અવદાનશતક · અધ્યાય 13

ઇતિ
ભગવાન્ આહ: એવમ્ એતદ્ આનન્દ, એવમ્ એતત્ । નાહેત્વપ્રત્યયમ્ આનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ । પશ્યસિ ત્વમ્ આનન્દ અનેન શ્રેષ્ઠિના તથાગતસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્યૈવંવિધં સત્કારં કૃતમ્*, મહાજનકાયં ચ કુશલે નિયુક્તમ્* । એવં ભદન્ત । એષ આનન્દ શ્રેષ્ઠી ઽનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ ત્રિકલ્પાસંખ્યેયસમુદાનીતાં બોધિં સમુદાનીય મહાકરુણાપરિભાવિતાઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્ય અભયપ્રદો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવિષ્યતિ, દશભિર્ બલૈશ્ ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈસ્ ત્રિભિર્ આવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્ મહાકરુણયા ચ । અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદ ઇતિ ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 30 --------------------
દ્વિતીયો વર્ગઃ ।
તસ્યોદ્દાનમ્*:
નાવા સ્તમ્ભં ચ સ્નાત્રં ચ તથેતિઃ પ્રતિસારકમ્* (પ્રતિહાર્યકમ્*) ।
પાઞ્ચવાર્ષિકં સ્તુતિર્ વરદઃ કાશિકં દિવ્યભોજનમ્* ॥
અવ્શ્_11 નાવિકાઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ નદ્યા અજિરવત્યા અધસ્તાન્ નાવિકગ્રામે । અથ તે નાવિકા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદન્* । એકાન્તનિષણ્ણાંસ્ તાન્ નાવિકાન્ ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ । અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્* । અથ તે નાવિકા ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઊચુઃ: અધિવાસયતુ ભગવાન્ અસ્માકં નદ્યા અજિરવત્યાસ્ તીરે શ્વો ભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન । નૌસંક્રમેણોત્તારયિષ્યામ ઇતિ । અધિવાસયતિ ભગવાન્ નાવિકાનાં તૂષ્ણીભાવેન ॥
અથ નાવિકા નદ્યા અજિરવત્યાસ્ તીરમ્ અપગતપાષાણશર્કરકઠલ્લં વ્યવસ્થાપયામાસુર્ ઉચ્છ્રિતચ્છત્રધ્વજપતાકં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં ગન્ધઘટિકાવધૂપિતમ્* । પ્રણીતમ્ આહારં કૃતવન્તઃ । પ્રભૂતં ચ પુષ્પસંગ્રહં કૃત્વા નૌસંક્રમં પુષ્પમણ્ડપૈર્ અલંકારયામાસુઃ । ભગવતશ્ ચ દૂતેન કાલમ્ આરોચયામાસુઃ: સમયો ભદન્ત સજ્જં ભક્તમ્*, યસ્યેદાનીં ભગવાન્ કાલં મન્યત ઇતિ । અથ ભગવાન્ ભિક્ષુગણપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતો યેન નાવિકગ્રામકસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષીદત્* । અથ તે નાવિકાઃ સુખોપનિષણ્ણં બુદ્ધપ્રમુખં ભિક્ષુસંઘં વિદિત્વા શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ । અનેકપર્યાયેણ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમ્ અપનીતપાત્રં નીચતરાણ્ય્ આસનાનિ ગૃહીત્વા ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય । અથ ભગવાંસ્ તેષાં નાવિકાનામ્ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશીં ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકીં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્, યાં શ્રુત્વા અનેકૈર્ નાવિકૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલાનિ પ્રાપ્તાનિ, કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલાનિ કૈશ્ચિદ્ અનાગામિફલાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્*, કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકબોધૌ, કૈશ્ચિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । સર્વા ચ સા પર્ષદ્ બુદ્ધનિમ્ના ધર્મપ્રવણા સંઘપ્રાગ્ભારા વ્યવસ્થિતા । તતસ્ તૈર્ નાવિકૈર્ ભગવાન્ મહતા સત્કારેણ નૌસંક્રમેણોત્તારિતઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 31 --------------------
