અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 11

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં સુન્દરીનન્દાવદાનં નામ દશમઃ પલ્લવઃ ॥
11. વિરૂઢકાવદાનમ્ ।
આરોહતિ પદમુન્નતમમલમતિર્વિમલકુશલસોપાનૈઃ ।
નરકકુહરેષુ નિપતતિ મલિનમતિર્ઘોરતિમિરેષુ

શાક્યાનાં નગરે પૂર્વં સ્ફીતે કપિલવાસ્તુનિ ।
મહતઃ શાક્યમુખ્યસ્ય સુમુખી દાસકન્યાકા

શાસ્ત્રે કૃતશ્રમા સર્વકલાકૌશલશાલિની ।
માલિકા નામ કામસ્ય માલિકેવ ગુણોચિતા

પ્રભોર્ગિરા વરોદ્યાને કુસુમાવચયોદ્યતા ।
ભ્રમન્તં તં સમાયાન્તં દદર્શ સુગતં પુરઃ

તસ્યાન્તે ઽસ્યાસ્તમાલોક્ય પ્રસન્નમભવન્મનઃ ।
શરત્કાલ ઇવ સ્વચ્છઃ પ્રસાદયતિ માનસમ્

સાચિન્તયત્તદા લોકપ્રીત્યા દૃઢીકૃતાસ્પદા ।
સુકૃતૈઃ પિણ્ડપાતં મે ગૃહ્ણીયાદ્ભગવાનપિ

વિજ્ઞાય તસ્યાહ્ સર્વજ્ઞઃ સંકલ્પં કરુણાકુલઃ ।
પ્રસાર્ય પાત્રં ભગવાન્ ભદ્રે દેહીત્યુવાચ તામ્

દત્વા પ્રણમ્ય સા તસ્મૈ પરિપૂર્ણમનોરથા ।
પ્રણિધાનં પ્રવિદધે દાસ્યદુઃખનિવૃત્તયે

તતઃ કદાચિદાયાતઃ પિતુઅસ્તસ્યાઃ સખા દ્વિજઃ ।
નૌમિત્તિકસ્તં પ્રદેશં દૃષ્ટ્વા તામ્ વિસ્મિતો ઽવ દત્

અહો ગૃહપતેસ્તસ્ય પુત્રી ત્વં શ્રીમતહ્ સુતા ।
બન્ધુહીના ગતા દાસ્યં ધનભોગવિવર્જિતા

અહો મોહઘનારમ્ભક્ષણોદ્દ્યોતનવિદ્યુતઃ ।
સંસારસર્પરસનાવિલાસચપલાઃ શ્રિયઃ

ગમ્યાનાં મા કૃથાશ્ચિન્તાં જાને ઽહં હસ્તલક્ષણૈઃ ।
અચિરેણૈવ ભૂભર્તુર્વલ્લભા ત્વં ભવિષ્યસિ

ઇદં પશ્યામિ તે પાણૌ લક્ષ્મીકમલકોમલે ।
માલાચક્રાઙ્કુશાકારમિત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ દ્વિજઃ

અથ મન્મથસંભોગસુહૃન્મધુપબાન્ધવઃ ।
લતાલિઙ્ગનસૌભાગ્યભવ્યો ઽદૃશ્યત માધવઃ

મધોઃ કેસરિણસ્તસ્ય કાન્તામાનદ્વિપદ્વિષઃ ।
વિબભૌ જિહ્મમાનસ્ય જિહ્વેવાશોકમઞ્જરી

બાલાકપોલલાવણ્યચૌરશ્ચમ્પકસંચયઃ ।
સુદૃશાં કેશપાશેષુ યયૌ બન્ધનયોગ્યતામ્

સહકારૈર્વિરહિણીનિધનં વિદધે મધુ ।
નિરપેક્ષાપરવધે વિધુરાઃ પ્રભવિષ્ણવઃ

યયુર્મધુલિહાં ચૂતલતા નિર્ભરભોગ્યતામ્ ।
સહસૌવ વિદ્ગધાનામિવ મુગ્ધવિભૂતયઃ

રૂતાયુધશ્ચૂતલતાચાપન્યસ્તશિલીમુખઃ ।
જયતીતિ જગૌ બન્દી કન્દર્પસ્યેવ કોકિલઃ

અસ્મિન્નવસરે શ્રીમાન્ કોસલેન્દ્રઃ પ્રસેનજિત્ ।
મૃગયાનિર્ગતો ઽશ્વેન હૃતસ્તં દેશમાયયૌ

