અથર્વવેદ · અધ્યાય 14.2

14.2
(વિવાહ પ્રકરણમ્)
તુભ્યમગ્રે પર્યવહન્ત્સૂર્યાં વહતુના સહ ।
સ નઃ પતિભ્યો જાયાં દા અગ્ને પ્રજયા સહ

પુનઃ પત્નીમગ્નિરદાદાયુષા સહ વર્ચસા ।
દીર્ઘાયુરસ્યા યઃ પતિર્જીવાતિ શરદઃ શતમ્

સોમસ્ય જાયા પ્રથમં ગન્ધર્વસ્તેઽપરઃ પતિઃ ।
તૃતીયો અગ્નિષ્ટે પતિસ્તુરીયસ્તે મનુષ્યજાઃ

સોમો દદદ્ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વો દદદગ્નયે ।
રયિં ચ પુત્રાંશ્ચાદાદગ્નિર્મહ્યમથો ઇમામ્

આ વામગન્ત્સુમતિર્વાજિનીવસૂ ન્યશ્વિના હૃત્સુ કામા અરંસત ।
અભૂતં ગોપા મિથુના શુભસ્પતી પ્રિયા અર્યમ્ણો દુર્યામશીમહિ

સા મન્દસાના મનસા શિવેન રયિં ધેહિ સર્વવીરં વચસ્યમ્ ।
સુગં તીર્થં સુપ્રપાણં શુભસ્પતી સ્થાણું પથિષ્ઠામપ દુર્મતિં હતમ્

યા ઓષધયો યા નદ્યો યાનિ ક્ષેત્રાણિ યા વના ।
તાસ્ત્વા વધુ પ્રજાવતીં પત્યે રક્ષન્તુ રક્ષસઃ

એમં પન્થામરુક્ષામ સુગં સ્વસ્તિવાહનમ્ ।
યસ્મિન્ વીરો ન રિષ્યત્યન્યેષાં વિન્દતે વસુ

ઇદં સુ મે નરઃ શૃણુત યયાશિષા દંપતી વામમશ્નુતઃ ।
યે ગન્ધર્વા અપ્સરસશ્ચ દેવીરેષુ વાનસ્પત્યેષુ યેઽધિ તસ્થુઃ ।
સ્યોનાસ્તે અસ્યૈ વધ્વૈ ભવન્તુ મા હિંસિષુર્વહતુમુહ્યમાનમ્

યે વધ્વશ્ચન્દ્રં વહતું યક્ષ્મા યન્તિ જનામનુ ।
પુનસ્તાન્ યજ્ઞિયા દેવા નયન્તુ યત આગતાઃ

મા વિદન્ પરિપન્થિનો ય આસીદન્તિ દંપતી ।
સુગેન દુર્ગમતીતામપ દ્રાન્ત્વરાતયઃ

સં કાશયામિ વહતું બ્રહ્મણા ગૃહૈરઘોરેણ ચક્ષુષા મિત્રિયેણ ।
પર્યાણદ્ધં વિશ્વરૂપં યદસ્તિ સ્યોનં પતિભ્યઃ સવિતા તત્કૃણોતુ

શિવા નારીયમસ્તમાગન્ન્ ઇમં ધાતા લોકમસ્યૈ દિદેશ ।
તામર્યમા ભગો અશ્વિનોભા પ્રજાપતિઃ પ્રજયા વર્ધયન્તુ

આત્મન્વત્યુર્વરા નારીયમાગન્ તસ્યાં નરો વપત બીજમસ્યામ્ ।
સા વઃ પ્રજાં જનયદ્વક્ષણાભ્યો બિભ્રતી દુગ્ધમૃષભસ્ય રેતઃ

પ્રતિ તિષ્ઠ વિરાડસિ વિષ્ણુરિવેહ સરસ્વતિ ।
સિનીવાલિ પ્ર જાયતાં ભગસ્ય સુમતાવસત્

ઉદ્વ ઊર્મિઃ શમ્યા હન્ત્વાપો યોક્ત્રાણિ મુઞ્ચત ।
માદુષ્કૃતૌ વ્યેનસાવઘ્ન્યાવશુનમારતામ્

અઘોરચક્ષુરપતિઘ્ની સ્યોના શગ્મા સુશેવા સુયમા ગૃહેભ્યઃ ।
વીરસૂર્દેવૃકામા સં ત્વયૈધિષીમહિ સુમસ્યમાના

અદેવૃઘ્ન્યપતિઘ્નીહૈધિ શિવા પશુભ્યઃ સુયમા સુવર્ચાઃ ।
પ્રજાવતી વીરસૂર્દેવૃકામા સ્યોનેમમગ્નિં ગાર્હપત્યં સપર્ય

