અવદાનશતક · અધ્યાય 14

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ ચન્દનો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 35 --------------------
દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । અથ ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો જનપદચારિકાં ચરન્ન્ અન્યતમાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । અથ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તો યેન ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્દસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ચન્દનસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્* । એકાન્તે નિષણ્ણં રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધાભિષિક્તં ચન્દનં સમ્યક્સંબુદ્દો બોધિકરકૈર્ ધર્મૈઃ સમાદાપયતિ । અથ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તો ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્દસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ચન્દનં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ અસ્યાં રાજધાન્યાં ત્રૈમાસ્યવાસાય સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેનેતિ । અધિવાસયતિ ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો રાજ્ઞસ્ તૂષ્ણીભાવેન । તત્ર ચ સમયેન મહતી અનાવૃષ્ટિઃ પ્રાદુર્ભૂતા, યયા નદ્યુદપાનાન્ય્ અલ્પસલિલાનિ સંવૃત્તાનિ, પુષ્પફલવિયુક્તાશ્ ચ પાદપાઃ ॥ તતો રાજા ચન્દનં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ અધ્યેષિતું પ્રવૃત્તઃ । ભગવન્ન્ અસ્મિન્ નગરમધ્યે પુષ્કરિણીં ગન્ધોદકપરિપૂર્ણાં કરયિષ્યામિ, યત્ર ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘઃ સ્નાસ્યતિ । અપ્ય્ એવ નામ ભગવતઃ સ્નાનાદ્ અસ્મિન્ મે વિજિતે દેવો વર્ષેદ્ ઇતિ । અધિવાસયતિ ભગવાંશ્ ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો રજ્ઞસ્ તુષ્ણીભાવેન ।
તતો રજ્ઞા ક્ષત્રિયેણ મૂર્ધાભિષિક્તેનામાત્યેભ્ય આજ્ઞા દત્તા: ગન્ધોદકં સજ્જીકુર્વન્તુ ભવન્તઃ, રત્નમયાંશ્ ચ કુમ્ભાન્*, યેન વયં ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં સ્નાપયિષ્યામ ઇતિ । તતો રાજ્ઞા આમાત્યગણપરિવૃતેન તન્ નગરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપિતુમ્ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં ગન્ધોદકપરિષિક્તં વિચિત્રધૂપધૂપિતમ્* । પુષ્કરિણી ચાસ્ય કારિતા । તતો ભગવાંશ્ ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્દઃ સર્વાનુગ્રહાર્થમ્ એકચીવરકઃ પુષ્કરિણ્યાં સ્થિતઃ । તતો રાજ્ઞામાત્યગણપરિવૃતેન ચન્દનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સશ્રાવકસંઘો નાનાગન્ધપરિભાવિતેનોદકેન સ્નાપિતઃ । સહસ્નાનાદ્ એવ ચન્દનસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ તથાવિધં માહેન્દ્રં વર્ષમ્ ઉત્સૃષ્ટં યેન સર્વસસ્યાનિ નિષ્પન્નાનિ । તદ્ધૈતુકં ચ મહાજનકાયેન બુદ્ધે ભગવતિ શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા । અનેકે ચ ગન્ધસ્તૂપાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । યે ચ તત્ર ચન્દનં સમ્યક્સંબુદ્ધં શરણં ગતાઃ, સર્વે તે પરિનિર્વૃતાઃ । અહમ્ એકસ્ તેષામ્ અવશિષ્ટઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્: યચ્ છાસ્તારં સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામઃ । શાસ્તારં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય માનયિત્વા પૂજયિત્વોપનિશ્રિત્ય વિહરિષ્યામઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ચ ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_14 ઈતિઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘો રાજગૃહમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 36 --------------------
તસ્મિંશ્ ચ નાડકન્થાયાં મહાજનમરકો બભૂવ । તતો જનકાયો રોગૈઃ પીડિતઃ તાનિ તાનિ દેવતાસહસ્રાણ્ય્ આયાચતે શિવવરુણકુબેરવાસવાદીનિ । ન ચાસ્ય સા ઈતિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ । અથાન્યતમ ઉપાસકો નાડકન્થાયાં પ્રતિવસતિ । સ નાડકન્થેયાન્ બ્રાહ્મણગૃહપતીન્ ઇદમ્ અવોચત્: એત યૂયં બુદ્ધં શરાણં ગચ્છત, તં ચ ભગવન્તમ્ આયાચધ્વમ્ ઇહાગમનાય । અપ્ય્ એવ ભગવતા સ્વલ્પકૃચ્છ્રેણાસ્યા ઈતેર્ વ્યુપશમઃ સ્યાદ્ ઇતિ । અથ નાડકન્થેયા બ્રાહ્મણગૃહપતયો ભગવન્તમ્ આયાચિતું પ્રવૃત્તાઃ: આગચ્છતુ ભગવાન્ અસ્માદ્ વ્યસનસંકટાન્ મોચનાયેતિ ॥
અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતમ્* । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તકાનામ્ એકારક્ષાણાં શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતાનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીણાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં નવાનુપૂર્વ{વિહાર}સમાપત્તિકુશલાનાં દશબલબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય <ચ> બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકટપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કઃ કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તઃ કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ । કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્*, કસ્ય કામપઙ્કનિમગ્નસ્ય હસ્તોદ્ધારમ્ અનુપ્રદદ્યામ્*, કમ્ આર્યધનવિરહિતમ્ આર્યધનૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્*, <કસ્યાજ્ઞાનતિમિરપટલપર્યવનદ્ધનેત્રસ્ય જ્ઞાનાઞ્જનશલાકયા ચક્ષુર્ વિશોધયામિ ।> કસ્યાનવરોપિતાનિ કુશલમુલાન્ય્ અવરોપયેયમ્*, કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયમ્*, કસ્ય પરિપક્વાનિ વિમોચયેયમ્* । આહ ચ:
અપ્ય્ એવાતિક્રમેદ્ વેલાં સાગરો મકરાલયઃ ।
ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામ્ અતિક્રમેત્
અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો નાડકન્થામ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તતો ભગવતા તન્ નગરં સર્વં હૃદિમૈત્ર્યા સ્ફુટમ્*, યતો મરકાઃ પ્રક્રાન્તાઃ, ઈતિશ્ ચ વ્યુપશાન્તા । તતસ્ તેષાં બ્રાહ્મણગૃહપતીનાં બુદ્ધદર્શનાન્ મહાપ્રસાદ ઉત્પન્નઃ, પ્રસાદજાતૈશ્ ચ ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘઃ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સંપ્રવારિતઃ । તતસ્ તેભ્યો ભગવતા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા અનેકૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિભિઃ સ્રોતઆપત્તિફલમ્ અનુપ્રાપ્તમ્*, અપરૈઃ સકૃદાગામિફલમ્, અપરૈઃ અનાગામિફલમ્*, અપરૈઃ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । સર્વં ચ તન્ નગરં બુદ્ધનિમ્નં ધર્મપ્રવણં સંઘપ્રાગ્ભારં સંવૃત્તમ્* ॥

ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: આશ્ચર્યં ભદન્ત યાવદ્ ઇમે સત્વા ભગવતઃ પ્રસાદાદ્ વ્યસનગતાઃ સન્તો વ્યસનાત્ પરિમુક્તા ઇતિ । ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવૈતાનિ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । મયૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 37 --------------------
કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ । *{સોન્સ્ત્: કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।}*
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*