ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 3

વિશ્વનાથઃ -
ગૌરાંશુકઃ સત્-કુમુદ-પ્રમોદી
સ્વાભિખ્યયા ગોસ્-તમસો નિહન્તા ।
શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-સુધ-નિધિર્ મે
મનો ઽધિતિષ્ઠન્ સ્વરતિં કરોતુ ॥
પ્રાચીન-વાચઃ સુવિચાર્ય સો ઽહમ્
અજ્ઞો ઽપિ ગીતામૃત-લેશ-લિપ્સુઃ ।
યતેઃ પ્રભોર્ એવ મતે તદ્ અત્ર
સન્તઃ ક્ષમધ્વં શરણાગતસ્ય ॥
ઇહ ખલુ સકલ-શાસ્ત્રાભિમત-શ્રીમચ્-ચરણ-સરોજ-ભજનઃ સ્વયં ભગવાન્ નરાકૃતિ-પર-બ્રહ્મ-શ્રી-વસુદેવ-સૂનુઃ સાક્ષાચ્-છ્રી-ગોપાલ-પુર્યામ્ અવતીર્યાપાર-પરમાતર્ક્ય-પ્રાપઞ્ચિક-સકલ-લોચન-ગોચરીકૃતો ભવાબ્ધિ-નિમજ્જમાનાન્ જગજ્-જનાન્ ઉધૃત્ય સ્વ-સૌન્દર્ય-માધુર્યાસ્વાદનયા સ્વીય-પ્રેમ-મહામ્બુધૌ નિમજ્જયામાસ ।
શિષ્ટ-રક્ષા દુષ્ટ-નિગ્રહ-વ્રત-નિષ્ઠા-મહિષ્ઠ-પ્રતિષ્ઠો ઽપિ ભુવો ભાર-દુઃખાપહાર-મિષેણ દુષ્ટાનામ્ અપિ સ્વ-દ્વેષ્ટૄણામ્ અપિ મહા-સંસાર-ગ્રાસીભૂતાનામ્ અપિ મુક્તિ-દાન-લક્ષણં પરમ-રક્ષણમ્ એવ કૃત્વા સ્વાન્તર્ધાનોત્તર-કાલ-જનિષ્યમાણાન્ અનાદ્ય્-અવિદ્યા-બન્ધ-નિબદ્ન્હન-શોક-મોહાદ્યાકુલાન્ અપિ જીવાન્ ઉદ્ધર્તું શાસ્ત્ર-કૃન્-મુનિ-ગણ-ગીયમાન-યશશ્ ચ ધર્તું સ્વ-પ્રિય-સખં તાદૃશ-સ્વેચ્છા-વશાદ્ એવ રણ-મૂર્ધન્ય્ ઉદ્ભૂત-શોક-મોહં શ્રીમદ્-અર્જુનં લક્ષ્યીકૃત્ય કાણ્ડ-ત્રિતયાત્મક-સર્વ-વેદ-તાત્પર્ય-પર્યવસિતાર્થ-રત્નાલઙ્કૃતં શ્રી-ગીતા-શાસ્ત્રમ્ અષ્ટાદશાધ્યાયમ્
અન્તર્ભૂતાષ્ટાદશ-વિદ્યં સાક્ષાદ્ વિદ્યમાનીકૃતમ્ ઇવ પરમ-પુરુષાર્થમ્ આવિર્ભાવયામ્બભૂવ ।
તત્રાધ્યાયાનાં ષટ્કેનન્ પ્રથમેન નિષ્કામ-કર્મ-યોગઃ । દ્વિતીયેન ભક્તિ-યોગઃ । તૃતીયેન જ્ઞાન-યોગો દર્શિતઃ । તત્રાપિ ભક્તિ-યોગસ્યાતિરહસ્યત્વાદ્ ઉભય-સઙ્જીવકત્વેનાભ્યર્હિતત્વાત્ સર્વ-દુર્લભત્વાચ્ ચ મધ્યવર્તીકૃતઃ । કર્મ-જ્ઞાનયોર્ ભક્તિ-રાહિત્યેન વૈયર્થ્યાત્ તે દ્વે ભક્તિ-મિશ્રે એવ સમ્મતીકૃતે ।
