અવદાનશતક · અધ્યાય 48

ઇતિ ॥
ભગવાન્ આહ: પાપકારિણી નન્દક સા પ્રેતી । ઇચ્છસિ તસ્યા કર્મપ્લોતિં શ્રોતુમ્*? એવં ભદન્ત । તેન હિ નન્દક શૃણુ, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં નન્દક અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકલ્પે વિંશતિસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્* । સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિપતને મૃગદાવે । વારાણસ્યામ્ અન્યતમા શ્રેષ્ઠિદુહિતા । સા ધર્માભિલાષિણી । યાવદ્ અસૌ ધર્મં શ્રુત્વા સંસારદોષદર્શિની નિર્વાણે ગુણદર્શિની સંવૃત્તા । સા માતાપિતરાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતા । તસ્યા અર્થં જ્ઞાતિભિર્ ભિક્ષુણીવર્ષકઃ કારિતઃ । સા તત્ર શૈક્ષાશૈક્ષીભિર્ ભિક્ષુણીભિઃ સાર્ધં પ્રતિવસતિ । યાવત્ તયા પ્રમાદાચ્ છિક્ષાશૈથિલ્યં કૃતમ્* । તતો ભિક્ષુણીભિર્ દુઃશીલેતિ નિષ્કાસિતા । તતસ્ તયા દાનપતિર્ ગૃહેભ્યઃ પ્રવૃત્તકાનિ છન્દકાનિ # # # <થે ગપ્ મય્ બે fઇલ્લેદ્ ઓઉ બ્ય્ આચ્છિન્નાનિ; સ્પેયેર્: કુર્કુરૈઃ શૃગાલૈશ્ ચ.> શૈક્ષાશૈક્ષીણાં ચ અવર્ણો ભાષિતઃ । ભિક્ષવશ્ ચ યે શીલવન્તઃ, તાન્ દૃષ્ટ્વા નયને નિમીલિતવતી ॥
કિં મન્યસે નન્દક યા સા શ્રેષ્ઠિદુહિતા, ઇયં સા પ્રેતી । યત્ તયા વર્ષકે માત્સર્યં કૃતમ્*, તેન પ્રેતેષૂપપન્ના । યત્ તયા નૈત્યકસમુચ્છેદઃ કૃતસ્ તેન કાકૈર્ ગૃધ્રૈઃ કુર્કુરૈશ્ ચાભિદ્રુતા । યત્ તયા શૈક્ષાશૈક્ષીણાં ભિક્ષુણીનામ્ અવર્નો ભાષિતઃ, તેન દૌર્ગન્ધ્યમ્ આસાદિતમ્* । યત્ તયા શીલવતો ભિક્ષૂન્ દૃષ્ટ્વા નયને નિમીલિતે, તેન જાત્યન્ધા સંવૃત્તા । ઇતિ હિ નન્દક એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ તે નન્દક એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં તે નન્દક શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
અસ્મિન્ ખલુ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે દશભિઃ પ્રાણિશતસહસ્રૈઃ સત્યદર્શનં કૃતમ્* । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઇમે ચાન્યે ચ આદીનવા માત્સર્યે વાગ્દુશ્ચરિતે ચેતિ જ્ઞાત્વા માત્સર્યસ્ય વાગ્દુશ્ચરિતસ્ય ચ પ્રહાણાય વ્યાયન્તવ્યમ્* । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ઽન્યે ચ દેવાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાદયો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 120 --------------------
અવ્શ્_48 શ્રેષ્ઠી । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્યતમઃ શ્રેષ્ઠી આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । સો ઽપરેણ સમયેન જેતવનં નિર્ગતઃ । અથાસૌ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । તસ્મૈ ભગવતા સંસારવૈરાગ્યિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા સંસારદોષદર્શી નિર્વાણે ગુણદર્શી ભૂત્વા ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતઃ । પ્રવ્રજિતશ્ ચ જ્ઞાતો મહાપુણ્યઃ સંવૃત્તો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણામ્* । સ ગૃહીતપરિષ્કારો લબ્ધં લબ્ધં સંચયં કરોતિ, ન તુ સબ્રહ્મચારિભિઃ સહ સંવિભાગં કરોતિ । સ તેન માત્સર્યેણ સેવિતેન ભાવિતેન બહુલીકૃતેન પરિષ્કારાધ્યવસિતઃ કાલગતઃ સ્વકે લયને પ્રેતેષૂપપન્નઃ ॥
તતો ઽસ્ય સબ્રહ્મચારિભિર્ મુણ્ડિકાં ગણ્ડીં પરાહત્ય શરીરાભિનિર્હારઃ કૃતઃ । તતો ઽસ્ય શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા વિહારમ્ આગતાઃ । તતો લયનદ્વારં વિમુચ્ય પાત્રચીવરં પ્રત્યવેક્ષિતુમ્ આરબ્ધાઃ । યાવત્ પશ્યન્તિ તં પ્રેતં વિકૃતકરચરણનયનં પરમબીભત્સાશ્રયં પાત્રચીવરમ્ અવષ્ટભ્યાવસ્થિતમ્* । તથાવિકૃતં દૃષ્ટ્વા ભિક્ષવઃ સંવિગ્ના ભગવતે નિવેદિતવન્તઃ । તતો ભગવાંસ્ તસ્ય કુલપુત્રસ્યાનુગ્રહાર્થં શિષ્યગણસ્યોદ્વેજનાર્થં માત્સર્યસ્ય ચાનિષ્ટવિપાકસંદર્શનાર્થં ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તતો ઽસૌ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । સહદર્શનાચ્ ચાસ્ય ભગવતો ઽન્તિકે પ્રસાદો જાતઃ । સ વ્યપત્રપિતવાન્* । તતો ભગવાન્ સજલજલદગમ્ભીરદુન્દુભિસ્વરઃ પ્રેતં પરિભાષિતવાન્: ભદ્રમુખ ત્વયૈવૈતદ્ આત્મવધાય પાત્રચીવરં સમુદાનીતમ્*, યેનાસ્યપાયેષૂપપન્નઃ । સાધુ મમાન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદય, અસ્માચ્ ચ પરિષ્કારાચ્ ચિત્તં વિરાગય । મા હૈવ ઇતઃ કાલં કૃત્વા નરકેષૂપપત્સ્યસ ઇતિ । તતઃ પ્રેતઃ સંઘે પાત્રચીવરં નિર્યાત્ય ભગવતઃ પાદયોર્ નિપત્ય અત્યયં દેશિતવાન્* । તતો ભગવતા પ્રેતસ્ય નામ્ના દક્ષિણા આદિષ્ટા:
ઇતો દાનાદ્ ધિ યત્ પુણ્યં તત્ પ્રેતમ્ અનુગચ્છતુ ।
ઉત્તિષ્ઠતુ ક્ષિપ્રમ્ અયં પ્રેતલોકાત્ સુદારુણાત્*