ઉત્તિષ્ઠેતઃ કિમિચ્છન્તીદમાગા અહં ત્વેડે અભિભૂઃ સ્વાદ્ગૃહાત્।
શૂન્યૈષી નિરૃતે યાજગન્થોત્તિષ્ઠારાતે પ્ર પત મેહ રંસ્થાઃ

યદા ગાર્હપત્યમસપર્યૈત્પૂર્વમગ્નિં વધૂરિયમ્ ।
અધા સરસ્વત્યૈ નારિ પિતૃભ્યશ્ચ નમસ્કુરુ

શર્મ વર્મૈતદા હરાસ્યૈ નાર્યા ઉપસ્તિરે ।
સિનીવાલિ પ્ર જાયતાં ભગસ્ય સુમતાવસત્

યં બલ્બજં ન્યસ્યથ ચર્મ ચોપસ્તૃણીથન ।
તદા રોહતુ સુપ્રજા યા કન્યા વિન્દતે પતિમ્

ઉપ સ્તૃણીહિ બલ્બજમધિ ચર્મણિ રોહિતે ।
તત્રોપવિશ્ય સુપ્રજા ઇમમગ્નિં સપર્યતુ

આ રોહ ચર્મોપ સીદાગ્નિમેષ દેવો હન્તિ રક્ષાંસિ સર્વા ।
ઇહ પ્રજાં જનય પત્યે અસ્મૈ સુજ્યૈષ્ઠ્યો ભવત્પુત્રસ્ત એષઃ

વિ તિષ્ઠન્તાં માતુરસ્યા ઉપસ્થાન્ નાનારૂપાઃ પશવો જાયમાનાઃ ।
સુમઙ્ગલ્યુપ સીદેમમગ્નિં સંપત્ની પ્રતિ ભૂષેહ દેવાન્

સુમઙ્ગલી પ્રતરણી ગૃહાણાં સુશેવા પત્યે શ્વશુરાય શંભૂઃ ।
સ્યોના શ્વશ્ર્વૈ પ્ર ગૃહાન્ વિશેમાન્

સ્યોના ભવ શ્વશુરેભ્યઃ સ્યોના પત્યે ગૃહેભ્યઃ ।
સ્યોનાસ્યૈ સર્વસ્યૈ વિશે સ્યોના પુષ્ટાયૈષાં ભવ

સુમઙ્ગલીરિયં વધૂરિમાં સમેત પશ્યત ।
સૌભાગ્યમસ્યૈ દત્ત્વા દૌર્ભાગ્યૈર્વિપરેતન

યા દુર્હાર્દો યુવતયો યાશ્ચેહ જરતીરપિ ।
વર્ચો ન્વસ્યૈ સં દત્તાથાસ્તં વિપરેતન

રુક્મપ્રસ્તરણં વહ્યં વિશ્વા રૂપાણિ બિભ્રતમ્ ।
આરોહત્સૂર્યા સાવિત્રી બૃહતે સૌભગાય કમ્

આ રોહ તલ્પં સુમનસ્યમાનેહ પ્રજાં જનય પત્યે અસ્મૈ ।
ઇન્દ્રાણીવ સુબુધા બુધ્યમાના જ્યોતિરગ્રા ઉષસઃ પ્રતિ જાગરાસિ

દેવા અગ્રે ન્યપદ્યન્ત પત્નીઃ સમસ્પૃશન્ત તન્વસ્તનૂભિઃ ।
સૂર્યેવ નારિ વિશ્વરૂપા મહિત્વા પ્રજાવતી પત્યા સં ભવેહ

ઉત્તિષ્ઠેતો વિશ્વાવસો નમસેડામહે ત્વા ।
જામિમિચ્છ પિતૃષદં ન્યક્તાં સ તે ભાગો જનુષા તસ્ય વિદ્ધિ

અપ્સરસઃ સધમાદં મદન્તિ હવિર્ધાનમન્તરા સૂર્યં ચ ।
તાસ્તે જનિત્રમભિ તાઃ પરેહિ નમસ્તે ગન્ધર્વર્તુના કૃણોમિ

નમો ગન્ધર્વસ્ય નમસે નમો ભામાય ચક્ષુષે ચ કૃણ્મઃ ।
વિશ્વાવસો બ્રહ્મણા તે નમોઽભિ જાયા અપ્સરસઃ પરેહિ

