અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 10

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં જ્યોતિષ્કાવદાનં નામ નવમઃ પલ્લવઃ ॥
10. સુન્દરીનન્દાવદાનમ્ ।
તે કે ઽપિ સત્ત્વહિતસંનિહિતાનુકમ્પા ભવ્યા બહ્વન્તિ ભુવને બહ્વભીતિભાજામ્ ।
વાત્સલ્યપેશલધિયઃ કુશલાય પુંસાં કુર્વન્તિ યે વરમનુગ્રહમાગ્રહેણ

ન્યગ્રોધારામનિરતં દ્રુષ્ટું કપિલવસ્તુનિ ।
ભગવન્તં યયૌ નન્દઃ શાક્યરાજસુતઃ પુરા

નૈષ્કમ્યદેશનામન્ત્રકથાન્તેસ પુરઃસ્થિતમ્ ।
ઉવાચ ભગવાન્ પ્રીત્યા પ્રવ્રજ્યા ગૃહ્યતામિતિ

પ્રસાદ્યાભિનિવેદ્યાસ્ય તં નન્દઃ પ્રત્યભાષતઃ ।
ભગવન્ પુણ્યલાભાપિ પ્રવ્રજ્યાભિમતા ન મે

સર્વોપસ્થાયકો ભૂત્વા ભિક્ષુસંઘં યથેપ્સિતૈઃ ।
સર્વોપકરણૈસ્તાવત્ ભિક્ષ્યં પરિચરામ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા રત્નમુકુટૈઃ સ્પૃષ્ટતત્પાદપઙ્કજઃ ।
રાજપુત્રઃ સ્વભવનં યયૌ જાયાસમુત્સુકઃ

સ સુન્દરી સમાસાદ્ય દયિતામ્ રતિસુન્દરીમ્ ।
વિજહાર વરોદ્યાનં મુહૂર્તવિરહાસહઃ

તતઃ કદાચિદ્ ભગવાન્ પ્રકૃત્યૈવ ગુણિપ્રિયઃ ।
સ્વયં નન્દસ્ય ભવનં ભિક્ષુસંઘૈઃ સહાયયૌ

સાનન્દવદનઃ કૃત્વા નન્દસ્તત્પાદવન્દનાં ।
તં મહાહર્સનાસીનં પૂજયિત્વા વ્યજિજ્ઞપત્

કેષાં પુણ્યપ્રરોહાણાં પરિપાકો ઽયમીદૃશઃ ।
કૃતો ઽયં યદ્ભગવતા દર્શનાનુગ્રહઃ સ્વયમ્

સ્મરણં શ્રવણં વાપિ દર્શનં વા મહાત્મનામ્ ।
સેયં કુશલવલ્લીનાં મહતી ફલસંતતિઃ

અસ્ય મૈત્રસ્ય મહતસ્તદાલોકસ્ય દર્શનાત્ ।
હૃદયસ્ય વિકાસશ્રીઃ કસ્ય નામ ન જાયતે

દાનાદપિ પ્રિયતરં પુણ્યાદપિ મહાફલમ્ ।
સદાચારાદપિ શ્ર્લાઘ્યં મહતાં કિલં દર્શનમ્

ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય ભક્તિપ્રણયપેશલમ્ ।
અભિનન્દ્ય પુરઃ પૂજાં ભગવાન્ ગન્તુમુદ્યયૌ

અનુવવ્રાજ તં નન્દઃ સ્વચ્છે કનકભાજને ।
વરોપચારમાદાય મધુરં સ્વમિવાશયમ્

પહ્ચાદ્વ્રજન્તમાલોક્ય ભક્ત્યા ભગવતઃ પથિ ।
નિરૈક્ષત કટાક્ષેણ સુન્દરી વિરહાસહા

ગુરૂણામગ્રે સા સરલતરલાં લોચનગતિં
વિહાયૈવ ત્રાસાઞ્ચિતમુકુતિતાક્ષી પ્રિયતમા ।
નિરીક્ષ્યાલક્ષ્યં યત્ ક્ષણમવનતાભૂત્તદધિકં
ન ગન્તવ્યં નાથેત્યવદદિવં મઓનાદવચનમ્

