ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 100

મધુસૂદનઃ - પૂર્વાધ્યાયાન્તે -
મત્-કર્મ-કૃન્ મત્-પરમો મદ્-ભક્તઃ સઙ્ગ-વર્જિતઃ ।
નિર્વૈરઃ સર્વ-ભૂતેષુ યઃ સ મામ્ એતિ પાણ્ડવ ॥ [ગીતા 11.55] ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ।
તત્ર મચ્-છબ્દાર્થે સન્દેહઃ કિં નિરાકારમ્ એવ સર્વ-સ્વરૂપં વસ્તુ મદ્-છબ્દેનોક્તં ભગવતા કિં વા સાકારમ્ ઇતિ । ઉભયત્રાપિ પ્રયોગ-દર્શનાત્ ।
બહૂનાં જન્મનામ્ અન્તે જ્ઞાનવાન્ માં પ્રપદ્યતે ।
વાસુદેવઃ સર્વમ્ ઇતિ સ મહાત્મા સુદુર્લભઃ ॥ [ગીતા 7.19]
ઇત્ય્ આદૌ નિરાકારં વસ્તુ વ્યપદિષ્ટમ્ । વિશ્વ-રૂપ-દર્શનાનન્તરં ચ -
નાહં વેદૈર્ ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા ।
શક્ય એવં-વિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાન્ અસિ માં યથા ॥ [ગીતા 11.53]
ઇતિ સાકારં વસ્તુ । ઉભયોશ્ ચ ભગવદ્-ઉપદેશયોર્ અધિકારિ-ભેદેનૈવ વ્યવસ્થયા ભવિતવ્યમ્ અન્યથા વિરોધાત્ । તત્રૈવં સતિ મયા મુમુક્ષુણા કિં નિરાકારમ્ એવ વસ્તુ ચિન્તનીયં કિં વા સાકારમ્ ઇતિ સ્વાધિકાર-નિશ્ચયાય સ-ગુણ-નિર્ગુણ-વિદ્યયોર્ વિશેષ-બુભુત્સયા અર્જુન ઉવાચ એવમ્ ઇતિ ।
એવં મત્-કર્મ-કૃદ્ [ગીતા 11.55] ઇત્ય્-આદ્ય્-અનન્તરોક્ત-પ્રકારેણ સતત-યુક્તા નૈરન્તર્યેણ ભગવત્-કર્માદૌ સાવધાનતયા પ્રવૃત્તા ભક્તાઃ સાકાર-વસ્ત્વ્-એક-શરણાઃ સન્તસ્ ત્વામ્ એવં-વિધં સાકારં યે પર્યુપાસતે સતતં ચિન્તયન્તિ । યે ચાપિ સર્વતો વિરક્તાસ્ ત્યક્ત-સર્વ-કર્માણો ઽક્ષરં ન ક્ષરત્ય્ અશ્નુતે વેત્ય્ અક્ષરમ્ એતદ્ વૈ તદ્ અક્ષરં ગાર્ગિ બ્રાહ્મણા અભિવદન્ત્ય્ અસ્થૂલમ્ અનણ્વ્ અહ્રસ્વમ્ અદીર્ઘમ્ [બૌ 3.8.9] ઇત્ય્ આદિ-શ્રુતિ-પ્રતિષિદ્ધ-સર્વોપાધિ નિર્ગુણં બ્રહ્મ । અતએવાવ્યક્તં સર્વ-કરણાગોચરં નિરાકારં ત્વાં પર્યુપાસતે તેષામ્ ઉભયેષાં મધ્યે કે યોગ-વિત્તમાઃ અતિશયેન
યોગ-વિદઃ । યોગં સમાધિં વિન્દન્તિ વિદન્તીતિ વા યોગ-વિદ ઉભયે ઽપિ । તેષાં મધ્યે કે શ્રેષ્ઠા યોગિનઃ કેષાં જ્ઞાનં મયાનુસરણીયમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