ધન્વીમનોભવાકારઃ સો ઽવતીર્ય તુરંગમાત્ ।
દદર્શાનન્યલાવણ્યામ્ કન્યાં રતિમિવાપરામ્

તદ્વિલોકનવિસ્તીર્ણં મનસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિસ્મયાદ્દૃષ્ટિમાર્ગેણ પ્રવિવેશ મનોભવઃ

તાં લજ્જાવનતાં દૃષ્ટ્વા સહસોદ્ભૂઈતસાધ્વસામ્ ।
અચિન્તયન્નરપતિઃ કાન્તિકલ્લિલિનીહૃતઃ

કેયં નવા શશિમુખી શ્યામા તરલતારકા ।
યત્કાન્તિરનિશં નેત્રશતપત્રવિકાશિની

બકુલામોદવિભ્રાન્તભ્રમરે પાટલાધરે ।
કાન્તં વસન્તં પશ્યામિ મુખે ઽસ્યાઃ કુમુદાયુધમ્

અહો લાવણ્યમમ્લાનં તારુણ્યાભરણં તનોઃ ।
ધીરસ્યાપિ ધૃતિર્યેન શઙ્ખે સંગલિતેવ મે

અહો નુ મધુમઞ્જર્યાઃ પ્રારમ્ભે ઽપ્યદ્ભુતો ગુણઃ ।
યેન ગન્તું ન શક્નોતિ ષટ્પદો ઽપિ પદાત્પદમ્

ઇતિ સંચિન્ત્ય ભીપાલસ્તાં મત્વા વનદેવતામ્ ।
પૃષ્ટ્વા વિવેદ તદ્વૃત્તં ક્રમેણ કથિતં તયા

તતસ્તત્ર કૃતાતિથ્યસ્તયા પલ્લવવીજનૈઃ ।
શુચિશીતૈશ્ચ સલિલૈઃ પ્રાપ્તવાન્ નિર્વૃતિં નૃપઃ

શ્રાન્તઃ સંવાહને તસ્ય તયા ચરણપદ્મયોઃ ।
કૃતે કરાપ્તસંસ્પર્શે સ નિદ્રામ્ સહસા યયૌ

ક્ષણેન પ્રતિબ્ય્દ્ધો ઽથ વિશ્રાન્તમૃગયાશ્રમઃ ।
દિવ્યસ્પર્શેન તામ્ મેને રતિં રૂપાન્તરાગતામ્

મહાનપિ તતઃ શાક્યઃ સંપ્રાપ્તં કોસલેશ્વરમ્ ।
શ્રુત્વા તં દેશમભ્યેત્ય પૂજાર્હં તમપૂજયત્

સાદરેણાર્થિતાં તેન સ્વસુતામિવ માલિકામ્ ।
રત્નાર્હાય દદૌ તસ્મૈ સ્મરમઙ્ગલમાલિકામ્

તામાદાય મનોજન્મવૈજયન્તીં સિતસ્મિતામ્ ।
નિજં જગામ નગરં ગજમારુહ્ય ભૂપતિઃ

તસ્મિન્નાગનગોત્સઙ્ગે સા લોલાલકષટ્પદા ।
બભૌ રાજવસન્તેન સંગતા નવમાલિકા

રાજધાનીં સમાસાદ્ય સુન્દર્યા સહિતસ્તયા ।
રત્નહર્મ્યકરોદારમન્દિરે વિજહાર સઃ

વર્ષાકારાભિધા દેવી રાજ્ઞઃ પ્રથમવલ્લભા ।
અભિન્નવૃત્તિં તામ્ મેને રાજલક્ષ્મીમિવ ક્ષિતિઃ

દિવ્યસ્પર્શેન સા તસ્યાઃ સા ચાસ્યા રૂપસંપદા ।
પરસ્પરગુણોત્કર્ષાત્પરં વિસ્મયમાપતુઃ

દિવ્યરૂપવતી જ્યેષ્ઠા દિવ્યસ્પર્શવતી પર્ આ ।
ઇતિ પ્રવાદઃ સાશ્ચર્યસ્તયુઓર્લોકેષુ પપ્રથે

અત્રાન્તરે તયોર્દિવ્યરૂપસંસ્પર્શકારણમ્ ।
આશ્રમે ભિક્ષુભિઃ પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ જિનઃ

પુરા શ્રુતવરાખ્યસ્ય દ્વિજસ્ય ગૃહમેધિનઃ ।
કાન્તા શિરીષિકા ચેતિ પ્રિયે ભાર્યે બભૂવતુઃ