નન્દઃ પ્રણયિણીં દૃષ્ટ્વા સોચ્છ્વાસં ચલિતાનનામ્ ।
અયમાગત એવાહમચિરાદિત્યભાષત

તતઃ સ્વમાશ્રમં પ્રાપ્તં ભગવન્તં કૃતાઞ્જલિઃ ।
વ્રજામિ સ્વગૃહં તાવદિત્યાહ વિરહાસહઃ

તતસ્તમાસનાસીનઃ પ્રણતં ભગવાન્ પુરઃ ।
ઉવાચ સસ્મિતં કેયં ગમને સંપ્રતિ ત્વરા

વિષયાસ્વાદસૌહાર્દસંમોહાર્દિતવેતસામ્ ।
અહો ગૃહસુખેષ્વેવ નિર્વેદવિમુખા મતિઃ

ગુણાભરણમેવાયુર્વિવેકાભરણો ગુણઃ ।
પ્રશમાબહ્રણશ્ચાસૌ વૈરાગ્યાભરણઃ શમઃ

તજ્જાડ્યં તદસહ્યશલ્યશલકં ન્યસ્તં સુહૃચ્ચેતસિ
પ્રાજ્ઞિસ્તદ્ગણિતં વિરાચસમયૈર્વૈફલ્યમેવાયુષઃ ।
યદ્વૈરાગ્યવિવેકશૂન્યમનસામેતે પશૂનાં યથા
યાન્ત્યાયાન્તિ ચ ચક્રનેમિચલનૈર્નિર્લક્ષણાનાં ક્ષણાઃ

પુણ્યં સત્ત્વવતામ્ શ્રુતં મતિમતામ્ શીલં ચ વિદ્યાવતામ્
સર્વં ભાગ્યવતામ્ સુખં શમવતાં નૈવ ક્કચિત્ દુર્લભમ્ ।
દુષ્પ્રાપસ્તુ સમસ્તવસ્તુવસતેઃ સ્વલ્પાંશકો ઽપ્યાયુષઃ
તદ્યસ્ય ક્ષયમેતિ નિષ્ફલતયા શોચ્યાય તસ્મૈ નમઃ

વામાવર્તે વિષયજલધૌ પૂર્ણલાવણ્યસારે દર્પોત્સર્પદ્વિષમમકરાઙ્કોદ્ભવક્ષોભ્યમાણે ।
નિત્યાસન્નપ્રબલવિરજપ્રજ્જ્વલદ્વાડવાગ્નૌ
પુંસાં સેતુસ્તરણશરણે તીવ્રવૈરાગ્યમેવ

તસ્માદ્ગૃહાણ પ્રવ્રજ્યાં રાજપુત્ર જિતેન્દ્રિયઃ ।
એતાઃ સ્ત્રિય ઇવ ક્ષિપ્રં સમગમસુખાઃ શ્રિયઃ

ક્રિયતામ્ કુશલાયૈવ બ્રહ્મચર્યપરિગ્રહઃ ।
ત્યજ્યતામેષ નિઃસારગૃહસંસારદુર્ગ્રહઃ

ઇતિ શ્રુત્વા ભગવતઃ કરુણાબહ્રણં વચઃ ।
પ્રત્યભાષત તં નન્દઃ પૂર્વપ્રણયયન્ત્રિતઃ

સદા ભવદુપાયૈવ પ્રવ્રજ્યા ભગવન્ મમ ।
ભિક્ષુસંઘોપકારાર્થે ગૃહ એવાદરઃ પરમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવદ્વાક્યમતિક્રાન્તુમનીશ્વરઃ ।
કૃષ્યમાણઃ પ્રિયાપ્રેમ્ણા સો ઽભૂદ્દોલાકુલાશયઃ

પુનઃ પુનશ્ચકારાસ્ય ભગવાન્ વ્રતદેશનામ્ ।
ઉપકારોદ્યતાઃ સન્તશ્ચિન્તયન્તિ ન યોગ્યતામ્

યદા નેચ્છતિ નન્દસ્તામ્ પ્રવ્રજ્યામજિતેન્દ્રિયઃ ।
તદાસ્ય બહ્ગવદ્વાક્યમપતદ્વપુષિ સ્વયમ્

નન્દઃ કાષાયાવરણઃ પાત્રપાણિઃ સ તત્ક્ષણમ્ ।
બભૌ ચાભીકરરુચિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ

સ શાસનાજ્જિનસ્યાભૂદારણ્યપિણ્ડપાત્રિકહ્ ।
આકારાદનગારતામ્ પ્રયાતઃ પાંશુકૂલિકઃ

પ્રિયામુવાહ સતતં શ્યામાં પ્રવ્રજિતો ઽપિ સઃ ।
શશાઙ્ક ઇવ સંવ્યક્તાં હૃદયે લાઞ્છનચ્છવિમ્

મનસઃ સ્ફટિકસ્યેવ ન વિદ્મઃ કેન વર્ત્મના ।
રાગઃ કો ઽપિ વિશત્યન્તર્નાપૈતિ ક્ષાલિતો ઽપિ યઃ