રાયા વયં સુમનસઃ સ્યામોદિતો ગન્ધર્વમાવીવૃતામ ।
અગન્ત્સ દેવઃ પરમં સધસ્થમગન્મ યત્ર પ્રતિરન્ત આયુઃ

સં પિતરાવૃત્વિયે સૃજેથાં માતા પિતા ચ રેતસો ભવાથઃ ।
મર્ય ઇવ યોષામધિ રોહયૈનાં પ્રજાં કૃણ્વાથામિહ પુષ્યતં રયિમ્

તાં પૂષં છિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ ।
યા ન ઊરૂ ઉશતી વિશ્રયાતિ યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરેમ શેપઃ

આ રોહોરુમુપ ધત્સ્વ હસ્તં પરિ ષ્વજસ્વ જાયાં સુમનસ્યમાનઃ ।
પ્રજાં કૃણ્વાથામિહ મોદમાનૌ દીર્ઘં વામાયુઃ સવિતા કૃણોતુ

આ વાં પ્રજાં જનયતુ પ્રજાપતિરહોરાત્રાભ્યાં સમનક્ત્વર્યમા ।
અદુર્મઙ્ગલી પતિલોકમા વિશેમં શં નો ભવ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે

દેવૈર્દત્તં મનુના સાકમેતદ્વાધૂયં વાસો વધ્વશ્ચ વસ્ત્રમ્ ।
યો બ્રહ્મણે ચિકિતુષે દદાતિ સ ઇદ્રક્ષાંસિ તલ્પાનિ હન્તિ

યં મે દત્તો બ્રહ્મભાગં વધૂયોર્વાધૂયં વાસો વધ્વશ્ચ વસ્ત્રમ્ ।
યુવં બ્રહ્મણેઽનુમન્યમાનૌ બૃહસ્પતે સાકમિન્દ્રશ્ચ દત્તમ્

સ્યોનાદ્યોનેરધિ બધ્યમાનૌ હસામુદૌ મહસા મોદમાનૌ ।
સુગૂ સુપુત્રૌ સુગૃહૌ તરાથો જીવાવુષસો વિભાતીઃ

નવં વસાનઃ સુરભિઃ સુવાસા ઉદાગાં જીવ ઉષસો વિભાતીઃ ।
આણ્ડાત્પતત્રીવામુક્ષિ વિશ્વસ્માદેનસસ્પરિ

શુમ્ભની દ્યાવાપૃથિવી અન્તિસુમ્ને મહિવ્રતે ।
આપઃ સપ્ત સુસ્રુવુર્દેવીસ્તા નો મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ

સૂર્યાયૈ દેવેભ્યો મિત્રાય વરુણાય ચ ।
યે ભૂતસ્ય પ્રચેતસસ્તેભ્ય ઇદમકરં નમઃ

ય ઋતે ચિદભિશ્રિષઃ પુરા જત્રુભ્ય આતૃદઃ ।
સંધાતા સંધિં મઘવા પુરૂવસુર્નિષ્કર્તા વિહ્રુતં પુનઃ

અપાસ્મત્તમ ઉચ્છતુ નીલં પિશઙ્ગમુત લોહિતં યત્।
નિર્દહની યા પૃષાતક્યસ્મિન્ તાં સ્થાણાવધ્યા સજામિ

યાવતીઃ કૃત્યા ઉપવાસને યાવન્તો રાજ્ઞો વરુણસ્ય પાશાઃ ।
વ્યૃદ્ધયો યા અસમૃદ્ધયો યા અસ્મિન્ તા સ્થાણાવધિ સાદયામિ

યા મે પ્રિયતમા તનૂઃ સા મે બિભાય વાસસઃ ।
તસ્યાગ્રે ત્વં વનસ્પતે નીવિં કૃણુષ્વ મા વયં રિષામ

યે અન્તા યાવતીઃ સિચો ય ઓતવો યે ચ તન્તવઃ ।
વાસો યત્પત્નીભિરુતં તન્ ન સ્યોનમુપ સ્પૃશાત્

ઉશતીઃ કન્યલા ઇમાઃ પિતૃલોકાત્પતિં યતીઃ ।
અવ દીક્ષામસૃક્ષત સ્વાહા

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
વર્ચો ગોષુ પ્રવિષ્ટં યત્તેનેમાં સં સૃજામસિ

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
તેજો ગોષુ પ્રવિષ્ટં યત્તેનેમાં સં સૃજામસિ

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
ભજો ગોષુ પ્રવિષ્ટો યસ્તેનેમાં સં સૃજામસિ

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
યશો ગોષુ પ્રવિષ્ટં યત્તેનેમાં સં સૃજામસિ

