અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 41-60

એલા તુ દ્રાવિડી તુત્થા સૂક્ષ્મૈલા બહુલા ત્રુટિઃ
ભાર્ઙ્ગી ગર્દભશાકં ચ પદ્મા બ્રાહ્મણયષ્ટિકા ॥

પદ્મકપુણ્ડ્રૌ વૃદ્ધિતુગર્દ્ધયઃ શૃઙ્ગ્ય્ અમૃતા દશ જીવનસંજ્ઞાઃ ।
સ્તન્યકરા ઘ્નન્તીરણપિત્તં પ્રીણનજીવનબૃંહણવૃષ્યાઃ ॥

પદ્મકાદિગણં વક્ષ્યે હેમપદ્મં તુ પદ્મકમ્
પ્રપૌણ્ડરીકં શ્રીપુષ્પં પુણ્ડ્રાહ્વં મૂલસાધનમ્ ॥

વૃદ્ધિસ્ તુ શ્રાવણી પુષ્ટિઃ મહાવૃદ્ધિઃ પરોચ્યતે
તવક્ષીરી તુષા શુભ્રા વંશાખ્યા વંશરોચના ॥

શૃઙ્ગી સ્મૃતા મહાઘોષા જ્ઞેયા કર્કટશૃઙ્ગિકા
ગુડૂચી કુણ્ડલી છિન્ન રુહા કાણ્ડોદ્ભવામૃતા ॥

મધુપર્ણી વયઃસ્થા ચ મણ્ડલી તન્ત્રિકા સ્મૃતા
શલ્યપર્ણી મણિચ્છિદ્રા મેદા મેદઃસમુદ્ભવા ॥

મહામેદા વૃક્ષરુહા મહાપુરુષદન્તિકા
દશાનાં જીવનીયાનાં સંજ્ઞા તુ પરિકીર્તિતા ॥

પરુષકં વરા દ્રાક્ષા કટ્ફલં કતકાત્ ફલાત્
રાજાહ્વં દાડિમં શાકં તૃણ્મૂત્રામયવાતજિત્ ॥

પરુષાદિગણં વક્ષ્યે પુરા પ્રોક્તં પરુષકમ્
વરોત્તમા ચ ત્રિફલા શ્રેષ્ઠા ચાપિ ફલત્રયમ્ ॥

પ્રાણદા પૂતનામોઘા હરીતક્ય્ અભયા જયા
પથ્યામૃતા હૈમવતી કાયસ્થા રોહિણી સ્મૃતા ॥

અક્ષઃ કલિઃ કર્ષફલો વિન્ધ્યજાતો વિભીતકઃ
કોરઙ્ગકો મૃદુફલો ધાત્રી ચામલકી શિવા ॥

રોહિણી ખટ્વલા પ્રોક્તા દ્રાક્ષા મૃદુફલા તથા
મૃદ્વીકા તૂત્તમફલા ગોસ્તની ચૌત્તરાપથા ॥

હેમવલ્કો મહાવલ્કો ભદ્રવૃક્ષશ્ ચ કીર્તિતઃ
કતકસ્ય ફલં કાત્યં જ્ઞેયં વારિપ્રસાદનમ્ ॥

રાજાદનં ક્ષીરશુક્લં રાજાહ્વં વાનરપ્રિયમ્
શુકેષ્ટં દાડિમં ચૈવ રક્તબીજફલાહ્વયમ્ ॥

સ્વાદ્વમ્લં રોચનં ચૈવ દ્વિતીયમ્ અમ્લદાડિમમ્
બૃહચ્છદસ્ તથા શાકો વરદારુઃ ખરચ્છદઃ ॥

અઞ્જનં ફલિની માંસી પદ્મોત્પલરસાઞ્જનમ્
સૈલામધુકનાગાહ્વં વિષાન્તર્દાહપિત્તનુત્ ॥

સ્મૃતં સ્રોતોઞ્જનં વીરમ્ અઞ્જનં યામુનં તથા
સ્રોતોદ્ભવમ્ અથો નાદ્યં સૌવીરં નેત્રભૂષણમ્ ॥

ફલિની કોલગિરિકા શ્યામા કાન્તા પ્રિયઙ્ગુકા
પિશાચી નલદં માંસી જટિલા ભૂતકેશિની ॥

નલિનં પુષ્કરં પદ્મમ્ અરવિન્દં કુશેશયમ્
પઙ્કેરુહં તામરસં સારસં સરસીરુહમ્ ॥

બિસપ્રસૂનરાજીવ જલજામ્ભોરુહાણિ ચ
ઇન્દીવરં કુવલયં નીલં નીલોત્પલં તથા ॥