ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 135

મધુસૂદનઃ : ત્રિવિધાઃ કર્માનુષ્ઠાતારો ભવન્તિ । કેચિચ્ છાસ્ત્ર-વિધિં જ્ઞાત્વાપ્ય્ અશ્રદ્ધયા તમ્ ઉત્સૃજ્ય કામ-કાર-માત્રેણ યત્ કિંચિદ્ અનુતિષ્ઠન્તિ તે સર્વ-પુરુષાર્થાયોગ્યત્વાદ્ અસુરાઃ । કેચિત્ તુ શાસ્ત્ર-વિધિં જ્ઞાત્વા શ્રદ્દધાનતયા તદ્-અનુસારેણૈવ નિષિદ્ધં વર્જયન્તો વિહિતમ્ અનુતિષ્ઠન્તિ તે સર્વ-પુરુષાર્થ-યોગ્યત્વાદ્ દેવા ઇતિ પૂર્વાધ્યાયાન્તે સિદ્ધમ્ । યે તુ શાસ્ત્રીયં વિધિમ્ આલસ્યાદિ-વશાદ્ ઉપેક્ષ્ય શ્રદ્દધાનતયૈવ વૃદ્ધ-વ્યવહાર-માત્રેણ નિષિદ્ધં વર્જયન્તો વિહિતમ્ અનુતિષ્ઠન્તિ । તે શાસ્ત્રીય-વિધ્ય્-ઉપેક્ષા-લક્ષણેનાન્સુર-સાધર્મ્યેણ શ્રદ્ધા-પૂર્વકાનુષ્ઠાન-લક્ષણેન
ચ દેવ-સાધર્મ્યેણાન્વિતાઃ કિમ્ અસુરેષ્વ્ અન્તર્ભવન્તિ કિં વા દેવેષ્વ્ ઇત્ય્ ઉભય-ધર્મ-દર્શનાદ્ એક-કોટિ-નિશ્ચાયકાદર્શનાચ્ ચ સન્દિહાનો ઽર્જુન ઉવાચ ય ઇતિ ।
યે પૂર્વાધ્યાયે ત નિર્ણીતા ન દેવવચ્ છાસ્ત્રાનુસારિણઃ કિન્તુ શાસ્ત્ર-વિધિં શ્રુતિ-સ્મૃતિ-ચોદનામ્ ઉત્સૃજ્યાલસ્યાદિ-વશાદ્ અનાદૃત્ય નાસુરવદ્ અશ્રદ્દધાનાઃ કિં તુ વૃદ્ધ-વ્યવહારાનુસારેણ શ્રદ્ધયાન્વિતા યજન્તે દેવ-પૂજાદિકં કુર્વન્તિ તેષાં તુ શાસ્ત્ર-વિધ્ય્-ઉપેક્ષા-શ્રદ્ધાભ્યાં પૂર્વ-નિશ્ચિત-દેવાસુર-વિલક્ષણાનાં નિષ્ઠા કા કીદૃશી તેષાં શાસ્ત્ર-વિધ્ય્-અનપેક્ષા શ્રદ્ધા-પૂર્વિકા ચ સા યજનાદિ-ક્રિયા-વ્યવસ્થિતિઃ । હે કૃષ્ણ ભક્તાવકર્ષણ ! કિં સત્ત્વં સાત્ત્વિકી । તથા સતિ સાત્ત્વિકત્વાત્ તે દેવાઃ । આહો ઇતિ પક્ષાન્તરે । કિં રજસ્ તમો રાજસી તામ્સી ચ । તથા સતિ રાજસ-તામસત્વાદ્ અસુરાસ્
તે સત્ત્વમ્ ઇત્ય્ એકા કોટિઃ । રજસ્ તમ ઇત્ય્ અપરા કોટિર્ ઇતિ વિભાગ-જ્ઞાપનાયાહો-શબ્દઃ ॥17.1॥
વિશ્વનાથઃ :
અથ સપ્તદશે વસ્તુ સાત્ત્વિકં રાજસં તથા ।
તામસં ચ વિવિચ્યોક્તં પાર્થ-પ્રશ્નોત્તરં યથા ॥
નન્વ્ આસુર-સર્ગમ્ ઉક્ત્વા તદ્-ઉપસંહારે -
યઃ શાસ્ત્ર-વિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય વર્તતે કામચારતઃ ।
ન સ સિદ્ધિમ્ અવાપ્નોતિ ન સુખં ન પરાં ગતિમ્ ॥[ગીતા 16.24]
ઇતિ ત્વયોક્તમ્ । તત્રાહમ્ ઇદં જિજ્ઞાસ ઇત્ય્ આહ ય ઇતિ । યે શાસ્ત્ર-વિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય કામ-ચારતો વર્તન્તે કિન્તુ કામ-ભોગ-રહિતા એવ શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ સન્તો યજન્તે તઓપ્-યજ્ઞ-જ્ઞાન-યજ્ઞ-જપ-યજ્ઞાદિકં કુર્વન્તિ । તેષાં કા નિષ્ઠા સ્થિતિઃ કિમ્ આલમ્બનમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । તત્ કિં સત્ત્વમ્ । આહો સ્વિત્ રજઃ । અથવા તમસ્ તદ્ બ્રૂહીત્ય્ અર્થઃ