અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 21-40

કન્યા ગોપી કૃષ્ણવલ્લી સારિવા ફાણિજિહ્વિકા
સુગન્ધિમૂલા ભદ્રા ચ સુગન્ધા ગોપવલ્લ્ય્ અપિ ॥

હંસપાદી રક્તપાદી ત્રિપાદી કીટમારિકા
ધૃતરાષ્ટ્રપદી ચૈવ મૃતમન્દાતિપર્ણિકા ॥

સારિવોશીરકાશ્મર્ય મધૂકશિશિરદ્વયમ્
યષ્ટી પરુષકં હન્તિ દાહપિત્તાસ્રતૃડ્જ્વરાન્ ॥

સારિવાદિગણં વક્ષ્યે પુરા પ્રોક્તા તુ સારિવા
વીરણ્યાભયલામજ્જ કોશીરમ્ અમૃણાલકમ્ ॥

વીરં વીરણમૂલં ચ બહુમૂલં રણપ્રિયા
કાશ્મર્યભીરુઃ શ્રીપર્ણી કાશ્મર્યં કટ્ફલં તથા ॥

ડોલાફલસ્ તીક્ષ્ણસારો મધૂકો ગુડપુષ્પકઃ
મધુપુષ્પો લોધ્રપુષ્પો વાનપ્રસ્થો મધુદ્રુમઃ ॥

જ્ઞેયો મધૂલસંજ્ઞો ઽપિ મધૂકો વારિસંસ્થિતઃ
છદે હ્રસ્વસ્ તૈલપુષ્પસ્ તુલ્યસ્ તુ રસવીર્યતઃ ॥

ભદ્રશ્રિયં મલયજં ગોશીર્ષં શ્વેતચન્દનમ્
કુચન્દનં તામ્રવર્ણં લોહિતં રક્તચન્દનમ્ ॥

યષ્ટી મધુકયષ્ટ્યાહ્વા મધુકં ક્લીતકાહ્વયમ્
પરુષકો મૃદુફલો રોષજો ધન્વનચ્છદઃ ॥

કૃષ્ણાગ્રન્થિકકાકમાચિચવિકાવિશ્વૌષધાજાજિભિઃ પાઠારામઠરેણુકાગજકણાસિદ્ધાર્થચિત્રોષણૈઃ
સ્પૃક્કા જાત્યજમોદહિઙ્ગુત્રુટિભિઃ ભાર્ઙ્ગીવિલઙ્ગાન્વિતૈઃ એભિર્ વિંશતિભિઃ કફામયહરઃ કૃષ્ણાદિકો ઽયં ગણઃ ॥

પિપ્પલી માગધી કૃષ્ણા વૈદેહી ચપલા કણા
ઉપકુલ્યા કૌલનામા શૌણ્ડી સ્યાત્ તીક્ષ્ણતણ્ડુલા ॥

કાકમાચી ગુચ્છફલા સ્વર્યા મરિચિકા ફલા
કાકોલી ચવિકા ચવ્યં ગ્રન્થિલા કોલવલ્લિકા ॥

શુણ્ઠી મહૌષધં વિશ્વં નાગરં વિશ્વભેષજમ્
અજાજી જીરકં માતા મેધ્યં સ્યાદ્ ઔત્તરાપથમ્ ॥

કૃષ્ણજીરેતિ કાકોલી કાલિકોદ્ગારશોધની
જીરણા કારભી યોનિ શૂલઘ્ની ચોપકુઞ્ચિકા ॥

માલવી ત્રિશિરા પાઠા પ્રાચીના વૃત્તપર્ણિકા
અમ્બષ્ઠા સ્થાપની વીરા બોધકી ચ કુચેલિકા ॥

જન્તુઘ્નં જરણં હિઙ્ગુ ભૂતઘ્નં વસ્તિહિંસકઃ
કપિલા રેણુકા કૌન્તી રાજપુત્રી હરેણુકા ॥

શ્રેયસી સ્યાદ્ ગજકણા કૃત્રિમાચવિકાફલા
આસુરી સર્ષપો રાજી નાસાસંવેદનઃ કટુઃ ॥

સિદ્ધાર્થકો ભૂતનાશો રક્ષોઘ્નઃ શ્વેતસર્ષપઃ
તિલા કટ્વી મત્સ્યપિત્તા કટુકા શકુલાદની ॥

વલ્લીજં યવનેષ્ટં સ્યાન્ મરિચં તીક્ષ્ણમ્ ઊષણમ્
સ્પૃક્કા સ્પૃક્ બ્રાહ્મણી દેવી પિશુના ચ લતા સતી ॥

જાતીફલં મજ્જસારં જાતી મદનશૌણ્ડિકૌ
અજમોદા ખરાહ્વા ચ બસ્તમોદા ચ મર્કટી ॥