સ કદાચિદથો કાન્તાભ્રાતા પ્રવ્રજ્યયા શનૈઃ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધતાં યાતઃ સ્વસુર્ભવનમાયયૌ

ત્રૈમાસિકોપચારેણ સ તયા પત્યુરાજ્ઞયા ।
ભક્ત્યા નિમન્ત્રિતસ્તસ્થૌ તત્સપ્ત્ન્યાવપૂજિતઃ

તે ચારુમૃદુભિર્ભોગૈસ્તમભ્યર્ચ્યાન્યજન્મનિ ।
જાતે ઽધુના ચારુરૂપદિવ્યસંસ્પર્શસંયુતે

કૃષ્ટેષુ પ્રથમં પ્રયુક્તવિનયામાદાય ગોસંપદં
સત્ક્ષેત્રેષુ તપઃ પ્રતત્પ્તનુષુ પ્રાપ્તિષ્વતિસ્વાદુતામ્ ।
યત્કાલે શુભબીજમુપ્તમુચિતં સત્કર્મશક્તેઃ પરં
ભુજ્યન્તે ફલસંપદઃ સુમતિભિસ્તસ્યૈવ પાકોજ્જ્વલાઃ

ઇતિ સર્વજ્ઞવચનમ્ તથ્યમાકર્ણ્ય ભિક્ષવઃ ।
તત્તથેતિ વિનિશ્ચિત્ય બભૂવુઃ શાન્તિસંશ્રયાઃ

અથ કાલેન ભૂભર્તુર્માલિકાયામભૂત્સુતઃ ।
વિરૂઢકેતિમુખ્યાખ્યો વિદ્યાસુ ચ કૃતશ્રમહ્

પ્રિયસ્તુલ્યવયાસ્તસ્ય પુરોહિતસુતો ઽભવત્ ।
માતુર્દુઃખેન જાતત્વાદ્વિશ્રુતો દુઃખમાતૃકઃ

કદાચિત્ સહિતસ્તેન હયારૂઢો વિરૂઢકહ્ ।
પ્રાપ શાક્યવરોદ્યાનં મૄગયાયામ્ વિનિર્ગતઃ

ન્યક્કારં ચક્રિરે તત્ર શાક્યાસ્તસ્યોદ્યતાયુધાઃ ।
અયં દાસીસુતો ઽસ્માકમિતિ દર્પપ્રવાદિનહ્

ગત્વાસૌ સ્વપુરં તેષાં વૈરં દર્પ્યમચિન્તયત્ ।
કુલદર્પાપવાદો હિ શલ્યતોદઃ શરીરિણામ્

તસ્ય નિર્દહ્યમાનસ્ય તત્પ્રતીકારચિન્તયા ।
રાજ્યાય જાતા જનકે જીવત્યપિ પરા સ્પૃહા

સ ચારાયણમુખ્યાનાં મન્ત્રિણાં શતપઞ્ચકમ્ ।
સ્વવશં પિતુરાકૃષ્ય વિદધે ભેદયુક્તિભિઃ

તતઃ કદાચિત્સંજાતવિવેકઃ પૃથિવીપતિઃ ।
ધર્મોપદેશશ્રવણે વર્ધમાનાદરઃ પરમ્

ચારાત્યણગૃહીતાશ્વં રથમારુહ્ય સંયતઃ ।
દ્રષ્ટું જગામ સર્વજ્ઞં ભગવન્તમ્ પ્રસેનજિત્

પ્રાયાશ્રમં ભગવતઃ કૃત્વા પાદાભિવન્દનમ્ ।
ધર્માન્વયમ્ સ શુશ્રાવ તત્પ્રસાદપ્રસન્નધીઃ

ચારાયણો ઽપ્યાશુ ગત્વા રથેન નગરં જવાત્ ।
અકરોદન્તરે તસ્મિન્ રાજપુત્રાભિષેચનમ્

ભગવન્તમથામન્ત્ર્ય નૃપતિર્ગન્તુમુદ્યતઃ ।
દદર્શ નાનુગાનગ્રે ન રથં ન ચ મન્ત્રિણમ્

સ પદ્ભ્યામેવ શનકૈઃ પ્રસ્થિતામ્ પૃથિવીપતિઃ ।
દૂરાદપશ્યદાયાન્તીં વર્ષાકારાં સમાલિકામ્

તે પૃષ્ટ્વા તદ્ગિરા જ્ઞાત્વા સો ઽભિષિક્તં વિરૂઢકમ્ ।
વિસસર્જ સુતૈશ્વર્યપરિભોગાય માલોકામ્

