ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 125

શ્રીધરઃ : કિં ચ અધશ્ ચેતિ । હિરણ્યગર્ભાદયઃ કાર્યોપાધયો જીવાઃ શાખા-સ્થાનીયત્વેનોક્તાઃ । તેષુ ચ યે દુષ્કૃતિનસ્ તે ઽધઃ પશ્વ્-આદિ-યોનિષુ પ્રસૃતાસ્ તસ્ય સંસાર-વૃક્ષસ્ય શાખાઃ । કિં ચ, ગુણૈઃ સત્ત્વાદિ-વૃત્તિભિર્ જલ-સેચનૈર્ ઇવ યથાયથં પ્રવૃદ્ધા વૃદ્ધિં પ્રાપ્તાઃ । કિં ચ, વિષયા રૂપાદયઃ પ્રવાલાઃ પલ્લવ-સ્થાનીયા યાસાં તાઃ । શાખાગ્ર-સ્થાનીયાભિર્ ઇન્દ્રિય-વૃત્તિભિઃ સંયુક્તત્વાત્ । કિં ચ, અધશ્ ચ ચ-શબ્દાદ્ ઊર્ધ્વં ચ । મૂલાન્ય્ અનુસન્તતાનિ વિરૂઢાનિ । મુખ્યં મૂલમ્ ઈશ્વર એવ । ઇમાનિ ત્વ્ અન્તરાલાનિ
મૂલાનિ તત્-તદ્-ભોગ-વાસના-લક્ષણાનિ । તેષાં કાર્યમ્ આહ મનુષ્ય-લોકે કર્માનુબન્ધીનીતિ । કર્મૈવાનુબન્ધ્ય્ ઉત્તર-કાલ-ભાવિ યેષાં તાનિ । ઊર્ધ્વાધો-લોકેષૂપભુક્ત-તત્-તદ્-ભોગ-વાસનાદિભિર્ હિ કર્મ-ક્ષયે મનુષ્ય-લોકં પ્રાપ્તાનાં તત્-તદ્-અનુરૂપેષુ કર્મસુ પ્રવૃત્તિર્ ભવતિ । તસ્મિન્ન્ એવ હિ કર્માધિકારો નાન્યેષુ લોકેષુ । અતો મનુષ્ય-લોક ઇત્ય્ ઉક્તમ્