વિરહાપાણ્ડુરરુચિઃ સંસક્તારુણચીવરઃ ।
સ સંધ્યાભ્રકલઙ્કસ્ય જહાર શશિનઃ શ્રિયમ્

વિચરન્ વિરહાક્ષમઃ સ વિસ્મૄતધૃતિર્વને ।
જન્મવિદ્યામનઙ્ગસ્ય ન વિસસ્માર સુન્દરીમ્

સંપૂર્ણચન્દ્રવદનાવદનધ્યાનનિશ્ચલઃ ।
અચિન્ત્યચ્ચિરં તત્તદુપવિષ્ય શિલાતલે

અહો ભગવતાપ્યેષ કૃતો યત્નાદનુગ્રહઃ ।
નાયાતિ મમ વૈમલ્યં રાગાધિષ્ઠિતચેતસઃ

શ્રુતં સંસારચરિતં નિઃસઙ્ગવ્રતમાસ્થિતમ્ ।
તથાપિ મૃગસાવાક્ષીં ન વિસ્મરતિ મે મનઃ

કાન્તાકુઙ્કુમલગ્નરાગસુભગે ગાત્રે કૃતં ચીવરં
તત્પીનસ્તનમણ્ડલપ્રણયિના પાત્રં ધૃતં પાણિના ।
રાગો ઽયં મમ વર્ધતે ઽસ્ય યદિ વાન્યસ્યેવ વૃદ્ધિઃ પરં યદ્બોધિવ્યવધાનભૂતમનિશં ધ્યાનં તદાલમ્બનમ્

ક્ષણેન માં પ્રાપ્તમવેહિ મુગ્ધે તામેવમુક્ત્વા ગમને પુરસ્તાત્ ।
અહો મયા દર્શનવિઘ્નભૂતં પશ્ચાત્ કૃતઘ્નવ્રતમેતદાત્તમ્

નો ગન્તવ્યમિતિ પ્રકમ્પતરલા વાક્યં યદૂચે ન સા
સંત્યજ્ય વ્યજનં સ્થિતે ગુરુજને જગ્રાહ પાણ્યઞ્ચલમ્ ।
યત્પાદેન લિખન્ત્યપિ ક્ષિતિતલં મામૌક્ષતાલક્ષિતા
તેનાત્યન્તનિષેધમુગ્ધવિધિના બદ્ધં તયા મે મનઃ

મદ્વિયુક્તા ન સા નૂનં શેતે શોકપ્રલાપિની ।
પુલિને ચક્રવાકીવ હર્મ્યે હરિણ્યલોચના

હા પ્રિયે તક્તસક્તેન કિતવેનેવ કેવલમ્ ।
શ્રિતં તચ્ચિત્તચૌરેણ મિથ્યાવ્રતમિદં મયા

ત્યક્ત્વા વ્રતમિદં તાવદ્ ગચ્છામ્ ઇદયિતાન્તિકમ્ ।
અનુરાગાગ્નિતપ્તાનાં તપસ્તાપો હિ દુઃસહઃ

રાજપુત્રી ચિરાયાતં નૃશંસમવલોક્ય મામ્ ।
મન્યુના નવલગ્નેન ન જાને કિં કરિષ્યતિ

ન સર્વત્ર વિકારાય નિકારઃ પ્રેમદુઃસહઃ ।
દુર્નિવારો ભવત્યેવ સ્નેહલીનો રજઃકણઃ

યસ્મિન્ ક્ષણે ભગવતા પશ્યામિ રહિતં વનમ્ ।
મયા તદૈવ ગન્તવ્યં ગૄહમિત્યેષ નિશ્ચયઃ

અસ્મિન્નેવ શિલાપટ્ટે રુચિરૈર્ગિરિધાતુભિઃ ।
લિખામિ તામ્ શશિમુખીં સંર્પાપ્યાલમ્બનં ધૃતેઃ

અથવા કથમાલેખ્યવિષયં યાતિ સા પ્રિયા ।
સૌન્દર્યબિદ્નકો યસ્યાઃ સુધાકુવલયેન્દવઃ

દૃષ્ટિર્મુગ્ધકુરન્ગસંચલદલિવ્યાપ્તોત્પલોદ્વાતની
લાવણ્યોદધિકૂલવિદ્રુમવનં બિમ્બાધરાગ્રત્વિષઃ ।
નિર્દોષામૃતરશ્મિસાર્થસરણિઃ સા કાપિ વક્ત્રદ્યુતિઃ
સૌન્દર્યં કથમેતિ ચિત્રપદવીશ્ચર્યસારં વપુઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સ શનૈરાલિલેખ શિલાતલે ।
સુન્દરીં મુખમુક્તાશ્રુસ્નાતકમ્પાકુલાઙ્ગુલિઃ