વર્ષાકારાં સમાદાય સ મિત્રસ્ય મહીપતેઃ ।
અજાતશત્રોર્નગરં પ્રાત રાજગૃહાભિધમ્

સ તત્પ્તશ્છત્રવિરહાત્ ક્ષુપ્તિપાસાશ્રમાન્વિતઃ ।
યયૌ વમન્નિવ શ્વાસં દીર્ઘેશ્વારમમારુતૈઃ

સુખમસ્ખલિતં કેન પ્રાપ્તં કસ્યાયુરાયતમ્ ।
ન કસ્યાનુપદં દૃષ્ટઃ ક્ષયઃ સપદિ સંપદઃ

સ જીર્ણમૂલકં ભુક્ત્વા કર્મમૂલમિવાયતમ્ ।
ક્ષણં પીત્વા ચ પાનીયં પપાતાપ્તવિષૂચિકઃ

અનિત્યતામવિજ્ઞાય મોહાય પતતે જનહ્ ।
સ ચાપાયનિકાયસ્ય કાયસ્યોપાયતૃષ્ણયા

અજાતશત્રુઃ શ્રુત્વૈવ કોસલેશ્વરમાગતમ્ ।
અભ્યેત્ય પાંશુપૂર્ણાસ્યં વિગતાસું દદર્શ તમ્

તસ્ય જાયાનુયાતસ્ય સ કૃત્વા દેહસત્ક્રિયામ્ ।
ભગવન્તં યયૌ દ્રુષ્ટું સુગતં દુઃખશાન્તયે

સ તં પ્રણમ્ય પ્રોવાચ ભગવન્ કોસલેશ્વરઃ ।
પુરં મે સુહૄદઃ પ્રાય નિર્ધનો નિધનં ગતઃ

ધિઙ્ભામસંપદં પાપં મિહાદયશસઃ પદમ્ ।
વિભવો યેન નૈવાયં મિત્રોપકરણીકૃતઃ

હૃદયે વિનિવેશ્યાશાં પ્રાપ્તઃ સુહૄદમાપદિ ।
સુહૃન્નૈષ્ફલ્યમાયાતિ યસ્ય કિં તેન જીવતા

મિત્રોપકરણં લક્ષ્મીર્દીનોપકરણમ્ ધનમ્ ।
ભીતોપકરણં પ્રાણા યેષાં તેષાં સુજીવિતમ્

કુકર્મ કિં કૃતં તેન ભગવન્ ઊર્વજન્મનિ ।
યસ્ય પાકેન પર્યન્તે પ્રપેદે સો ઽતિદુર્દશામ્

ઇતિ પૃષ્ટઃ ક્ષિતીશેન ભગવાન્ સાશ્રુચક્ષુષા ।
તમૂચે તાપશમનીં દિશન્ દશનચન્દ્રિકામ્

મા શુચઃ પૃથિવીપાલ સ્વભાવો ઽયં ભવસ્થિતઃ ।
એવંવિધૈવ ભાવાનામસત્યાનામનિત્યતા

વિસારિસંસારવનાન્તરે ઽસ્મિન્ નિસર્ગલોલઃ કિલ કામભૃઙ્ગઃ ।
સ્વચ્છન્દજાતજનપુષ્કરજીવપુઞ્જકિઞ્જલ્કપુઞ્જમનિશં કવલીકરોતિ

તરઙ્ગન્તો ભોગાશ્ચકિતહરિણીલોચનચલાઃ ક્ષણે ઽલક્ષ્યા લક્ષ્મીર્જનજલદવિદ્યોતનતડિત્ ।
શરીરાબ્જે બાલાતપચપલરાગં નવવયઃ ક્ષયં યાતિ ક્ષિપ્રં ભવમરૂતટે જીવિતકણઃ

મનો મૈત્રીપાત્રં પરહિતરતિર્ધર્મધનતા
મદોદ્ભેદચ્છેદક્ષમશમવિચારે પરિચયઃ ।
અયં તત્વાન્વેષો વિષયસુખવૈમુખ્યસુખિનામ્
અસારે સંસારે પરિહૃતવિકારઃ પરિભવઃ

જનહ્ શોચતિ દુઃખેષુ ક્ષિપ્રં હત ઇવાશ્મના ।
ન કરોતિ પુનસ્તીવ્રતદાપાતપ્રતિક્રિયામ્

પશ્યતો ઽપિભવાયાસં નિર્વિવેકસ્ય સર્વથા ।
ક્રિયતે કિં જનસ્યાસ્ય મોહાદકુશલસ્પૃશઃ

પુરા વિપ્રઃ સુશર્માખ્યઃ કુતશ્ચિત્પ્રાપ્ય મૂલકમ્ ।
નિધાય જનનીહસ્તે યયૌ સ્નાતું નદીતટમ્

