપસાં સર્વલોકમહેશ્વરમ્ ।
સુહૃદં સર્વભૂતાનાં જ્ઞાત્વા મામ્ શાન્તિમ્ ઋચ્છતિ ॥