અથર્વવેદ · અધ્યાય 10.8

10.8
યો ભૂતં ચ ભવ્યં ચ સર્વં યશ્ચાધિતિષ્ઠતિ ।
સ્વર્યસ્ય ચ કેવલં તસ્મૈ જ્યેષ્ઠાય બ્રહ્મણે નમઃ

સ્કમ્ભેનેમે વિષ્ટભિતે દ્યૌશ્ચ ભૂમિશ્ચ તિષ્ઠતઃ ।
સ્કમ્ભ ઇદં સર્વમાત્મન્વદ્યત્પ્રાણન્ નિમિષચ્ચ યત્

તિસ્રો હ પ્રજા અત્યાયમાયન્ ન્યન્યા અર્કમભિતોઽવિશન્ત ।
બૃહન્ હ તસ્થૌ રજસો વિમાનો હરિતો હરિણીરા વિવેશ

દ્વાદશ પ્રધયશ્ચક્રમેકં ત્રીણિ નભ્યાનિ ક ઉ તચ્ચિકેત ।
તત્રાહતાસ્ત્રીણિ શતાનિ શઙ્કવઃ ષષ્ટિશ્ચ ખીલા અવિચાચલા યે

ઇદં સવિતર્વિ જાનીહિ ષડ્યમા એક એકજઃ ।
તસ્મિન્ હાપિત્વમિચ્છન્તે ય એષામેક એકજઃ

આવિઃ સન્ નિહિતં ગુહા જરન્ નામ મહત્પદમ્ ।
તત્રેદં સર્વમાર્પિતમેજત્પ્રાણત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

એકચક્રં વર્તત એકનેમિ સહસ્રાક્ષરં પ્ર પુરો નિ પશ્ચા ।
અર્ધેન વિશ્વં ભુવનં જજાન યદસ્યાર્ધં ક્વ તદ્બભૂવ

પઞ્ચવાહી વહત્યગ્રમેષાં પ્રષ્ટયો યુક્તા અનુસંવહન્તિ ।
અયાતમસ્ય દદૃશે ન યાતં પરં નેદીયોઽવરં દવીયઃ

તિર્યગ્બિલશ્ચમસ ઊર્ધ્વબુધ્નસ્તસ્મિન્ યશો નિહિતં વિશ્વરૂપમ્ ।
તદાસત ઋષયઃ સપ્ત સાકં યે અસ્ય ગોપા મહતો બભૂવુઃ

યા પુરસ્તાદ્યુજ્યતે યા ચ પશ્ચાદ્યા વિશ્વતો યુજ્યતે યા ચ સર્વતઃ ।
યયા યજ્ઞઃ પ્રાઙ્તાયતે તાં ત્વા પૃચ્છામિ કતમા સર્ચામ્

યદેજતિ પતતિ યચ્ચ તિષ્ઠતિ પ્રાણદપ્રાણન્ નિમિષચ્ચ યદ્ભુવત્।
તદ્દાધાર પૃથિવીં વિશ્વરૂપં તત્સંભૂય ભવત્યેકમેવ

અનન્તં વિતતં પુરુત્રાનન્તમન્તવચ્ચા સમન્તે ।
તે નાકપાલશ્ચરતિ વિચિન્વન્ વિદ્વાન્ ભૂતમુત ભવ્યમસ્ય

પ્રજાપતિશ્ચરતિ ગર્ભે અન્તરદૃશ્યમાનો બહુધા વિ જાયતે ।
અર્ધેન વિશ્વં ભુવનં જજાન યદસ્યાર્ધં કતમઃ સ કેતુઃ

ઊર્ધ્વં ભરન્તમુદકં કુમ્ભેનેવોદહાર્યમ્ ।
પશ્યન્તિ સર્વે ચક્ષુષા ન સર્વે મનસા વિદુઃ

દૂરે પૂર્ણેન વસતિ દૂર ઊનેન હીયતે ।
મહદ્યક્ષં ભુવનસ્ય મધ્યે તસ્મૈ બલિં રાષ્ટ્રભૃતો ભરન્તિ

યતઃ સૂર્યઃ ઉદેત્યસ્તં યત્ર ચ ગચ્છતિ ।
તદેવ મન્યેઽહં જ્યેષ્ઠં તદુ નાત્યેતિ કિં ચન

યે અર્વાઙ્મધ્ય ઉત વા પુરાણં વેદં વિદ્વાંસમભિતો વદન્તિ ।
આદિત્યમેવ તે પરિ વદન્તિ સર્વે અગ્નિં દ્વિતીયં ત્રિવૃતં ચ હંસમ્

સહસ્રાહ્ણ્યં વિયતાવસ્ય પક્ષૌ હરેર્હંસસ્ય પતતઃ સ્વર્ગમ્ ।
સ દેવાન્ત્સર્વાન્ ઉરસ્યુપદદ્ય સંપશ્યન્ યાતિ ભુવનાનિ વિશ્વા

સત્યેનોર્ધ્વસ્તપતિ બ્રહ્મણાર્વાઙ્વિ પશ્યતિ ।
પ્રાણેન તિર્યઙ્પ્રાણતિ યસ્મિન્ જ્યેષ્ઠમધિ શ્રિતમ્

યો વૈ તે વિદ્યાદરણી યાભ્યાં નિર્મથ્યતે વસુ ।
સ વિદ્વાન્ જ્યેષ્ઠં મન્યેત સ વિદ્યાદ્બ્રાહ્મણં મહત્