સાપિ પ્રત્યેકબુદ્ધાય તામ્ પાપ્તાય તદન્તરે ।
પ્રણતા પાત્રહસ્તાય તદેવાભિમૂખી દદૌ

અથ સ્નાત્વા સમાયાતસ્તત્સુતસ્ત્વરિતં ક્ષુધા ।
જનનીં ભોજનારમ્ભે યયાચે નિજમૂલકમ્

પુણ્યં પુત્રાનુમોદસ્વ તન્મયાતિથયે ઽર્પિતમ્ ।
ઇતિ માતુર્વચઃ શ્રુત્વાસો ઽભૂદ્વિદ્ધ ઇવેષુણા

સદ્યો વિષૂચિકાર્તસ્ય મન્મૂલકમનલ્પકમ્ ।
કુક્ષિં ભિત્ત્વા વિનિર્યાતુ પ્રાણૈઃ સહ ત વાતિથેઃ

ઇતિ તસ્યાપ્તપાપસ્ય વાક્યારુષ્યેણ ભૂયસા ।
વિસૂચિકૈવ પર્યન્તે બભૂવપરજન્મનિ

પ્રાક્પુણ્યાન્તરપાકેન સ એવાદ્ય પ્રસેનજિત્ ।
વિપુલં રાજ્યમાસાદ્ય તયૈવાન્તે ક્ષયં ગતઃ

સંસારપથપાન્થાનામેવં કર્મ શુભાશુભમ્ ।
પાથેયમિવ હસ્તસ્થમ્ ભોગાયૈવોપપદ્યતે

ઇતિ શ્રુત્વા ભગવતસ્તથ્યં પથ્યં ચ તદ્વચઃ ।
એવમેતદિતિ ધ્યાત્વા તં પ્રણમ્ય યયૌ નૃપઃ

અત્રાન્તરે પ્રાપ્તરાજ્યઃ શાક્યવૈરં વિરૂઢકઃ ।
પુરોહિતસુતેનૈત્ય સ્મારિતસ્તત્ક્ષયોદ્યતઃ

પ્રયયૌ શાક્યનગરં ગજાશ્વરથરેણુના ।
મોહેનેવ દિશાં કુર્વન્ નિર્વિવેકં ધિયામિવ

સર્વજ્ઞો ભગવાન્ જ્ઞાત્વા તસ્ય તદ્દુષ્ટચેષ્ટિતમ્ ।
ગત્વા શાક્યપુરોપાન્તે તસ્થૌ શુષ્કતરોરધહ્

દૂરાત્તત્ર સ્થિતં દૃષ્ટ્વા તમાગચ્છન્ વિરૂઢકઃ ।
અવતીર્ય રથાદગ્રમભ્યેત્ય પ્રણતો ઽવદત્

સત્સુ સ્નિગ્ધપલાશેષુ ઘનચ્છાયેષુ શાખિષુ ।
ભગવન્નત્ર વિશ્રાન્તિઃ કિમુ શુષ્કતરોરધઃ

ઇત્યુક્તઃ ક્ષિતિપાલેન તં પ્રાહ ભગવાન્ જિનઃ ।
જ્ઞાતિચ્છાયા નરપતેઃ ચન્દનાદપિ શીતલા

નાસ્તિ જ્ઞાતિસમં વિત્તં નાસ્તિ જ્ઞાતિસમા ધૃતિઃ ।
નાસ્તિ જ્ઞાતિસમા છાયા નાસ્તિ જ્ઞાતિસમહ્ પ્રિયઃ

મમૈતે ભૂપતે શાક્યા જ્ઞાતયસ્યત્પુરાન્તિકે ।
જાતઃ પ્રિયો ઽયં તત્પ્રીત્યા શુષ્કશાખો ઽપિ પાદપઃ

શ્રુત્વૈતદ્વિરતામર્ષઃ શાક્યાનાં પક્ષપાતિનમ્ ।
ભગવન્તં વિદિત્વૈવ ન્યવર્તતઃ વિરૂઢકઃ

ભગવાનપિ શાક્યાનાં જ્ઞાત્વાગામિ ભયં તતઃ ।
શ્રેયસે શુદ્ધસત્ત્વાનામ્ વિદધે ધર્મદેશનામ્