સ સંકલ્પસમુદ્ગીર્ણં પ્રતિબિમ્બમિવાશ્રિતામ્ ।
કૃત્વા પુરઃ પ્રિયતમામૂચે ઽદર્બાષ્પગદ્ગદઃ

પ્રિયામાલિખ્યાહં નિખિલસુખવૃષ્ટિં નયનયોર્
ન પશ્યામ્યુદ્બાષ્પઃ ક્ષણમપિ શરચ્ચન્દ્રવદનામ્ ।
અયં નૂનં તન્વીવિરહનિરપેક્ષવ્રતવતઃ
સ્ફુરત્તાપઃ શાપઃ કિમપિ મમ પાપાદુપનતઃ

ફુલ્લામ્ભોજવનત્વિષા સ્પૃહાવશાસક્તાશ્રુતોયં વપુસ્
તત્કાલોપગતાન્તરાયજનિતઃ કોપઃ સમુત્સૃજ્યતામ્ ।
હંહો સુન્દરિ દેહિ મે પ્રતિવચઃ કિં મૌનમાલમ્બસે
સત્યં ત્વન્મયરાગવીચરમિદં ચિત્તવ્રતં મે વ્રતમ્

ઇતિ બ્રુવાણં તં દૃષ્ટ્વા દૂરાદાલિખિતં ચ તત્ ।
સાસૂયા ભિક્ષવો ઽભ્યેત્ય ભગવન્તં બભાષિરે

ભગવન્ દુર્વિનીતસ્ય વાત્સલ્યાદેવ કેવલમ્ ।
શુનઃ કુસુમમાલેવ પ્રવ્રજ્યેયં ત્વયાર્પિતા

આખિલ્ય સુન્દરીમુખં નન્દઃ સ્વૈરં શિલાતલે ।
તત્પ્રલાપજપાસક્તો ધ્યાનાલમ્બનતાં ગતઃ

એતદાકર્ણ્ય ભગવાન્ નન્દમાહ્વાય્ય કનનાત્ ।
કિમેતદિતિ પપ્રચ્છ પ્રિયાવિરહમોહિતમ્

સો ઽબ્રવીદ્ ભગવન્ સત્યં કાન્તાસક્તસ્ય મે પરમ્ ।
ભિક્ષૂણાં સંમતે ઽપ્યસ્મિન્ વને ન રમતે મતિઃ

ઇતિ દન્દવચઃ શ્રુત્વા તમૂચે ભગવાન્ જિનહ્ ।
મીલયન્નેવ વક્ત્રેન્દુકાન્ત્યા રાગસરોરુહમ્

સાધો તાવન્ન યુક્તા તે સંરાગાનુગતા મતિઃ ।
વિઘ્નૈર્નાકૃષ્યતે ચેતઃ કલ્યાણાભિનિવેશિનામ્

ક્વાયં યોગસ્તનુતૃણતુલાત્યક્તભોગાભિયોગઃ
ક્કાયં નિન્દ્યઃ ક્ષણસુખલવાસ્વાદસંવાદ એષઃ ।
જાત્યૈવાયં હરતિ કુશલં દુસ્તરો મારમાર્ગઃ
પ્રેમાન્ધાનામ્ ભવતિ સહસા દુઃસહો યોક્ત્રજાતઃ

ઇત્યસ્ય ભગવાન્ કૃત્વા ચિરં વૈરાગ્યદેશનામ્ ।
સંસ્થાતવ્યમિહેત્યુક્ત્વા સ્વકૃત્યાય સ્વયં યયૌ

તમેવાવસરં નન્દઃ સંચિન્ત્ય ગમનોચિતમ્ ।
પ્રતસ્થે સ્વગૃહં હૃષ્ટઃ સુન્દરીદર્શનોત્સુકઃ

વ્રજન્ દ્વારિ પિધાનાપ્તૈર્વિહારૈર્બહુભિશ્ચિરાત્ ।
નગરાભિમુખં માર્ગં સ કથંચિદવાપ્તવાન્

અથ વિજ્ઞાય સર્વજ્ઞસ્તં રાગાદ્ ગન્તુમુદ્યતમ્ ।
ઉવાચાભ્યેત્ય ભગવાન્ નન્દ તૂર્ણં ક્ક ગમ્યતે

સ જગાદ વને તાવત્ ભગવન્ નાસ્તિ મે રતિઃ ।
ન હ્યવિશ્રાન્તચિત્તાનાં ક્રિયા કાચિત્ પ્રસીદતિ

સા શ્રીશ્ચામરહાસિની મણિમયી સા રમ્યહર્મ્યાવલી
સા બાલાનિલલોલચારુલતિકા કાન્તા નવોદ્યાનભૂઃ ।
સા તન્વી કુસુમેષુકાર્મુકલતા ક્ષામોદરી સુન્દરી
નો જન્માન્તરવાસના ઇવ મનઃ સક્તં વિમુઞ્ચન્તિ મે