અપાદગ્રે સમભવત્સો અગ્રે સ્વરાભરત્।
ચતુષ્પાદ્ભૂત્વા ભોગ્યઃ સર્વમાદત્ત ભોજનમ્

ભોગ્યો ભવદથો અન્નમદદ્બહુ ।
યો દેવમુત્તરાવન્તમુપાસાતૈ સનાતનમ્

સનાતનમેનમાહુરુતાદ્ય સ્યાત્પુનર્ણવઃ ।
અહોરાત્રે પ્ર જાયેતે અન્યો અન્યસ્ય રૂપયોઃ

શતં સહસ્રમયુતં ન્યર્બુદમસંખ્યેયં સ્વમસ્મિન્ નિવિષ્ટમ્ ।
તદસ્ય ઘ્નન્ત્યભિપશ્યત એવ તસ્માદ્દેવો રોચતેષ એતત્

બાલાદેકમણીયસ્કમુતૈકં નેવ દૃશ્યતે ।
તતઃ પરિષ્વજીયસી દેવતા સા મમ પ્રિયા

ઇયં કલ્યાણ્યજરા મર્ત્યસ્યામૃતા ગૃહે ।
યસ્મૈ કૃતા શયે સ યશ્ચકાર જજાર સઃ

ત્વં સ્ત્રી ત્વં પુમાન્ અસિ ત્વં કુમાર ઉત વા કુમારી॥
ત્વં જીર્ણો દણ્ડેન વઞ્ચસિ ત્વં જાતો ભવસિ વિશ્વતોમુખઃ

ઉતૈષાં પિતોત વા પુત્ર એષામુતૈષાં જ્યેષ્ઠ ઉત વા કનિષ્ઠઃ ।
એકો હ દેવો મનસિ પ્રવિષ્ટઃ પ્રથમો જાતઃ સ ઉ ગર્ભે અન્તઃ

પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચતિ પૂર્ણં પૂર્ણેન સિચ્યતે ।
ઉતો તદદ્ય વિદ્યામ યતસ્તત્પરિષિચ્યતે

એષા સનત્ની સનમેવ જાતૈષા પુરાણી પરિ સર્વં બભૂવ ।
મહી દેવ્યુષસો વિભાતી સૈકેનૈકેન મિષતા વિ ચષ્ટે

અવિર્વૈ નામ દેવતર્તેનાસ્તે પરીવૃતા ।
તસ્યા રૂપેણેમે વૃક્ષા હરિતા હરિતસ્રજઃ

અન્તિ સન્તં ન જહાત્યન્તિ સન્તં ન પશ્યતિ ।
દેવસ્ય પશ્ય કાવ્યં ન મમાર ન જીર્યતિ

અપૂર્વેણેષિતા વાચસ્તા વદન્તિ યથાયથમ્ ।
વદન્તીર્યત્ર ગચ્છન્તિ તદાહુર્બ્રાહ્મણં મહત્

યત્ર દેવાશ્ચ મનુષ્યાશ્ચારા નાભાવિવ શ્રિતાઃ ।
અપાં ત્વા પુષ્પં પૃછામિ યત્ર તન્ માયયા હિતમ્

યેભિર્વાત ઇષિતઃ પ્રવાતિ યે દદન્તે પઞ્ચ દિશઃ સધ્રીચીઃ ।
ય આહુતિમત્યમન્યન્ત દેવા અપાં નેતારઃ કતમે ત આસન્

ઇમામેષાં પૃથિવીં વસ્ત એકોઽન્તરિક્ષં પર્યેકો બભૂવ ।
દિવમેષાં દદતે યો વિધર્તા વિશ્વા આશાઃ પ્રતિ રક્ષન્ત્યેકે

યો વિદ્યાત્સૂત્રં વિતતં યસ્મિન્ન્ ઓતાઃ પ્રજા ઇમાઃ ।
સૂત્રં સૂત્રસ્ય યો વિદ્યાદ્સ વિદ્યાદ્બ્રાહ્મણં મહત્

વેદાહં સૂત્રં વિતતં યસ્મિન્ન્ ઓતાઃ પ્રજા ઇમાઃ ।
સૂત્રં સૂત્રસ્યાહં વેદાથો યદ્બ્રાહ્મણં મહદ્

યદન્તરા દ્યાવાપૃથિવી અગ્નિરૈત્પ્રદહન્ વિશ્વદાવ્યઃ ।
યત્રાતિષ્ઠન્ન્ એકપત્નીઃ પરસ્તાત્ક્વેવાસીન્ માતરિશ્વા તદાનીમ્

અપ્સ્વાસીન્ માતરિશ્વા પ્રવિષ્ટઃ પ્રવિષ્ટા દેવાઃ સલિલાન્યાસન્॥
બૃહન્ હ તસ્થૌ રજસો વિમાનઃ પવમાનો હરિત આ વિવેશ

ઉત્તરેણેવ ગયત્રીમમૃતેઽધિ વિ ચક્રમે ।
સામ્ના યે સામ સંવિદુરજસ્તદ્દદૃશે ક્વ

નિવેશનઃ સંગમનો વસૂનાં દેવ ઇવ સવિતા સત્યધર્મા ।
ઇન્દ્રો ન તસ્થૌ સમરે ધનાનામ્

પુણ્ડરીકં નવદ્વારં ત્રિભિર્ગુણેભિરાવૃતમ્ ।
તસ્મિન્ યદ્યક્ષમાત્મન્વત્તદ્વૈ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ

અકામો ધીરો અમૃતઃ સ્વયંભૂ રસેન તૃપ્તો ન કુતશ્ચનોનઃ ।
તમેવ વિદ્વાન્ ન બિભાય મૃત્યોરાત્માનં ધીરમજરં યુવાનમ્