અવદાનશતક · અધ્યાય 61

-------------------- વૈદ્ય, પ્. 154 --------------------
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિપતને મૃગદાવે । તત્રૈભિઃ પ્રવ્રજિતૈઃ શિક્ષાશૈથિલ્યં કૃતમ્* । તેન હંસેષૂપપન્નાઃ । યન્ મમાન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદિતં તેન દેવેષૂપપન્નાઃ । યત્ પરિશિષ્ટાનિ શિક્ષાપદાનિ તેન સત્યદર્શનં કૃતમ્ ઇતિ । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 155 --------------------
સપ્તમો વર્ગઃ ।
તસ્યોદ્દાનમ્*.:
સુવર્ણાભઃ સુગન્ધિશ્ ચ વપુષ્માન્ બલવાન્ પ્રિયઃ ।
પદ્માક્ષો દુન્દુભિઃ પુત્રાઃ સૂર્યો મલ્લપતાકયા ॥
અવ્શ્_61 સુવર્ણાભઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ કપિલવસ્તુનિ વિહરતિ ન્યગ્રોધારામે । કપિલવસ્તુનિ અન્યતમઃ શાક્ય આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા । સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ઽતિક્રાન્તો માનુષવર્ણમ્ અસંપ્રાપ્તશ્ ચ દિવ્યં વર્ણં જામ્બૂનદનિષ્કસદૃશઃ । સુવર્ણવર્ણયા ચાનેન પ્રભયા સર્વં કપિલવસ્તુ નગરમ્ અવભાસિતમ્* । તદ્દર્શનાન્ માતાપિતરાવ્ અન્યે ચ કુતૂહલાભ્યાગતાઃ સત્વાઃ પરં વિસ્મયમ્ આગતાઃ । ચિન્તયન્તિ ચ: કુતો ઽયમ્ ઈદૃશઃ સત્વવિશેષ ઇતિ । તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે: કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ । જ્ઞાતય ઊચુઃ: યસ્માદ્ અનેન જાતેન સુવર્ણવર્ણયા પ્રભયા સર્વં કપિલવસ્તુ નગરમ્ અવભાસિતમ્*, તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય સુવર્ણાભ ઇતિ નામેતિ । સુવર્ણાભો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ ચ પણ્ડિતો વ્યક્તો મેધાવી શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશય આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ ॥
યાવદ્ અપરેણ સમયેન રૂપમદમત્તો બહિર્ અધિષ્ઠાનસ્ય ક્રીડતિ । સંબહુલાશ્ ચ શાક્યા ન્યગ્રોધારામં ગચ્છન્તિ । તતસ્ તેન સુવર્ણાભેન દૃષ્ટાઃ પૃષ્ટાશ્ ચ: ક્વ ભવન્તો ગચ્છન્તીતિ । તૈર્ ઉક્તમ્*: ન્યગ્રોધારામં ગચ્છામો બુદ્ધં ભગવન્તં દ્રષ્ટુમ્ ઇતિ । સુવર્ણાભસ્ય બુદ્ધ ઇત્ય્ અશ્રુતપૂર્વં નામ શ્રુત્વા સર્વરોમકૂપાણ્ય્ આહૃષ્ટનિ, પરમં ચ કુતૂહલમ્ ઉત્પન્નમ્* । તસ્યૈતદ્ અભવત્*: યન્વ્ અહમ્ અપિ બુદ્ધં ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રામેયમ્ ઇતિ । સો ઽપિ ન્યગ્રોધારામં ગચ્છતિ । તતસ્ તત્ર દદર્શ સુવર્ણાભકુમારો બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । સહદર્શનાચ્ ચાસ્ય
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 156 --------------------
યો ઽસૌ રૂપમદઃ સ પ્રતિવિગતઃ । સ ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । તસ્ય ભગવતા ધર્મો દેશિતઃ । સ તં ધર્મં શ્રુત્વા પ્રવ્રજ્યાભિલાષી સંવૃત્તઃ । યાવન્ માતાપિતરાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: લભેયાહં ભદન્ત સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્* । ચરેયમ્ અહં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ । તતો ભગવાન્ ગજભુજસદૃશં સુવર્ણવર્ણબાહુમ્ અભિપ્રસાર્ય સુવર્ણાભદારકમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: એહિ કુમાર, ચર બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ ।
એહીતિ ચોક્તઃ સ તથાગતેન મુણ્ડશ્ ચ સંઘાટિપરીતદેહઃ ।
સદ્યઃ પ્રશાન્તેન્દ્રિય એવ તસ્થાવ્ એવં સ્થિતો બુદ્ધમનોરથેન

યાવત્ સપ્તાહાવરોપિતકેશશ્મશ્રુર્ દ્વાદશવર્ષોપસંપન્નેર્યાપથઃ પાત્રકરવ્યગ્રહસ્તો ભગવતઃ પુરસ્તાત્ સ્થિતઃ । તસ્ય ભગવતા મનસિકારો દત્તઃ । તેન યુજ્યમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઘટમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ।
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત સુવર્ણાભેન કર્માણિ કૃતાનિ યેનૈવંરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ પ્રવ્રજ્ય ચ અચિરાદ્ (સ્પેયેર્: ચાચિરં) અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: સુવર્ણાભેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । સુવર્ણાભેન કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*