શ્રોતાપત્તિફલં કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિ ચાપરૈઃ ।
અનાગામિફલં ચાન્યૈઃ સંપ્રાપ્તં તસ્ય શાસનાત્

શેષાસ્તુ મૂઢમતયઃ શાક્યાઃ પ્રાપુર્ન તત્પદમ્ ।
સન્તિ કે ઽપિ ખગા યેષામ્ વાસરે તિમિરો ઽદ્ભવઃ

નિવૃત્તસ્યાથ નૃપતેઃ પુરોહિતસુતસ્તતઃ ।
વૈરસર્પસ્ય સુપ્તસ્ય વિદધે પ્રતિબોધનમ્

સ તેન પ્રેરિતશ્ચક્રે મતિં શાક્યકુલક્ષયે ।
વૈરાનલં પ્રચલનં કરોતિ પિશુનાનિલઃ

ઘોરદુર્જનમન્ત્રેણ સહસોત્થાપિતાઃ ખલાઃ ।
વેતાલા ક્ષિતિપાલાશ્ચ ન કસ્ય પ્રાણહારિણહ્

સૈન્યે ગજરથોદગ્રે તતસ્તસ્મિન્ પ્રસર્પતિ ।
બભૂવ પુરસંક્ષોભઃ શાક્યાનાં રૂદ્ધવર્ત્મનામ્

તસ્મિન્ ભગવાન્ રક્ષાર્થં શાક્યાનાં પક્ષપાતિનમ્ ।
સમુદ્યતં તત્ર મહામૌદ્ગલ્યાયનમબ્રવીત્

શાક્યાનાં કર્મદોષો ઽયં સર્વથા સમુપસ્થિતઃ ।
તત્ર રક્ષવિધાનં તે ગગને સેતુબન્ધનમ્

પુંસમવિન્ત્યવિભવાનિ શુભાશુભાનિ આયાન્તિ યાન્તિ ચ મુહુર્નિરવગ્રહાણિ ।
કર્માક્ષરાણિ નિજજન્મપદસ્વહસ્તન્યસ્તાનિ નામ ન ભવન્તિ નિરર્થકાનિ

ઇતિ વાક્યાદ્ભગવતસ્તસ્મિન્ યાતે પ્રણમ્ય તમ્ ।
ચક્રિરે સંવિદં શાક્યાહ્ પ્રત્યાસન્ને વિરૂઢકે

હિંસાસ્માભિર્ન કર્તવ્યા પ્રાણિમાત્રસ્ય કસ્યચિત્ ।
શરાઃ શરીરમસ્માકં વિશન્ત્વરિસમીરિતાઃ

ઇતિ સંવિદમાધાય તે વિયષ્ટિકપાણયઃ ।
ધીર્ઃ પરોદ્યમે તસ્થુરવારયિતકાર્મુકાઃ

અત્રાન્તરે કર્મયોગાન્નિજદેશાનવસ્થિતઃ ।
અજ્ઞાત્વા સંવિદં શાક્યઃ શંપાકહ્ સમુપાયયૌ

સ દૃષ્ટ્વા નગરે બદ્ધસંનાહં વસુધાધિપમ્ ।
કોપાદેકશ્ચકારાસ્ય રણે સુભટસંક્ષયમ્

યુદ્ધે પુરુષસિંહેન હતાસ્તે વીરકુઞ્જરાઃ ।
પ્રયયુઃ સ્પૃહણીયત્વં યશોભિર્મક્તિકૈરિવ

સ કો ઽપિ તસ્ય જજ્વાલ કોપિતસ્ય પરૈરસિઃ ।
સ યયૌ યત્પ્રતાપેન વિપુલાં રિપુવાહિનીમ્

પ્રવેશં ન દદુઃ શાક્યાઃ શંપાકસ્ય દ્વિષાં વધાત્ ।
સ્વજનો ઽપિ પરિત્યક્તઃ સ તૈર્નિસ્ત્રિંશકર્મણા

નિજે ઽપિ વિમુખાઃ ક્રૂરે સાધવે દહ્રમ્બન્ધવઃ ।
ધાનાદપિ વદાન્યત્વં સુકૃતં સ્વજનાદપિ

* * * * * * * * ।
શતમૌચિત્યનિત્યાનામાયુષો ઽપિ યશઃ પ્રિયમ્

નિર્વાસિતઃ સ તૈઃ પ્રાપ્તઃ શનૈર્ભગવતો ઽન્તિકમ્ ।
યયાચે ઽભ્યુદયાયાઇવ તં કિંચિન્નિજલાઞ્છનમ્

