અથર્વવેદ · અધ્યાય 10.7

10.7
કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે તપો અસ્યાધિ તિષ્ઠતિ કસ્મિન્ન્ અઙ્ગ ઋતમસ્યાધ્યાહિતમ્ ।
ક્વ વ્રતં ક્વ શ્રદ્ધાસ્ય તિષ્ઠતિ કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે સત્યમસ્ય પ્રતિષ્ઠિતમ્

કસ્માદઙ્ગાદ્દીપ્યતે અગ્નિરસ્ય કસ્માદઙ્ગાત્પવતે માતરિશ્વ ।
કસ્માદઙ્ગાદ્વિ મિમીતેઽધિ ચન્દ્રમા મહ સ્કમ્ભસ્ય મિમાનો અઙ્ગમ્

કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિરસ્ય કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે તિષ્ઠત્યન્તરિક્ષમ્ ।
કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે તિષ્ઠત્યાહિતા દ્યૌઃ કસ્મિન્ન્ અઙ્ગે તિષ્ઠત્યુત્તરં દિવઃ

ક્વ પ્રેપ્સન્ દીપ્યત ઊર્ધ્વો અગ્નિઃ ક્વ પ્રેપ્સન્ પવતે માતરિશ્વા ।
યત્ર પ્રેપ્સન્તીરભિયન્ત્યાવૃતઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

ક્વાર્ધમાસાઃ ક્વ યન્તિ માસાઃ સંવત્સરેણ સહ સંવિદાનાઃ ।
યત્ર યન્ત્યૃતવો યત્રાર્તવાઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

ક્વ પ્રેપ્સન્તી યુવતી વિરૂપે અહોરાત્રે દ્રવતઃ સંવિદાને ।
યત્ર પ્રેપ્સન્તીરભિયન્ત્યાપઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્મિન્ત્સ્તબ્ધ્વા પ્રજાપતિર્લોકાન્ત્સર્વામધારયત્।
સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યત્પરમમવમં યચ્ચ મધ્યમં પ્રજાપતિઃ સસૃજે વિશ્વરૂપમ્ ।
કિયતા સ્કમ્ભઃ પ્ર વિવેશ તત્ર યન્ ન પ્રાવિશત્કિયત્તદ્બભૂવ

કિયતા સ્કમ્ભઃ પ્ર વિવેશ ભૂતં કિયદ્ભવિષ્યદન્વાશયેઽસ્ય ।
એકં યદઙ્ગમકૃણોત્સહસ્રધા કિયતા સ્કમ્ભઃ પ્ર વિવેશ તત્ર

યત્ર લોકામ્શ્ચ કોશાંશ્ચાપો બ્રહ્મ જના વિદુઃ ।
અસચ્ચ યત્ર સચ્ચાન્ત સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યત્ર તપઃ પરાક્રમ્ય વ્રતં ધારયત્યુત્તરમ્ ।
ઋતં ચ યત્ર શ્રદ્ધા ચાપો બ્રહ્મ સમાહિતાઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્મિન્ ભૂમિરન્તરિક્ષં દ્યૌર્યસ્મિન્ન્ અધ્યાહિતા ।
યત્રાગ્નિશ્ચન્દ્રમાઃ સૂર્યો વાતસ્તિષ્ઠન્ત્યાર્પિતાઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્ય ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવા અઙ્ગે સર્વે સમાહિતાઃ ।
સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યત્ર ઋષયઃ પ્રથમજા ઋચઃ સામ યજુર્મહી ।
એકર્ષિર્યસ્મિન્ન્ આર્પિતઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યત્રામૃતં ચ મૃત્યુશ્ચ પુરુષેઽધિ સમાહિતે ।
સમુદ્રો યસ્ય નાડ્યઃ પુરુષેઽધિ સમાહિતાઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્ય ચતસ્રઃ પ્રદિશો નાડ્યસ્તિષ્ઠન્તિ પ્રથમાઃ ।
યજ્ઞો યત્ર પરાક્રાન્તઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યે પુરુષે બ્રહ્મ વિદુસ્તે વિદુઃ પરમેષ્ઠિનમ્ ।
યો વેદ પરમેષ્ઠિનં યશ્ચ વેદ પ્રજાપતિમ્ ।
જ્યેષ્ઠં યે બ્રાહ્મણં વિદુસ્તે સ્કમ્ભમનુસંવિદુઃ

યસ્ય શિરો વૈશ્વાનરશ્ચક્ષુરઙ્ગિરસોઽભવન્ ।
અઙ્ગાનિ યસ્ય યાતવઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્ય બ્રહ્મ મુખમાહુર્જિહ્વાં મધુકશામુત ।
વિરાજમૂધો યસ્યાહુઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્માદૃચો અપાતક્ષન્ યજુર્યસ્માદપાકષન્ ।
સામાનિ યસ્ય લોમાન્યથર્વાઙ્ગિરસો મુખં સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

અસચ્શાખાં પ્રતિષ્ઠન્તીં પરમમિવ જના વિદુઃ ।
ઉતો સન્મન્યન્તેઽવરે યે તે શાખામુપાસતે

યત્રાદિત્યાશ્ચ રુદ્રાશ્ચ વસવશ્ચ સમાહિતાઃ ।
ભૂતં ચ યત્ર ભવ્યં ચ સર્વે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

યસ્ય ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવા નિધિં રક્ષન્તિ સર્વદા ।
નિધિં તમદ્ય કો વેદ યં દેવા અભિરક્ષથ