સરાગેણૈવ મનસા બ્રહચર્યં ચરામ્યહમ્ ।
વ્રતપઞ્જરબન્ધેન વિહઙ્ગ ઇવ યન્ત્રિતઃ

ત્યક્ત્વા વ્રજામિ પ્રવ્રજ્યામસ્તુ મે નરકો ઽક્ષયઃ ।
ન વીતરાગતામેતિ મઞ્જિષ્ઠારક્તમંશુકમ્

ઇતિ બ્રુવાણમસકૃત્ સ્વપદં ગન્તુમુદ્યતમ્ ।
નિવાર્યાનુગ્રહધિયા તમૂચે ભગવાન્ જિનઃ

મા કૃથા વિપ્લવં નન્દ નિન્દિતં હિ શ્રુતાશ્રુતમ્ ।
વિદ્વજ્જનોપદિષ્ટેન યથા યાતિ પૃથગ્જનઃ

વિવેકવ્યસ્તદોષાણાં વિદુષાં શીલશાલિનામ્ ।
નિઃસારસુખલાભેન નાકાર્યે ધીઃ પ્રવર્તતે

ગાઢરાગગૃહીતસ્ય જુગુપ્સાયતને પરમ્ ।
જધન્યકર્મણ્યાસક્તિઃ કિં લજ્જાજનને ન તે

યોનિજયોનિસંસક્તાઃ સ્તનપસ્તનમર્દિનઃ ।
અહો બત ન લજ્જન્તે જન્મન્યેવ લયં ગતાઃ

સદાસજ્જનવર્જિતા જનનીજઘનાસક્તિઃ ।
સંમોહાહતચિત્તાનાં પશૂનામેવ દૃશ્યતે

રામારમણમાનો ઽયં વિરમ્ય ત્યજ્યતાં ત્વયા ।
ભોગૈઃ સહ ભુજઙ્ગાનાં દૃષ્ટો ભવબિલે ક્ષયઃ

જઘન્યા જનયત્યેવ ન કસ્ય વિરતિં રતિઃ ।
યસ્યાં ભવતિ પર્યન્તેષ્વપિ નૈવ પરાઙ્મુખઃ

ગૃહજાલવિમુક્તસ્ત્વં કિં તત્રૈવાભિધાવસિ ।
ન હિ નિર્ગસ્ય સારઙ્ગઃ પુનર્વિશતિ વાગુરાં

ઇતિ વાક્યાદ્ ભગવતઃ શાસનેન નિયન્ત્રિતઃ ।
ચિન્તયન્ સુન્દરીં નન્દઃ પ્રવિવેશાશ્રમં પુનઃ

તતઃ કદાચિદાદિશ્ય નન્દ માશ્રમમાર્જને ।
આસનાનુગ્રહવ્યગ્રઃ પ્રયયૌ ભગવાન્ પુનહ્

તચ્છાસનાત્ પ્રવૃત્તસ્ય નન્દસ્યાશ્રમશોધને ।
નો ભૂતલાદપયયૌ રજો રાગ ઇવાશયત્

તસ્યાહર્તું ગતસ્યાથ સલિલંપારભાગિકમ્ ।
મુહુઃ પૂર્ણસમુત્ક્ષિપ્તહ્ શૂન્ય એવાભવદ્ધટઃ

તેન વિઘ્નેન ગમને સુતરામ્ ખિન્નમાનસઃ ।
ત્યક્ત્વા તુપ્રયયૌ નન્દઃ સુન્દરીદર્શનોત્સુકઃ

અથ વિજ્ઞાય સર્વજ્ઞસ્તં યાન્તં દિવ્યચક્ષુષા ।
બભાષે સહસાભ્યેત્ય સ્તમ્ભમાનમનોરથહ્

પાત્રયોગેન તપ્તસ્ય શ્યામરક્તરુચેઃ પરમ્ ।
અહો સ્નેહકલઙ્કસ્તે દીપસ્યેવ ન શામ્યતિ

અલં વામાભિલાષેણ નીલીરાગ ઇવૈષ તે ।
સંસક્તઃ કો ઽપિ હૃદયે યન્નાદ્યાપિ વિરજ્યસે

અન્ધીકરોતિ પ્રારમ્ભે રતિસ્તત્કાલકાતરમ્ ।
આલિઙ્ગતિ જુગુપ્સેવ વૃત્તે મુખ્યાઙ્ગસંગમે