ઋદ્ધં ભગવતા દત્તં નિજકેશનખાંશકમ્ ।
સ જગામ સમાદાય વાકુડં નામ મણ્ડલમ્

તત્ર પ્રજ્ઞાપ્રભાવેણ શૌર્યોત્સાહગુણેન ચ ।
સ પ્રાપ રાજ્યં ધીરાણાં સર્વત્ર સુલભાઃ શ્રિયઃ

દક્ષાણાં લક્ષણં લક્ષ્મીઃ સહજં વિદુષાં યશઃ ।
વ્યવસાયસહાયાનામ્ કલત્રં સર્વસિદ્ધયઃ

તત્ર સ્થિતો ભગવતઃ સો ઽથ કેશનખાંશકે ।
સ્તૂપપ્રતિષ્ઠામકરોદ્વર્રત્નવિરાજિતામ્

વિરૂઢકો ઽપિ શાક્યાનાં વૈરપારતિતીર્ષયા ।
પુનર્યુક્ત્યા પુરદ્વ્હારભેદેન સહસાવિશત્

હત્વા તત્ર સહસ્રાણિ શાક્યાનાં સપ્તસપ્તતિ ।
બદ્ધ્વા કન્યાકુમારાણાં સ સહસ્રમથાહરત્

શતાનિ પઞ્ચ શાક્યાનામ્ ગજૈર્લોહૈશ્ચ મર્દનૈઃ ।
સંપ્રમૃજ્ય પુરીં ચક્રે કૃતાન્તનગરીમિવ

ભગવાનપિ શાક્યાનામ્ શત્રૂણા ભેદનં કૃતમ્ ।
કર્માનુબદ્ધં વિજ્ઞાયં બભૂવ વિમનાઃ ક્ષણમ્

પપ્રચ્છુસ્તં સમભ્યેત્ય ભિક્ષવઃ કરુણાકુલાઃ ।
કિં કર્મ વિહિતં શાક્યૈર્ઘોરં યસ્યેદૃશં ફલમ્

ભગવાનનિતિ તૈઃ પૃષ્ટઃ સર્વજ્ઞસ્તાનભાષત ।
નિજકર્મવિપાકેન શાક્યાનામેષ સંક્ષયઃ

કૃષ્ટૌ પુરા મહામત્સ્યૌ ધીવરૈઃ સરિતો ઽન્તરાત્ ।
તદા નિકૃત્તૌ શલ્યેન ભૂયો ઽપ્યવ્યથયન્ ધૃતૌ

કાલેન ચારુતામ્ યાતૈસ્તૈરેવ પરજન્મનિ ।
હતૌ ગૄહપતી દગ્ધ્વા તાવેવ ધનહારિભિઃ

તૌ મત્સ્યૌ તૌ ગૃહસ્થૌ ચ વિરૂઢકપુરોહિતૌ ।
દાસાનાં તસ્કરાણામ્ ચ શાક્યાનામ્ મૃત્યુતામ્ ગતૌ

ઇતિ શ્રુત્વા ભગવતઃ કર્મણાં ફલસંતતિમ્ ।
અવિસંવાદિનીમેવ મેનિરે સર્વભિક્ષવઃ

વિરૂઢકો ઽથ સ્વપુરં પ્રાપ્ય વિજયદુર્મદઃ ।
જેતાનામ્ના સુતેનોક્તઃ પ્રણયાદ્બાલલીલયા

દેવ કિં નિહતાઃ શાક્યાન્ ન તે ઽસ્માકં કૃતાગસઃ ।
ઇતિ બ્રુવાણમવધીન્નિજસૂનું વિરૂઢકઃ

નિપાતમતિમૃદ્ગતિ નિહન્તિ ન કરોતિ કિમ્ ।
મદલબ્ધનધાયાસો માતંગ ઇવ દર્જનઃ

સ જગાદ સભાસીનઃ સ્વભૂજાવવલોકયન્ ।
અહો નુ મમ તાપાગ્નૌ દ્વિસદ્ભિઃ શલભાયિતમ્

કૃતાન્તતોરણસ્તમ્ભૌ પ્રાજ્યૌ મમ ભુજાવિમૌ ।
નિષ્ઃશેષવધદીક્ષાયાં શાક્યાનાં ગુરુતાં ગતૌ

તં તસ્ય વિક્રમં શ્લાઘ્યં હૃતાસ્તાઃ શાક્યકન્યકાઃ ।
શ્રુત્વા બભાષિરે તીવ્રમુદ્વેગનમિતાનનાઃ