ભિક્ષવો બુદ્ધપૂજાદર્શનાદ્ આવર્જિતમનસો બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કુત્રેમાનિ ભગવતઃ કુશલમૂલાનિ કૃતાનીતિ । ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ, યેન તથાગતસ્યૈવંવિધા પૂજા । ઇચ્છથ ભિક્ષવઃ શ્રોતુમ્? એવં ભદન્ત । તેન હિ ભિક્ષવઃ શૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ ભાગીરથો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતો જનપદચારિકાં ચરન્ ગઙ્ગાતીરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । તસ્મિન્ સમયે ઽન્યતરઃ સાર્થવાહો ઽનેકશતપરિવારો નદ્યાં ગઙ્ગાયાં સાર્થમ્ ઉત્તારયતિ । તસ્મિંશ્ ચ પ્રદેશે મહત્તસ્કરભયમ્* । અથ દદર્શ સાર્થવાહો ભાગીરથં સમ્યક્સંબુદ્ધં દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ ચિત્તં પ્રસાદયામાસ । પ્રસન્નચિત્તશ્ ચ ભગવન્તમ્ આમન્ત્રિતવાન્: તત્પ્રથમતરમ્ એવ ભગવન્તં તારયિષ્યામીતિ । અધિવાસયતિ ભાગીરથઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્થવાહસ્ય તૂષ્ણીભાવેન । તતસ્ તેન સાર્થવાહેન ભાગીરથઃ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતો મહત્યા વિભૂત્યા નૌસંક્રમેણોત્તારિતઃ । પ્રણીતેન ચાહારેણ સંતર્પ્યાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધાનં કૃતમ્* ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન સાર્થવાહો બભૂવ, અહં સઃ । મયા સ ભાગીરથઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધો દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતો નૌસંક્રમેણોત્તારિતઃ, પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પિતઃ, પ્રણિધાનં ચ કૃતમ્* । તસ્ય મે કર્મણો વિપાકેનાનન્તસંસારે મહત્સુખમ્ અનુભૂતમ્* । ઇદાનીમ્ અપ્ય્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્યૈવવિધા પૂજા । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્: યચ્ છાસ્તારં સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામઃ । શાસ્તારં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય માનયિત્વા પૂજયિત્વોપનિશ્રિત્ય વિહરિષ્યામઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_12 સ્તમ્ભઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)

બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ કૌરવ્યેષુ જનપદચારિકાં ચરન્ કૌરવ્યં નગરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ ચ કૌરવ્યો જનકાયો બુદ્ધવૈનેય ઉદારચિતઃ પ્રદાનરુચિશ્ ચ । તતો ભગવત એતદ્ અભવત્*: યન્વ્ અહં શક્રં દેવેન્દ્રં મરુદ્ગણપરિવૃતમ્ આહ્વેયેયમ્, યદ્દર્શનાદ્ એષાં કુશલમૂલવિવૃદ્ધિઃ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 32 --------------------
સ્યાદ્ ઇતિ । તતો ભગવાંલ્ લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ: અહો બત શક્રો દેવેન્દ્રો મરુદ્ગણસહાયો ગોશીર્ષચન્દનમયં સ્તમ્ભમ્ આદાય ગચ્છેદ્ ઇતિ ॥ સહચિત્તોત્પાદાચ્ છક્રો દેવેન્દ્રો મરુદ્ગણપરિવૃતો આગતો યત્ર વિશ્વકર્મા ચત્વારશ્ ચ મહારાજા અનેકદેવનાગયક્ષકુમ્ભાણ્ડપરિવૃતો ગોશીર્ષચન્દનસ્તમ્ભમ્ આદાય । હાહાકારકિલકિલાપ્રક્ષ્વેડોચ્ચૈર્ નાદં કુર્વાણા ભગવતો ઽર્થે ગોશીર્ષચન્દનમયં પ્રાસાદમ્ અભિસંસ્કૃતવન્તઃ । તતસ્ તસ્મિન્ પ્રાસાદે શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘો દિવ્યેનાહારેણ દિવ્યેન શયનાસનેન દિવ્યૈર્ ગન્ધમાલ્યપુષ્પૈઃ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતઃ ॥
અથ કૌરવ્યો જનકાયસ્ તાં દિવ્યાં વિભૂષિકાં દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્ન ઇમાં ચિન્તામ્ આપેદે: નૂનં બુદ્ધો ભગવાંલ્ લોકે ઽગ્ર્યઃ । યત્ તુ નામ સેન્દ્રૈર્ દેવૈઃ પૂજ્યત ઇતિ આવર્જિતમના ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્* । એકાન્તનિષણ્ણઃ કૌરવ્યો જનકાયસ્ તસ્મિન્ પ્રાસાદે ઽત્યર્થં પ્રસાદમ્ ઉત્પાદયતિ ॥
