અવદાનશતક · અધ્યાય 84

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વન્ય્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 208 --------------------
પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિપતને મૃગદાવે । અથ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા ઇન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ । તસ્ય રાજ્ઞા કૃકિણા શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા સમન્તયોજનશ્ ચતૂરત્નમયઃ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ ક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન । તત્ર ચ સ્તૂપમહે વર્તમાને દ્યૂતકરેણ દીનારદ્વયં તસ્મિન્ સ્તૂપે યષ્ટ્યાં સમારોપિતમ્* । તતઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતવાન્*: યત્ર યત્ર જાયેય, તત્ર તત્ર હસ્તગતેનૈવ સુવર્ણેનેતિ ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન દ્યૂતકર આસીત્*, અયં સ હિરણ્યપાણિઃ । યદ્ અનેન સ્તૂપે દીનારદ્વયં સમારોપિતમ્*, તેનાસ્યૈવંવિધો વિશેષઃ સંવૃત્તઃ । યત્ પ્રણિધાનં કૃતં તેનેદાનીમ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_84 ત્રિપિટકઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તેન ખલુ સમયેન શ્રાવસ્ત્યાં રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલો રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ {સુભિક્ષં ચ} આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરં તસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નમ્* । પ્રિયમ્ ઇવૈકપુત્રકં રાજ્યં પાલયતિ । યાવદ્ અસૌ દેવ્યા સહ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા । સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતઃ કાષાયવસ્ત્રં પ્રાવૃત્ય શ્રમણવેષધારી જાતિસ્મરશ્ ચ । સ જાતમાત્રઃ પૃચ્છતિ: કિં ભગવાન્ ઇહૈવ શ્રાવસ્ત્યાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનકાશ્યપાનન્દપ્રભૃતયો વા મહાશ્રાવકા ઇતિ । તતો ઽસ્ય માતા વિસ્મયહર્ષપૂર્ણા કથયતિ: પુત્રક ભગવાન્ ઇહૈવ શ્રાવસ્ત્યાં મહાશ્રાવકાશ્ ચેતિ । યાવદ્ એષો ઽર્થો રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતો નિવેદિતઃ: પુત્રસ્ તે જાતઃ । કાષાયવસ્ત્રં પ્રાવૃત્ય શ્રમણવેષધારી જાતિસ્મરશ્ ચ । સ ભગવતો મહાશ્રાવકાણાં ચ પ્રવૃત્તિમ્ અન્વેષત ઇતિ । તતો રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા તસ્યાનુગ્રહાર્યં ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘો ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ । અથ ભગવાન્ ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતો ભક્તાભિસારસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ । તતો રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલઃ પુત્રમ્ ઉત્સઙ્ગે કૃત્વા ભગવતો દર્શયતિ: અયં મે ભગવન્ પુત્રો જાતમાત્ર એષ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 209 --------------------
ભગવન્તં સ્મરતિ, મહાશ્રાવકાંશ્ ચેતિ । તતો ભગવાંસ્ તં કુમારમ્ આમન્ત્રયતે: આરોગ્યં તે ત્રિપિટેતિ । સ કથયતિ: વન્દે તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇતિ । તતો રાજા પ્રસેનજિત્ પરમ્ વિસ્મયમ્ આપન્નઃ ॥
યદા સપ્તવર્ષો જાતસ્ તદા ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતસ્ તૈર્ એવ કાષાયૈઃ પ્રાવૃતઃ । તેન યુજ્યમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત ત્રિપિટેન કર્માણિ કૃતાનિ, યેન કાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતો જાતઃ શ્રમણવેષધારી જાતિસ્મરઃ । પ્રવ્રજ્ય ચાર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: ત્રિપિટેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । ત્રિપિટેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*