અવદાનશતક · અધ્યાય 88

-------------------- વૈદ્ય, પ્. 219 --------------------
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વન્ય્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે ચત્વારિંશદ્વર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં ક્રકુચ્છન્દો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ શોભાવતીં રાજધાનીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ । શોભેન રાજ્ઞા કેશનખસ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ । યાવત્ કસ્મિંશ્ચિત્ પર્વણિ પ્રત્યુપસ્થિતે ગોષ્ઠિકાઃ સ્તૂપસમીપં ગતાઃ । તૈસ્ તં સ્તૂપં દૃષ્ટ્વા પસાદજાતૈઃ પુષ્પારોપણં કર્તુમ્ આરબ્ધમ્* । તત્રૈકો ગોષ્ઠિકઃ કથયતિ: અહં ન કરોમિ, મમ વિભવો નાસ્તીતિ । સ તૈશ્ ચ ગોષ્ઠિકમધ્યાન્ નિષ્કાસિતઃ । તસ્ય વિપ્રતિસારો જાતઃ । તેન વિચિત્રપુષ્પસંગ્રહં કૃત્વા તસ્મિન્ન્ એવ સ્તૂપે પુષ્પારોપણં કૃતમ્* ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન ગોષ્ઠિક આસીત્, યેન વિપ્રતિસારજાતેન ક્રકુચ્છન્દસ્ય કેશનખસ્તૂપે પુષ્પારિપણં કૃતમ્*, અયમ્ અસૌ શોભિતઃ । અન્યાન્ય્ અપિ હિ ભિક્ષવઃ શોભિતેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમઃ શ્રેષ્ઠી । તેન ગ્લાનઃ પ્રત્યેકબુદ્ધો દૃષ્ટઃ । તતઃ પ્રસાદજાતેન પાદયોર્ નિપત્ય પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ પટેન ચાચ્છાદિતઃ ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન શ્રેષ્ઠી, અયં શોભિતઃ । ભૂયઃ કાશ્યપે ભગવતિ દરિદ્રો ઽભૂત્ કાષ્ઠહારકઃ । સ કાષ્ઠાનામ્ અર્થે પર્વતદરીં પ્રવિષ્ટઃ । તેન સ્તૂપો દૃષ્ટઃ । તત્ર ચ સ્તૂપાઙ્ગણે તૃણાનિ જાતાનિ । તતસ્ તેન પ્રસાદજાતેન તૃણાન્ય્ ઉત્પાટ્ય સંમાર્જનીં ગૃહીત્વા સ્તૂપાઙ્ગણં ચ સંમૃષ્ટમ્* । તતઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ: અનેનાહં કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેય્ધર્મપરિત્યાગેન ચ અભિરૂપઃ સ્યાં દર્શનીયઃ પ્રસાદિકઃ, અનાગતાંશ્ ચ બુદ્ધાન્ આરાગયેયં મા વિરાગયેયમ્ ઇતિ ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન કાષ્ઠહારક આસીત્, અયમ્ એવાસૌ શોભિતઃ । યદ્ અનેન સ્તૂપાઙ્ગણં સંમૃષ્ટમ્*, તેન યત્ર યત્ર જાતસ્ તત્ર તત્રાભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રસાદિકઃ સંવૃત્તઃ । તેનૈવ હેતુનેદાનીમ્ આર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_88 કપ્ફિણઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 220 --------------------
સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તેન ખલુ સમયેન દક્ષિણાપથે કલ્પો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરં તસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નમ્* । પ્રિયમ્ ઇવૈકપુત્રકં રાજ્યં પાલયતિ । સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ । તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા કપ્ફિણ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્* । કપ્ફિણો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । યસ્મિન્ન્ એવ દિવસે કપ્ફિણઃ કુમારો જાતઃ, તસ્મિન્ન્ એવ દિવસે અષ્ટાદશાનામ્ અમાત્યસહસ્રાણાં પુત્રા જાતાઃ, સર્વે મહાનગ્નાઃ । તેષાં પ્રતિરૂપાણિ નામાનિ વ્યવસ્થાપિતાનિ ॥