તેન ભગવાંસ્ તત્ પ્રાસાદમ્ અન્તર્ધાપ્ય અનિત્યતાપ્રતિસંયુક્તાં તાદૃશીં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્*, યાં શ્રુત્વા અનેકૈઃ કૌરવ્યનિવાસિભિર્ મનુષ્યૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલાન્ય્ અનુપ્રાપ્તાનિ, કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલાનિ કૈશ્ચિદ્ અનાગામિફલાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્*, કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકાયાં બોધૌ, કૈશ્ચિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । સર્વા ચ સા પર્ષદ્ બુદ્ધનિમ્ના ધર્મપ્રવણા સંઘપ્રાગ્ભારા વ્યવસ્થિતા ।
તતસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો દિવ્યપૂજાદર્શનાદ્ આવર્જિતમનસો બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કુત્રેમાનિ ભગવતા કુશલમૂલાનિ કૃતાનીતિ । ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ, યેન તથાગતસ્યૈવંવિધા પૂજા । ઇચ્છથ ભિક્ષવઃ શ્રોતુમ્? એવં ભદન્ત । તેન હિ ભિક્ષવઃ શૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ બ્રહ્મા નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । અથ બ્રહ્મા સમ્યક્સંબુદ્ધો દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતો જનપદચારિકાં ચરન્ન્ અન્યતમાં રાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । અશ્રૌષીદ્ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તઃ: બ્રહ્મા સમ્યક્સંબુદ્ધો દ્વાષષ્ટ્યર્હત્સહસ્રપરિવૃતો જનપદચારિકાં ચરન્ન્ અસ્માકં વિજિતમ્ અનુપ્રાપ્ત ઇતિ । શ્રુત્વા ચ પુનર્ મહત્યા રાજર્દ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન યેન ભગવાન્ બ્રહ્મા સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય બ્રહ્મણઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્* । એકાન્તનિષણ્ણં રાજાનં ક્ષત્રિયં મૂર્ધાભિષિક્તં ભગવાન્ બોધિકરકૈર્ ધર્મૈઃ સમાદાપયતિ । અથ સ લબ્ધપ્રસાદ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: અધિવાસયતુ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 33 --------------------
મે ભગવાન્ અસ્યાં રાજધાન્યાં ત્રૈમાસ્યવાસાય । અહં ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્ ઇતિ । અધિવાસયતિ બ્રહ્મા સમ્યક્સંબુદ્ધો રાજ્ઞસ્ તૂષ્ણીભાવેન । અથ સ રાજા મૂર્ધાભિષિક્તો ભગવતો ઽર્થે ગોશીર્ષચન્દનમયં પ્રાસાદં કારયામાસ । સ તં વિચિત્રૈર્ વસ્ત્રાલંકારૈર્ અલંકૃતં નાનાપુષ્પાવકીર્ણં ગન્ધઘટિકાધૂપિતં ભગવતઃ સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાત્ય ત્રૈમાસ્યં પ્રણીતેનાહારેણ સંતર્પ્ય વિવિધૈર્ વસ્ત્રવિશેષૈર્ આચ્છાદ્યાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધિં ચકાર ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તો બભૂવ, અહં સઃ । યન્ મયા બ્રહ્મણઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યૈવંવિધા પૂજા કૃતા, તસ્ય મે કર્મણો વિપાકેનાનન્તસંસારે મહત્સુખમ્ અનુભૂતમ્* । ઇદાનીમ્ અપ્ય્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધસ્યૈવવિધા પૂજા । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્: યચ્ છાસ્તારં સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામઃ । શાસ્તારં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય માનયિત્વા પૂજયિત્વોપનિશ્રિત્ય વિહરિષ્યામઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_13 સ્નાત્રમ્* । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તેન ખલુ સમયેન શ્રાવસ્ત્યાં પઞ્ચમાત્રાણિ વણિક્શતાનિ કાન્તારમાર્ગપ્રતિપન્નાનિ । તે માર્ગાત્ પરિભ્રષ્ટા વાલુકાસ્થલમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ । તે ધર્મશ્રમપરિપીડિતાઃ ક્ષીણપથ્યાદનાશ્ ચ મધ્યાહ્નસમયે તીક્ષ્ણકરરશ્મિસંતાપિતા જલોદ્ધૃતા ઇવ મત્સ્યાઃ પૃથિવ્યામ્ આવર્તન્તે દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકામ્ અમનાપાં વેદનાં વેદયમાનાઃ । તાનિ દેવતાસહસ્રાણ્ય્ આયાચન્તે: તદ્યથા શિવવરુણકુબેરવાસવાદીનિ । ન ચૈનાન્ કશ્ચિત્ પરિત્રાતું સમર્થઃ ॥
તત્ર ચાન્યતર ઉપાસકો બુદ્ધશાસનાભિજ્ઞઃ । સ તાન્ વણિજ આહ: ભવન્તો બુદ્ધં શરણં ગચ્છન્ત્વ્ ઇતિ । તત એકરવેણ સર્વ એવ બુદ્ધં શરણં ગતાઃ ॥

અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતમ્* । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તકાનામ્ એકારક્ષાણાં શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતાનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીણાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 34 --------------------
નવાનુપૂર્વ{વિહાર}સમાપત્તિકુશલાનાં દશબલબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય <ચ> બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકટપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કઃ કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તઃ કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ । કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્*, કસ્ય કામપઙ્કનિમગ્નસ્ય હસ્તોદ્ધારમ્ અનુપ્રદદ્યામ્*, કમ્ આર્યધનવિરહિતમ્ આર્યધનૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્*, <કસ્યાજ્ઞાનતિમિરપટલપર્યવનદ્ધનેત્રસ્ય જ્ઞાનાઞ્જનશલાકયા ચક્ષુર્ વિશોધયામિ ।> કસ્યાનવરોપિતાનિ કુશલમુલાન્ય્ અવરોપયેયમ્*, કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયમ્*, કસ્ય પરિપક્વાનિ વિમોચયેયમ્* । આહ ચ:
અપ્ય્ એવાતિક્રમેદ્ વેલાં સાગરો મકરાલયઃ ।
ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામ્ અતિક્રમેત્
યાવત્ પશ્યતિ ભગવાન્ સંબહુલાન્ વણિજો વ્યસનસંકટસંબાધપ્રાપ્તાન્* । તતશ્ ચક્ષુઃસંપ્રેષણમાત્રેણ જેતવને ઽન્તર્હિતો ભિક્ષુગણપરિવૃતસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । દદૃશુસ્ તે વણિજો ભગવતં સભિક્ષુસંઘમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ ઉચ્ચૈર્ નાદં મુક્તવન્તઃ । તતો ભગવતા લૌકિકં ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતમ્*: અહો બત શક્રો દેવેન્દ્રો માહેન્દ્રં વર્ષમ્ ઉત્સૃજતુ, શીતલાશ્ ચ વાયવો વાન્ત્વ્ ઇતિ । સહચિત્તોત્પાદાદ્ ભગવતઃ શક્રેણ માહેન્દ્રં વર્ષમ્ ઉત્સૃષ્ટમ્*, શીતલાશ્ ચ વાયવઃ પ્રેષિતાઃ, યતસ્ તેષાં વણિજાં તૃષા વિગતા, દાહશ્ ચ પ્રશાન્તઃ । તતસ્ તૈર્ વણિગ્ભિઃ સંજ્ઞા પ્રતિલબ્ધા । ભગવતા ચૈષાં માર્ગ આખ્યાતો યેન શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ ॥
તે માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય તતો ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ । તેષાં ભગવતા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા કૈશ્ચિત્ સ્રોતઆપત્તિફલમ્ અધિગતમ્*, કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલમ્*, કૈશ્ચિદ્ અનાગામિફલમ્*, કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્*, કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ, કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકાયાં બોધૌ, કૈશ્ચિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યદ્ભૂયસા ચ સા પર્ષદ્ બુદ્ધનિમ્ના ધર્મપ્રવણા સંઘપ્રાગ્ભારા વ્યવસ્થિતા ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: આશ્ચર્યં ભગવાન્*, યાવદ્ ઇમે વણિજો ભગવતા કાન્તારમાર્ગાત્ પરિત્રાતાઃ । સહચિત્તોત્પાદાચ્ ચ માહેન્દ્રવર્ષં વૃષ્ટમ્* । શીતલાશ્ ચ વાયવઃ પ્રવાતા ઇતિ । ભગવાન્ આહ: તથાગતેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । મયૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ;
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*