કર્મપાશનિબદ્ધાનાં ખગાનામિવ દેહિનામ્ ।
નિધનોલ્લઙ્ઘને શક્તિર્નાસ્તિ પક્ષવતામપિ

યેનાગ્નિઃ શમમેતિ તત્કિલ જલં પ્રાપ્નોત્યલં વાડવઃ
તિગ્માંશુગ્રહણં કરોતિ સમયે હેલાવલેહ્યં તમહ્ ।
પર્યાલોચનવર્ત્મનામવિષયં સાશ્ચર્યચર્યાસ્પદં
સર્વં કાર્મિકતન્ત્રયન્તિમિદં કઃ કસ્ય કર્તું ક્ષમઃ

એતદાકર્ણ્ય નૃપતિઃ પદાન્તર ઇવેરગઃ ।
કરચ્છેદં દિદેશાસાં ઘોરામર્ષવિષોત્કટઃ

તીરે યસ્યાઃ કૃતં તાસાં પાણિચ્છેદનવૈશસમ્ ।
સાદ્યાપિ હસ્તગભતિ ખ્યાતા પુષ્કરિણી ભુવિ

લતાસ્વપિ હ્કુકૂલાગ્નિં ક્રકચં નલીનીષ્વપિ ।
માલાસ્વપિ શિલાવર્ષં પાતયન્ત્યેવ નિર્ઘૃણાઃ

તાશ્છિન્નપાણિકમલાસ્તત્ર તીવ્રવ્યથાતુરાઃ ।
ભગવન્તં ધિયા ધ્યાત્વા શરણં શરણં યયુઃ

તાસાં વિજ્ઞાય સર્વજ્ઞસ્તીવ્રામ્ મર્માહતિવ્યથામ્ ।
શચીમચિન્તયદ્દેવીં તત્સમાશ્વાસનોચિતામ્

તત્સ્પર્શજાતહસ્તાબ્જાસ્તા દિવ્યવસનાવૃતાઃ ।
યયુશ્ચિત્તપ્રસાદેન તાહ્ સ્વર્ગં ત્યક્તવિગ્રહા

દેવકલ્પાસ્તમાસાદ્ય દિવ્યપદ્મોત્પલાઙ્કિતાઃ ।
ધર્મદેશનયા શાસ્તુસ્તાહ્ પ્રાપુર્વિપુલં પદમ્

ભિક્ષુભિર્ભગવાન્ પૃષ્ટસ્તત્કર્મફલમભ્યધાત્ ।
પાણિચાપલ્યમેતાભિઃ કૃતં ભિક્ષુવિડમ્બને

કર્મણસ્તસ્ય પાકેન વિશસે પતિતાહ્ પરમ્ ।
મયિ ચિત્તપ્રસાદેન પ્રાપ્તાશ્ચૈતાહ્ શુભાં ગતિમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ કર્મફલપાકવિચિત્રતામ્ ।
ભુક્ષીણાં તત્પ્રસઙ્ગેન વિદધે ધર્મદેશનામ્

અત્રાન્તરે ગૂઢચારી રાજ્ઞા પ્રણિહિતશ્ચરઃ ।
ભગવચ્ચરિતં જ્ઞાત્વા વિરૂઢકમુપાયયૌ

સો ઽવદદ્દેવ ભિક્ષૂણાં તેનેદં કથિતં પુરઃ ।
સ્વકર્મફલમાસન્નં તસ્ય પશ્યામિ ભૂપતેહ્

સપ્તાહેનાગ્નિના દગ્ધઃ સ પાપાત્મા પુરોહિતઃ ।
અવીચિનામ્નિ નરકે દુઃસહે નિપતિષ્યતિ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા નૃપતિઃ સપુરોહિતઃ ।
યત્નાદુવાસ સપ્તાહં જલાન્વિતગૃહાન્તરે

ક્ષણાવશેષે સપ્તાહે તસ્મિન્નન્તઃપુરં ગતે ।
સૂર્યકાન્તાર્કસંતાપયોગાજ્જજ્વાલ પાવકઃ

ઉદ્ભૂતેન પ્રલયસવનાવર્તિનેવાશુ વેગાન્
નિર્દગ્ધો ઽસૌ ધગિતિ શિખિના નારકં પ્રાપ વહ્નિમ્ ।
અસ્મિંલ્લિકે જ્વલનજટિલાઃ પાપિનાં પ્રેત્ય રાગાઃ
સર્વત્રૈવ સ્થિરસુખભુવઃ શીતલાઃ પુણ્યભાજામ્