વિષયાખ્વાદસઙ્ગેન પાપમિત્રૈરિવેન્દ્રિયૈઃ ।
દુઃસહવ્યસનાવર્તે પાત્યતે નરકે નરહ્

અધિવાસયતિ સ્પર્શલેખેનાપિ કુસંગમઃ ।
પ્રક્લિન્નમત્સ્યકુણપાત્ પૂતિગન્ધ ઇવોદ્ગતઃ

કલ્યાણમિત્રસંપર્કઃ સર્વથા કુશલાવહઃ ।
શુભામેદ ઇવ વ્યાપ્તો યઃ કરોતિ મહાર્હતામ્

ઇત્યુક્તે તસ્ય ભગવાન્ સાક્ષાત્સ્ અદસતોઃ પથિ ।
ઘ્રાણસ્પર્શેન સંદર્શ્ય ચક્રે તત્સઙ્ગદેશનામ્

અથ નન્દં સમાદાય ભગવાન્ ગન્ધમાદને ।
યયૌ વિરિઞ્ચિરમરીબાલવ્યજનવીજિતઃ

તત્ર દાવાનલપ્લિષ્ટામનિષ્ટક્લિષ્ટવિગ્રહામ્ ।
કાણાં કર્મટીકામસ્મૈ દર્શયિત્વાવદજ્જિનઃ

ઇમાં પશ્યસિ કિં નન્દ માન્દ્યનિન્દ્યતરાકૃતિમ્ ।
કસ્મૈચિદુચિતા ચેયં રોચતે પ્રિયદર્શના

સત્તા સદસતોર્નાસ્તિ રાગઃ પશ્યતિ રમ્યતામ્ ।
સ તસ્ય લલિતો લોકે યો યસ્ય દયિતો જનઃ

પક્ષપાતં સમૃત્સૃજ્ય સત્યં નન્દ ત્વયોચ્યતામ્ ।
અસ્યાસ્તસ્યાશ્ચ સુન્દર્યા લાવણ્યસ્ય કિમન્તરમ્

અનર્થિત્વાદ્વયં નૈવ સૌન્દર્યાન્તરવેદિનઃ ।
અર્થિપ્રિયત્વમાયાતિ પ્રાર્થિતં તચ્ચ ચારુતામ્

પશ્યામ્યહં વિશેષં તુ તસ્યા નાસ્યાશ્ચ કંચન ।
રમ્યત્વં માંસવર્માસ્થિયન્ત્રે સમયમાત્રકમ્

ઇતિ પૃષ્ટો બહ્ગવતા નન્દસ્તં પ્રત્યભાસત ।
અત્યન્તાનુચિતઃ પ્રશ્નઃ કો ઽપિ ગૌરવયન્ત્રિતઃ

કિમેતદ્ ભગવાન્ વક્તિ કેયં શોકે બિડમ્બના ।
ક્કાપિ વા વિશ્વગુરવો વિનેયાઃ પ્રભવિષ્ણવહ્

રતિઃ સાધિકસુન્દર્યાઃ પરભાગેણ રજ્યતે ।
યાં દૃષ્ટ્વા જગતાં જેતા ન રતિં સ્મરતિ સ્મરઃ

જ્યોત્સ્નયેવ ન તત્કાન્ત્યા નોદતે કુમુદાકરઃ ।
ગુણાન્તરં ન જાનાતિ પ્રસિદ્ધિશરણો જનઃ

બદ્ધં તયા વદનસૌરભસારહારમાલોક્ય પુષ્યનિચયં પૃથુકેશપાશે ।
મન્યે વિલાસગતિલોવનકાન્તિચૌરૈઃ ભીત્યેવ હંસહરિણૈર્વનમિવ યાતમ્

અનલ્પૈઃ સંકલ્પૈર્બહુવિધવિકલ્પૈરનુપમા
ન સા સારઙ્ગાક્ષીલિખિતુમપિ શક્યા પરિચિતૈઃ ।
તુલારોહે ય્સ્યા વદનપરભાગે લઘુતરઃ
સ નૂનં તારાણાં ગગનમધિરૂઢઃ પરિવૃઢઃ

પુણ્યપ્રહ્વં લલિતલલિતભ્રૂલતાલાસ્યલીલા
રમ્યં તસ્યા યદિ ન વદનં નન્દનં લભ્યતે તત્ ।
પ્રવ્રજ્યેયં સુકૃતમધિકં કિંકરી કિંકરી મે
કસ્માદેતં વ્રતપરિકરં ભારભૂતં વહામિ

ઇતિ નન્દવચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્ રાગનિર્ભરમ્ ।
ઉપક્ષિપ્ય પ્રભાવેત ત નિનાય સુરાલયમ્