યદ્ રાજા કલ્પઃ કાલધર્મેણ સંયુક્તઃ, તસ્યાત્યયાત્ કપ્ફિણઃ કુમારો રાજ્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ । તાનિ ચાષ્ટાદશામાત્યપુત્રસહસ્રાણિ સર્વાણ્ય્ અમાત્યત્વે નિયુક્તાનિ । અથાપરેણ સમયેન રાજા મહાકપ્ફિણો ઽષ્ટાદશામાત્યસહસ્રપરિવૃતો મૃગવધાય નિર્ગતઃ । પુરસ્તાત્ પૃષ્ઠતશ્ ચ સર્વબલૌઘમ્ અવલોક્યામાત્યાન્ આમન્ત્રયતે: અસ્તિ ભવન્તઃ કસ્યચિદ્ એવંરૂપો બલૌઘઃ તદ્યથા મમૈવૈતર્હીતિ? તતઃ પ્રિયવાદિભિર્ અમાત્યૈર્ અભિહિતમ્*: દેવ નાન્યસ્ય કસ્યચિદ્ ઇતિ । અથ મધ્યદેશાદ્ વણિજો દક્ષિણાપથં ગતાઃ । તૈ રાજ્ઞો મહાકપ્ફિણસ્ય પ્રાભૃતમ્ ઉપનીતમ્* । રાજ્ઞા ઉક્તાઃ: ભો વણિજઃ, કસ્ તત્ર રાજેતિ । વણિજઃ કથયન્તિ: દેવ કેચિદ્ દેશા ગણાધીનાઃ કેચિદ્ રાજાધીના ઇતિ । યાવદ્ રાજ્ઞા મહાકપ્ફિણેન શ્રાવસ્ત્યાદિષુ ષટ્સુ મહાનગરેષુ દૂતસંપ્રેષણં કૃતમ્* । યદ્ય્ ઉત્થિતા ભવથ નોપવેષ્ટવ્યમ્*, શીઘ્રમ્ આગન્તવ્યમ્*, અન્યથા વ ઉત્તમેન દણ્ડેન સમનુશાસિષ્યામીતિ । એતદ્ વચનમ્ ઉપશ્રુત્ય ષણ્મહાનગરવાસિનો રાજાનો ભીતાસ્ ત્રસ્તાઃ સંવિગ્ના આહૃષ્ટરોમકૂપાઃ સંગમ્ય સમાગમ્ય એકસમૂહેન શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ । તતો ભગવત્સકાશં ગતાઃ । તૈઃ સ વૃત્તાન્તો ભગવતો વિસ્તરેણ નિવેદિતઃ । ભગવતા તે સમાશ્વાસિતાઃ, ઉક્તાશ્ ચ: સ દૂતો મત્સકાશમ્ આનેતવ્ય ઇતિ । તતસ્ તૈર્ દૂતસ્ય નિવેદિતમ્* । અસ્ત્ય્ અસ્માકં રાજાધિરાજ, તં તાવત્ પશ્યેતિ ॥
તતો ભગવતા દૂતાગમનમ્ અવેત્ય જેતવનં ચતૂરત્નમયમ્ નિર્મિતં દેવાનામ્ ઇવ સુદર્શનં નગરમ્* । અત્ર ચત્વારો મહારાજાનો દૌવારિકાઃ સ્થાપિતાઃ, ઐરાવતસદૃશા હસ્તિનઃ, બાલાહકસદૃશા અશ્વાઃ, નન્દીઘોષસદૃશા રથાઃ, વ્યાડયક્ષ્સદૃશા મનુષ્યાઃ । સ્વયં ચ ભગવતા ચક્રવર્તિવેષો નિર્મિતઃ, સપ્તતાલોદ્ગતં ચ સિમ્ઃઆસનં યત્ર ભગવાન્ નિષણ્ણાઃ । તતો દૂતસ્ તથાવિધાં શોભાં દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ । તતો ભગવતા લેખં લેખયિત્વા સ દૂતો ઽભિહિતઃ: કપ્ફિણો મદ્વચનાદ્ વક્તવ્યઃ: લેખવાચનસમકાલમ્ એવ યદ્ય્ ઉત્થિતો ભવસિ, નોપવેષ્ટવ્યમ્*, શીઘ્રમ્ આગન્તવ્યમ્* ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 221 --------------------
અથવા નાગચ્છસિ, અહમ્ એવ મહતા બલૌઘેન સાર્ધમ્ આગમિષ્યામીતિ । તતો દૂતેન ગત્વા રાજ્ઞો મહાકપ્ફિણસ્ય લેખં વાચિકં ચ યત્ સંદિષ્ટં તત્ સર્વં નિવેદિતમ્* ॥

તતઃ કપ્ફિણો રાજા અષ્ટાદશામાત્યગણસહસ્રપરિવૃતો ઽનુપૂર્વેણ ચઞ્ચૂર્યમાણઃ શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । પ્રાતિસીમાશ્ ચ રાજાનો રાજાનં મહાકપ્ફિણં પ્રત્યુદ્ગતાઃ । તૈર્ મહાસત્કારેણ નગરં પ્રવેશિતઃ । માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય ભગવતો નિવેદિતવન્તઃ । તતો ભગવતા તસ્યાગમનમ્ અવેત્ય જેતવનં ચતૂરત્નમયં નિર્મિતં દેવાનામ્ ઇવ સુદર્શનં નગરમ્* । યત્ર ચત્વારો મહારાજાનો દૌવારિકાઃ સ્થાપિતાઃ । ઐરાવતસદૃશા હસ્તિનઃ, બાલાહકસદૃશા અશ્વાઃ, નન્દીઘોષસદૃશા રથાઃ, વ્યાડયક્ષસદૃશા મનુષ્યાઃ । સ્વયં ચ ભગવતા ચક્રવર્તિવેષો નિર્મિતઃ । સપ્તતાલોદ્ગતં ચ સિંહાસનં સર્વં તથૈવ નિર્મિતમ્* । તતો રાજા મહાકપ્ફિણો જેતવનં પ્રવિષ્ટઃ । સહદર્શનાદ્ અસ્ય યો રૂપો રૂપમદઃ, ઐશ્વર્યે ઐશ્વર્યમદઃ, સ પ્રતિવિગતઃ । બલદર્પો ઽદ્યાપિ પ્રતિબાધત એવ । તતો ભગવતા લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતમ્*: અહો બત શક્રો દેવેન્દ્ર ઐન્દ્રં ધનુર્ આદાય આગચ્છત્વ્ ઇતિ । સહચિત્તોત્પાદાદ્ ભગવતઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ સારથિવેષેણ ઐન્દ્રં ધનુર્ ઉપનામયતિ । ભગવતા મહાકપ્ફિણસ્યોપનામિતમ્* । તચ્ ચ રાજા મહાકપ્ફિણ ઉત્ક્રષ્ટુમ્ અપિ ન શક્નોતિ, કુતઃ પુનર્ આરોપયિષ્યતિ । તતો ભગવતા સપ્તાયોભેર્યો નિર્મિત્તાઃ । સ્વયં ચ તદ્ ધનુર્ અર્ધચન્દ્રાકારેણારોપ્ય શરઃ ક્ષિપ્તઃ, યેન તાઃ સપ્તાયોભેર્યશ્ છિદ્રીકૃતાઃ । તતઃ શબ્દં નિર્ગતઃ:
આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને ।
ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમ્ ઇવ કુઞ્જરઃ

યો હ્ય્ અસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ ચરિષ્યતિ ।
પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ

ઇતિ
સ ચ શબ્દો યાવદ્ અકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગતઃ । તતો રાજ્ઞઃ કપ્ફિણસ્ય યો ઽભૂદ્ બલમદઃ, સ પ્રતિવિગતઃ । તસ્ય બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના: કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ । તતો ભગવાન્ રાજ્ઞો મહાકપ્ફિણસ્ય ચિત્તપ્રકારમ્ ઉપલક્ષ્ય રાજવેષમ્ અન્તર્ધાપ્ય ઇદં સૂત્રમ્ આરદ્ભવાન્*: <ચ્f. દ્બ્સૂ(2)>
દશબલસમન્વાગતો ભિક્ષવસ્ તથાગતો ઽહન્ સમ્યક્સંબુદ્ધશ્ ચતુર્ વૈશારદ્યવિશારદ ઉદારમ્ આર્ષભં સ્થાનં પ્રતિજાનીતે, બ્રહ્મચર્યં પ્રવર્તયતિ, પર્ષદિ સમ્યક્સિંહનાદં નદતિ: યદુતાસ્મિન્ સતીદં ભવતિ, અસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે । યદુત અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ । સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્* । વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્* । નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્* । ષડયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શઃ । સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના । વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા । તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્* । ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ । ભવપ્રત્યયા જાતિઃ । જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ । યદુત અસ્મિન્ન્ અસતીદં ન ભવતિ, અસ્ય નિરોધાદ્ ઇદં નિરુધ્યતે । યદુત અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 222 --------------------
। સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ । વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધઃ । નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ । ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ । સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ । વેદનાનિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ । તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ । ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ । ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ । જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ । સ્વાખ્યાતો મે ભિક્ષવો ધર્મઃ, ઉત્તાનો વિવૃતશ્ છિન્નપ્લોતિકો યાવદ્ દેવમનુષ્યેભ્યઃ સમ્યક્સુપ્રકાશિતઃ । એવં સ્વાખ્યાતે મે ધર્મે ઉત્તાને વિવૃતે છિન્નપ્લોતિકે યાવદ્ દેવમનુષ્યેભ્યઃ સમ્યક્સુપ્રકાશિતે યાવદ્ અલમ્ એવ ભિક્ષવઃ શ્રદ્ધાપ્રવ્રજિતેન કુલપુત્રેણ અલં યોગાય અલમ્ અપ્રમાદાય, અલં શાસ્તુઃ શાસને યોગમ્ આપત્તુમ્*, કામં ત્વક્સ્નાય્વસ્થ્ય્ અવતિષ્ઠતામ્*, પરિશુષ્યતુ શરીરાન્ માંસશોણિતમ્* । અથ ચ પુનર્ યત્ તદારબ્ધવીર્યેણ પ્રાપ્તવ્યં સ્થામવતા વીર્યવતા ઉત્સાહિના દૃઢપરાક્રમેણાનિક્ષિપ્તધુરેણ કુશલેષુ ધર્મેષુ, તદ્વહનાનુપ્રાપ્તા ન વીર્યસ્ય સ્રંસનં ભવિષ્યતિ । તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુઃખં હિ કુસીદો વિહરતિ વ્યવકીર્ણ, પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સાંક્લેશિકૈઃ પૌનર્ભવિકૈઃ સજ્વરૈર્ દુઃખવિપાકૈઃ આયત્યાં જાતિજરામરણીયૈઃ મહતશ્ ચાર્થસ્ય પરિહાણિર્ ભવતિ । આરબ્ધવીર્યસ્ તુ સુખં વિહરત્ય્ અવકીર્ણઃ પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સાંક્લેશિકૈઃ પૌનર્ભવિકૈઃ સજ્વરૈર્ દુઃખવિપાકૈઃ આયત્યાં જાતિજરામરણીયૈઃ । મહતશ્ ચાર્થસ્ય પારિપૂરિર્ ભવતિ । મણ્ડયેયમ્ ઇદં પ્રવચનં યદુત શાસ્તા ચ સંમુખીભૂતઃ । ધર્મશ્ ચ દેશ્યત ઔપશમિકઃ પારિનિર્વાણિકઃ સંબોધિગામી સુગતપ્રવેદિતઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ આત્માર્થં ચ સમનુપશ્યદ્ભિઃ પરાર્થં ચોભયાર્થં ચ, ઇદં પ્રતિસંશિક્ષિતવ્યમ્: કચ્ચિન્ નઃ પ્રવ્રજ્યા અમોઘા ભવિષ્યતિ, સફલા સુખોદયા સુખવિપાકા । યેષાં ચ પરિભોક્ષ્યામહે ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાન્*, તેષાં ચ તે કારાઃ કૃતાઃ કચ્ચિદ્ અત્યર્થમહાફલા ભવિષ્યન્તિ, મહાનુશંસા મહાદ્યુતયો મહાવૈસ્તારાઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે રાજ્ઞા મહાકપ્ફિણેન અષ્ટાદશામાત્યગણસહસ્રપરિવારેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* । સ દૃષ્ટસત્યો ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતઃ । તેન યુજ્યમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત કપ્ફિણેન કર્માણિ કૃતાનિ, યેનાભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ઽષ્ટાદશામાત્યગણસહસ્રપરિવારો મહાનગ્નબલઃ, પ્રવ્રજ્ય ચાર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: કપ્ફિણેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 223 --------------------
કપ્ફિણેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*