ભક્તિસ્ તુ દ્વિવિધા કેવલા પ્રધાનીભૂતા ચ । તત્રાદ્યા સ્વત એવ પરમ-પ્રબલા । તે દ્વે કર્મ-જ્ઞાને વિનૈવ વિશુદ્ધ-પ્રભાવતી અકિઞ્ચના અનન્યાદિ-શબ્દ-વાચ્યા । દ્વિતીયા તુ કર્મ-જ્ઞાન-મિશ્રેત્ય્ અખિલમ્ અગ્રે વિવૃતીભવિષ્યતિ ।
અથાર્જુનસ્ય શોક-મોહૌ કથમ્ભૂતાવ્ ઇત્ય્ અપેક્ષાયાં મહાભારત-વક્તા શ્રી-વૈશમ્પાયનો જનમેજયં પ્રતિ તત્ર ભીષ્મ-પર્વણિ કથામ્ અવતારયતિ ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ઇતિ । કુરુક્ષેત્રે યુયુત્સવો યુદ્ધાર્થં સઙ્ગતા મામકા દુર્યોધનાદ્યાઃ પાણ્ડવાશ્ ચ યુધિષ્ઠિરાદયઃ કિં કૃતવન્તસ્ તદ્ બ્રૂહિ । નનુ યુયુત્સવ ઇતિ ત્વં બ્રવીષ્ય્ એવાતો યુદ્ધમ્ એવ કર્તુમ્ ઉદ્યતાસ્ તે તદ્ અપિ કિમ્ અકુર્વતેતિ કેનાભિપ્રાયેણ પૃચ્છસીત્ય્ અત આહ ધર્મક્ષેત્ર ઇતિ । કુરુક્ષેત્રં દેવ-યજનમ્ ઇતિ શ્રુતેસ્ તત્-ક્ષેત્રસ્ય ધર્મ-પ્રવર્તકત્વં પ્રસિદ્ધમ્ ।
અતસ્ તત્-સંસર્ગ-મહિમ્ના યદ્ય્ અધર્મિકાણામ્ અપિ દુર્યોધનાદીનાં ક્રોધ-નિવૃત્ત્યા ધર્મે મતિઃ સ્યાત્ । પાણ્ડવાસ્ તુ સ્વભાવત એવ ધાર્મિકાસ્ તતો બન્ધુ-હિંસનમ્ અનુચિતમ્ ઇત્ય્ ઉભયેષામ્ અપિ વિવેકે ઉદ્ભૂતે સન્ધિર્ અપિ સમ્ભાવ્યતે । તતશ્ ચ મમાનન્દ એવેતિ સઞ્જયં પ્રતિ જ્ઞાપયિતુમ્ ઇષ્ટો ભાવો બાહ્યઃ । આભ્યન્તરસ્ તુ સન્ધૌ સતિ પૂર્વવત્ સકણ્ટકમ્ એવ રાજ્યં મદ્-આત્મજાનામ્ ઇતિ મે દુર્વાર એવ વિષાદઃ । તસ્માદ્ અસ્માકીનો ભીષ્મસ્ ત્વ્ અર્જુનેન દુર્જય એવેત્ય્ અતો યુદ્ધમ્ એવ શ્રેયસ્ તદ્ એવ ભૂયાદ્ ઇતિ તુ તન્-મનોરથોપયોગી દુર્લક્ષ્યઃ ।
અત્ર ધર્મ-ક્ષેત્રે ઇતિ ક્ષેત્ર-પદેન ધર્મસ્ય ધર્માવતારસ્ય સપરિકર-યુધિષ્ઠિરસ્ય ધાન્યસ્થાનીયત્વમ્ । તત્-પાલકસ્ય શ્રી-કૃષ્ણસ્ય કૃષિ-બલ-સ્થાનીયત્વમ્ । કૃષ્ણ-કૃત-નાના-વિધ-સાહાય્યસ્ય જલ-સેચન-સેતુ-બન્ધનાદિ-સ્થાનીયત્વમ્ । શ્રી-કૃષ્ણ-સંહાર્ય-દુર્યોધનાદેર્ ધાન્ય-દ્વેષિ-ધાન્યાકાર-તૃણ-વિશેષ-સ્થાનીયત્વં ચ બોધિતં સરસ્વત્યા