અદર્શયચ્ચ તત્રાસ્ય લીલોદ્યાને શતક્રતોઃ ।
સુધામન્થસમુદ્ભૂતાઃ કાન્તાસ્ત્રિદશયોષિતઃ

અરુણૈઃ કાન્તિસંતાનૈઃ પાદપદ્મવનોદિતૈઃ ।
અનુયાતા ઇવામ્ભોધિકૂલવિદ્રુમકાનનૈઃ

વિશાલલાસ્યસચિવૈઃ પાણિભિર્વિજિતામ્બુજૈઃ ।
સંસક્તૈઃ સહજસ્યેવ પારિજાતસ્ય પલ્લવૈઃ

કાન્તિમાધુર્યલલિતૈર્મદનાનન્દબાણ્ધવૈઃ ।
હેલાનિમીલિતામ્ભોજવદનૈશ્ચન્દ્રસુન્દરૈઃ

સંમોહનૈર્જીવનૈશ્ચ કૃષ્ણસારૈર્વિલોકનૈઃ ।
કાલકૂટચ્છદસ્પૃષ્ટૈરમૃતોઘૈરિવાવૃતાઃ

પૂર્ણયૌવનલાવણ્યાઃ સહસૈવ વિલોક્ય તાઃ ।
નન્દઃ સાનન્દવદનઃ સ્વેદસ્નાત ઇવાભવત્

પદ્માનનાસુ વિપુલોત્પલલોચનાસુ કુન્દસ્તિમાતુ નિબિડસ્તબકસ્તનીષુ ।
નન્દસ્ય તાસુ હૃદયં યુગપન્નિપત્ય દોલાવિલાસતરલાલિતુમવાપ

તતઃ પ્રોવાચ બહ્ગવાન્ નન્દં તદ્ગતમાનસમ્ ।
આસાં સંદર્શને નન્દ પ્રીત્યા તે રમતે મતિઃ

આસાં તસ્યાશ્ચ સુન્દર્યા લાવણ્યે કિયદન્તરમ્ ।
ઉત્કર્ષઃ પરભાગેણ સ્ફુટમેવાભિભાવ્યતે

નિરસ્તસુન્દરીરૂપં રૂપમપ્સરસામ્ યદિ ।
તદેતા એવ કાલેન કરિષ્યામિ ત્વદાશ્રયાઃ

આરોગેણૈવ મનસા બ્રહ્મચર્યં પ્રસન્નધીઃ ।
ચર તાવત્તતસ્તે ઽહં દાસ્યામ્યપ્સરસામ્ ગણમ્

એવં ભગવતો વાક્યાન્નન્દઃ સંજાતનિશ્ચયઃ ।
તથેત્યુક્ત્વા વ્રતે ચેતશ્ચક્રે સ્વર્ગાઙ્ગનાશયા

મન્દાદરઃ સ્વદારેષુ સો ઽભૂત્ તત્સંગમેચ્છયા ।
ગુણપ્ણ્યતુલાવૃત્તેર્નાસ્તિ સ્નેહસ્ય સત્યતા

અહો ચિસ્મૃતસંવાસપ્રવાસપરિશોષિતા ।
પુંસામાભ્યાસિકી પ્રીતિઃ સહસાન્યત્ર ધાવતિ

ક્ષણયૌવનરમ્યાણિ પ્રેમાણિ પ્રણયવ્યયૈઃ ।
ન સત્યાનિ ન નિત્યાનિ ન સુખાનિ શરીરિણામ્

તતો ભગવતા નન્દઃ ક્ષણાનીતઃ સ્વમાશ્રમમ્ ।
તન્નિશ્ચયાદ્ બ્રહ્મચર્યં ચચાર નિયતવ્રતઃ

સ ચિસસ્માર સુન્દર્યાઃ કાન્તિસંપદમન્યધીઃ ।
ક્ષણપ્રમુષિતા પ્રીતિર્મલં યાતિ ગુણેષ્વપિ

તતઃ કદાચિદ્વિચરન્ નન્દઃ ક્કાપિ વ્યલોકયત્ ।
કરાલનરકાસક્તાં ધીમાન્ કુમ્ભીભૃતાં ભુવમ્

તામ્ વિલોક્યૈવ સાકમ્પઃ કિમેતદિતિ દુઃખિતઃ ।
સ પપ્રચ્છ તદાસક્તાન્ ઘોરનરકકારણમ્

તે તમૂચુરિયં ભૂમિસ્તપ્તકુમ્ભીશતાચિતા ।
કલ્પિતા રાજપુત્રસ્ય નન્દસ્યાનન્દરાગિણઃ

મિથ્યાવ્રતઃ સ નાદ્યાપિ ભજતે વીતરાગતામ્ ।
બ્રહમ્ચર્યં ચરત્યેવ સ્વર્ગસ્ત્રૂઈસંગમાશયા