યત્ર દેવા બ્રહ્મવિદો બ્રહ્મ જ્યેષ્ઠમુપાસતે ।
યો વૈ તાન્ વિદ્યાત્પ્રત્યક્ષં સ બ્રહ્મા વેદિતા સ્યાત્

બૃહન્તો નામ તે દેવા યેઽસતઃ પરિ જજ્ઞિરે ।
એકં તદઙ્ગં સ્કમ્ભસ્યાસદાહુઃ પરો જનાઃ

યત્ર સ્કમ્ભઃ પ્રજનયન્ પુરાણં વ્યવર્તયત્।
એકં તદઙ્ગં સ્કમ્ભસ્ય પુરાણમનુસંવિદુઃ

યસ્ય ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવા અઙ્ગે ગાત્રા વિભેજિરે ।
તાન્ વૈ ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવાન્ એકે બ્રહમવિદો વિદુઃ

હિરણ્યગર્ભં પરમમનત્યુદ્યં જના વિદુઃ ।
સ્કમ્ભસ્તદગ્રે પ્રાસિઞ્ચદ્ધિરણ્યં લોકે અન્તરા

સ્કમ્ભે લોકાઃ સ્કમ્ભે તપઃ સ્કમ્ભેઽધ્યૃતમાહિતમ્ ।
સ્કમ્ભ ત્વા વેદ પ્રત્યક્ષમિન્દ્રે સર્વં સમાહિતમ્

ઇન્દ્રે લોકા ઇન્દ્રે તપ ઇન્દ્રેઽધ્યૃતમાહિતમ્ ।
ઇન્દ્રં ત્વા વેદ પ્રત્યક્ષં સ્કમ્ભે સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

નામ નામ્ના જોહવીતિ પુરા સૂર્યાત્પુરોષસઃ ।
યદજઃ પ્રથમં સંબભૂવ સ હ તત્સ્વરાજ્યમિયાય યસ્માન્ નાન્યત્પરમસ્તિ ભૂતમ્

યસ્ય ભૂમિઃ પ્રમાન્તરિક્ષમુતોદરમ્ ।
દિવં યશ્ચક્રે મૂર્ધાનં તસ્મૈ જ્યેષ્ઠાય બ્રહ્મણે નમઃ

યસ્ય સૂર્યશ્ચક્ષુશ્ચન્દ્રમાશ્ચ પુનર્ણવઃ ।
અગ્નિં યશ્ચક્ર આસ્યં તસ્મૈ જ્યેષ્ઠાય બ્રહ્મણે નમઃ

યસ્ય વાતઃ પ્રાણાપાનૌ ચક્ષુરઙ્ગિરસોઽભવન્ ।
દિશો યશ્ચક્રે પ્રજ્ઞાનીસ્તસ્મૈ જ્યેષ્ઠાય બ્રહ્મણે નમઃ

સ્કમ્ભો દાધાર દ્યાવાપૃથિવી ઉભે ઇમે સ્કમ્ભો દાધારોર્વન્તરિક્ષમ્ ।
સ્કમ્ભો દાધાર પ્રદિશઃ ષડુર્વીઃ સ્કમ્ભ ઇદં વિશ્વં ભુવનમા વિવેશ

યઃ શ્રમાત્તપસો જાતો લોકાન્ત્સર્વાન્ત્સમાનશે ।
સોમં યશ્ચક્રે કેવલં તસ્મૈ જ્યેષ્ઠાય બ્રહ્મણે નમઃ

કથં વાતો નેલયતિ કથં ન રમતે મનઃ ।
કિમાપઃ સત્યં પ્રેપ્સન્તીર્નેલયન્તિ કદા ચન

મહદ્યક્ષં ભુવનસ્ય મધ્યે તપસિ ક્રાન્તં સલિલસ્ય પૃષ્ઠે ।
તસ્મિન્ છ્રયન્તે ય ઉ કે ચ દેવા વૃક્ષસ્ય સ્કન્ધઃ પરિત ઇવ શાખાઃ

યસ્મૈ હસ્તાભ્યાં પાદાભ્યાં વાચા શ્રોત્રેણ ચક્ષુષા ।
યસ્મૈ દેવાઃ સદા બલિં પ્રયચ્છન્તિ વિમિતેઽમિતં સ્કમ્ભં તં બ્રૂહિ કતમઃ સ્વિદેવ સઃ

અપ તસ્ય હતં તમો વ્યાવૃત્તઃ સ પાપ્મના ।
સર્વાણિ તસ્મિન્ જ્યોતીંષિ યાનિ ત્રીણિ પ્રજાપતૌ

યો વેતસં હિરણ્યયં તિષ્ઠન્તં સલિલે વેદ ।
સ વૈ ગુહ્યઃ પ્રજાપતિઃ

તન્ત્રમેકે યુવતી વિરૂપે અભ્યાક્રામં વયતઃ ષણ્મયૂખમ્ ।
પ્રાન્યા તન્તૂંસ્તિરતે ધત્તે અન્યા નાપ વૃઞ્જાતે ન ગમાતો અન્તમ્

તયોરહં પરિનૃત્યન્ત્યોરિવ ન વિ જાનામિ યતરા પરસ્તાત્।
પુમાન્ એનદ્વયત્યુદ્ગૃણન્તિ પુમાન્ એનદ્વિ જભારાધિ નાકે

ઇમે મયૂખા ઉપ તસ્તભુર્દિવં સામાનિ ચક્રુસ્તસરાણિ વાતવે