અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 1-20

સર્વજ્ઞાય નમસ્કૃત્ય દ્રવ્યાણાં ગૂઢવાચિનામ્
અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહોક્તાનાં નિઘણ્ટુર્ અભિધીયતે ॥

વિદારીપઞ્ચાઙ્ગુલવૃશ્ચિકાલી વૃશ્ચીવદેવાહ્વયશૂર્પપર્ણ્યઃ
કણ્ડૂકરી જીવનાહ્વસ્વસંજ્ઞે દ્વે પઞ્ચકે ગોપસુતા ત્રિપાદી ॥

વિદાર્યાદિર્ અયં હૃદ્યો બૃંહણો વાતપિત્તહા
શોષગુલ્માઙ્ગમર્દોર્ધ્વ શ્વાસકાસહરો ગણઃ ॥

વિદારી ગજવાજીષ્ટા વૃષગન્ધેક્ષુગન્ધિકા
શૃગાલિકા પુષ્પવલ્લી શુક્લકન્દા પલાશિકા ॥

ક્ષીરેક્ષુવલ્લીગન્ધાન્યા ક્ષીરશુક્લા પયસ્વિની
વલ્લીપલાશિકા ક્ષીર વિદારી શ્રેષ્ઠકન્દકઃ ॥

પઞ્ચાઙ્ગુલો વર્ધમાનશ્ ચિત્રો ગન્ધર્વહસ્તકઃ
ઉરુવૂકસ્ તથૈરણ્ડ આમણ્ડો વાતનાશનઃ ॥

રક્તૈરણ્ડો દ્વિતીયસ્ તુ વ્યાઘ્રો વ્યાઘ્રતલોપમઃ
નક્રાહિદંષ્ટ્રિકા કોલી વૃશ્ચિકાલ્ય્ ઉષ્ટ્રધૂમકઃ ॥

કાલેયી ધૂમ્રપત્ત્રોષ્ટ્રા વિશલ્યા સર્પદંષ્ટ્રિકા
પુનર્નવા વર્ષકેતુઃ વૃશ્ચીવઃ શ્વેતમૂલકઃ ॥

વર્ષાભૂઃ દીર્ઘપત્ત્રા ચ વિકસસ્ તુ કઠિલ્લકઃ
સુનાડિકો રક્તપુષ્પો વિશાખો મણ્ડલચ્છદઃ ॥

સહદેવા મહાગન્ધા દેવગન્ધા બલાહ્વયા
ગાઙ્ગેરુકી નાગબલા ખરબન્ધા નિશાહ્વયા ॥

વિશ્વદેવા ઝષા કાલા તથા ચાશ્વગવેધુકા
મુદ્ગપર્ણી સહા સૂપ્ય પર્ણી માર્જારગન્ધિકા ॥

કાકમુદ્ગા ક્ષુદ્રરસા ચાસ્રપિત્તહરા સરા
પિશાચી સિંહવિન્ના ચ માષપર્ણી મહાસહા ॥

મર્કટી ચાત્મગુપ્તા ચ કણ્ડૂકૃત્ કપિકચ્છુરા
વૃષ્યબીજા ગલેકણ્ડૂ કરી શાર્દુલવિગ્રહા ॥

ફણિજિહ્વાપર્ણ્ય્ અભીરુઃ પીવરીન્દીવરી વરી
સૂક્ષ્મપત્ત્રા દ્વીપિશત્રુઃ શતમૂલી શતાવરી ॥

કાકોલી કવરી વીરા ધ્વાઙ્ક્ષોલી ક્ષીરશુક્લિકા
જીવન્તી જીવની જીવા શાકશ્રેષ્ઠા સુમઙ્ગલા ॥

પયસ્યા પયસી પોટ ગલા જ્ઞેયાર્કપુષ્પિકા
જીવકઃ કૂર્ચનિભસ્ તુ વૃષાણી વૃષભો વૃષઃ ॥

પૃશ્નિપર્ણી પૃથક્પર્ણી ધાવની કલશી ગુહા
શૃગાલવિન્ના લાઙ્ગૂલી સ્થિરા ક્રોષ્ટુકપુચ્છિકા ॥

વિદારિગન્ધાંશુમતી શાલપર્ણી સ્થિરા ધ્રુવા
ત્રિપર્ણ્ય્ અતિગુહા સૌમ્યા મહાક્ષી તન્વિકા મતા ॥

વ્યાઘ્રી નિદિગ્ધિકા ક્ષુદ્રા દ્રાવણી કણ્ટકારિકા
સિંહા ચ ક્ષુદ્રવાર્ત્તાકી બૃહતી બહુપુત્રિકા ॥

વાર્ત્તાકી હિઙ્ગુલી સિંહી ભાણ્ટાકી દુષ્પ્રધર્ષિણી
ગોકણ્ટકો ગોક્ષુરકઃ શ્વદંષ્ટ્રા ચ ત્રિકણ્ટકઃ ॥