મિથ્યાવ્રતાનામ્ લુબ્ધાનાં રાગદ્વેષકષાયિણામ્ ।
એતાસુ નિત્યતપ્તાસુ કુમ્ભીષ્વેવાક્ષયઃ ક્ષયઃ

ઇતિ નન્દ સમાકર્ણ્ય જાતરોમાઞ્ચકઞ્ચુકહ્ ।
તત્ર ચ્યુતામિવ તનૂં પશ્ચાત્તાપાદમન્યતઃ

સમમ્યેત્ય ત્યક્તરાગસંવાસવાસનહ્ સ્વયમ્ ।
બભૂવાનુત્તરબ્રહ્મચર્યપર્યાપ્તાંયમઃ

ઘનમોહક્ષયાત્તસ્ય વિમુક્તે સંશયે તતઃ ।
મહઃ પ્રસાદમાપેદે શરદીવેદધેઃ પયઃ

નિષ્કામઃ પ્રશમં પ્રાપ્તઃ પરાં નિષ્ઠામુપાગતઃ ।
શુદ્ધધીઃ સ સમભ્યેત્ય ભગવન્તમભાષત

નાપ્સરોભિર્ન સુન્દર્યા ભગવન્ કૃત્યમસ્તિ મે ।
એતાઃ પર્યન્તવિચ્છાયાઃ સપાતા વિષયશ્રિયઃ

યથા યથેયં ભાવાનાં ભાવ્યતે નિઃસ્વભાવતા ।
તથા તથા પ્ર્qસીદન્તિ નિરાવરણવૃત્તયઃ

ઇતિ દન્દસ્ય વદતઃ પ્રાપ્તસ્યાર્તપદં શનૈઃ ।
ભગવાન્ નિર્વાણશુદ્ધામસ્ય સિદ્ધિમમન્યત

કેષાં કુશલમૂલાનાં નન્દેનાસાદિતં ફલમ્ ।
ઇતિ ભિક્ષુભિરભ્યેત્ય પૃષ્ઠસ્તાનવદજ્જિનઃ

જન્માન્તરાર્જિતૈઃ પુણ્યૈઃ સુકૃતાભ્યાસકારિણા ।
પ્રાપ્તાઃ કુશલમૂલાનાં નન્દેન ફલસંપદઃ

વિપુલવિમલ વંશે જન્મ સ્મરપ્રતિમા તનુઃ
સુરજનસખી લક્ષી વૃત્તિઃ પ્રિયાઃ સતતં સતામ્ ।
પ્રશમસલિલસ્નાતં ચેતઃ સ્વભાવગતિર્ગતિઃ
કુશલકુસુમસ્યેયં પુંસાં વિશાલફલોદ્ગતિઃ

સ્તૂપે વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાદરઃ પુરા ।
નગર્યામરુણાવત્યામરુણેન મહીભૂહા

ક્રિયમાણો મણિમયે મૈત્રો નામ દ્વિજન્મજઃ ।
મહતઃ પુણ્યભોગસ્ય ભાગી કારકતામ્ યયૌ

તત્પુણ્યપ્રણિધાનેન જાતો ગૄહપતેઃ કુલે ।
સ એવ ભિક્ષુસંઘસ્ય જન્તુકાસ્નાનસત્રકૃત્

સ પુણ્યશીલઃ પ્રત્યેકબુદ્ધોપસ્થાયકહ્ પુરા ।
સ્તૂપં ચક્રે શોભમાનં માલભિવરણોજ્જ્વલમ્

તત્પુણ્યપ્રણિધાનેન કૃકેઃ કાશીપતેઃ સુતઃ ।
સો ઽભ્વદ્દ્યુતિમાન્ નામ દિવ્યલક્ષણલક્ષિતઃ

કાશ્યપસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્દસ્યાન્તનિર્વૃતૌ ।
સપ્તરત્નમયે સ્તૂપે કૃતે કાશીમહીભુજા

તત્સૂનુર્ધ્યુતિમાન્ હૌમચ્છત્રમારોપ્ય ભાસ્વરમ્ ।
જાતસ્તત્પ્રણિધાનેન નન્દઃ શાક્યમુકે ઽધુના

ઇતિ સુકૃતસમુત્થૈઃ પૂર્વજન્વક્રમાપ્તૈઃ કિમપિ વિપુલપુણ્યૈરેવ નન્દઃ પ્રપેદે ।
કુલમમલમુદારં રૂમમગ્ર્યં ચ ભોગં શમપરિચિતમન્તે સત્પદં સૌગતં ચ

કથયોત્વેતિ ભગવાન્ નન્દકલ્યાણકારણમ્ ।
ચકાર ભિક્ષુસંઘસ્ય તાં તાં સુકૃતદેશનામ્