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
પયો ગોષુ પ્રવિષ્ટં યત્તેનેમાં સં સૃજામસિ

બૃહસ્પતિનાવસૃષ્ટાં વિશ્વે દેવા અધારયન્ ।
રસો ગોષુ પ્રવિષ્ટો યસ્તેનેમાં સં સૃજામસિ

યદીમે કેશિનો જના ગૃહે તે સમનર્તિષૂ રોદેન કૃણ્વન્તોઽઘમ્ ।
અગ્નિષ્ટ્વા તસ્માદેનસઃ સવિતા ચ પ્ર મુઞ્ચતામ્

યદીયં દુહિતા તવ વિકેશ્યરુદદ્ગૃહે રોદેન કૃણ્વત્યઘમ્ ।
અગ્નિષ્ટ્વા તસ્માદેનસઃ સવિતા ચ પ્ર મુઞ્ચતામ્

યજ્જામયો યદ્યુવતયો ગૃહે તે સમનર્તિષૂ રોદેન કૃણ્વતીરઘમ્ ।
અગ્નિષ્ટ્વા તસ્માદેનસઃ સવિતા ચ પ્ર મુઞ્ચતામ્

યત્તે પ્રજાયાં પશુષુ યદ્વા ગૃહેષુ નિષ્ઠિતમઘકૃદ્ભિરઘં કૃતમ્ ।
અગ્નિષ્ટ્વા તસ્માદેનસઃ સવિતા ચ પ્ર મુઞ્ચતામ્

ઇયં નાર્યુપ બ્રૂતે પૂલ્યાન્યાવપન્તિકા ।
દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિર્જીવાતિ શરદઃ શતમ્

ઇહેમાવિન્દ્ર સં નુદ ચક્રવાકેવ દંપતી ।
પ્રજયૈનૌ સ્વસ્તકૌ વિશ્વમાયુર્વ્યશ્નુતામ્

યદાસન્દ્યામુપધાને યદ્વોપવાસને કૃતમ્ ।
વિવાહે કૃત્યાં યાં ચક્રુરાસ્નાને તાં નિ દધ્મસિ

યદ્દુષ્કૃતં યચ્છમલં વિવાહે વહતૌ ચ યત્।
તત્સંભલસ્ય કમ્બલે મૃજ્મહે દુરિતં વયમ્

સંભલે મલં સાદયિત્વા કમ્બલે દુરિતં વયમ્ ।
અભૂમ યજ્ઞિયાઃ શુદ્ધાઃ પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્

કૃત્રિમઃ કણ્ટકઃ શતદન્ ય એષઃ ।
અપાસ્યાઃ કેશ્યં મલમપ શીર્ષણ્યં લિખાત્

અઙ્ગાદઙ્ગાદ્વયમસ્યા અપ યક્ષ્મં નિ દધ્મસિ ।
તન્ મા પ્રાપત્પૃથિવીં મોત દેવાન્ દિવં મા પ્રાપદુર્વન્તરિક્ષમ્ ।
અપો મા પ્રાપન્ મલમેતદગ્ને યમં મા પ્રાપત્પિતૄંશ્ચ સર્વાન્

સં ત્વા નહ્યામિ પયસા પૃથિવ્યાઃ સં ત્વા નહ્યામિ પયસૌષધીનામ્ ।
સં ત્વા નહ્યામિ પ્રજયા ધનેન સા સંનદ્ધા સનુહિ વાજમેમમ્

અમોઽહમસ્મિ સા ત્વં સામાહમસ્મ્યૃક્ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વમ્ ।
તાવિહ સં ભવાવ પ્રજામા જનયાવહૈ

જનિયન્તિ નાવગ્રવઃ પુત્રિયન્તિ સુદાનવઃ ।
અરિષ્ટાસૂ સચેવહિ બૃહતે વાજસાતયે

યે પિતરો વધૂદર્શા ઇમં વહતુમાગમન્ ।
તે અસ્યૈ વધ્વૈ સંપત્ન્યૈ પ્રજાવચ્છર્મ યચ્છન્તુ

યેદં પૂર્વાગન્ રશનાયમાના પ્રજામસ્યૈ દ્રવિણં ચેહ દત્ત્વા ।
તાં વહન્ત્વગતસ્યાનુ પન્થાં વિરાડિયં સુપ્રજા અત્યજૈષીત્

પ્ર બુધ્યસ્વ સુબુધા બુધ્યમાના દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાય ।
ગૃહાન્ ગચ્છ ગૃહપત્ની યથાસો દીર્ઘં ત આયુઃ સવિતા કૃણોતુ