અષ્ટાધ્યાયી (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2.01

સમર્થઃ પદ-વિધિઃ

સુપ્ આમન્ત્રિતે પર=અઋગવત્ સ્વરે

પ્રાક્ કડારાત્ સમાસઃ

સહ સુપ્-આ

અવ્યયી-ભાવઃ

અવ્યયમ્ વિભક્તિ-સમીપ-સમૃદ્ધિ-વ્ય્-ઋદ્ધિ-અર્થ=અભાવ=અત્યય-અ-સમ્પ્રતિ-શબ્દ-પ્રાદુર્ભાવ-પશ્ચાત્=યથા=આનુપૂર્વ્ય-યૌગપદ્ય-સાદૃશ્ય-સમ્પત્તિ-સાકલ્ય=અન્તવચનેષુ

યથા=અ-સાદૃયે

યાવદ્ અવધારણે

સુપ્ પ્રતિના માત્રા=અર્થે

અક્ષ-શલાકા-સંખ્યાઃ પરિણા

વિભાષા

અપ-પરિ-બહિસ્=અઞ્ચવઃ પઞ્ચમ્યા

આઙ્ મર્યાદાઅભિવિધ્યોઃ

લક્ષણેન=અભિ-પ્રતી=આભિમુખ્યે

અનુર્ યત્-સમયા

યસ્ય ચ=આયામઃ

તિષ્ઠદ્-ગુ-પ્રભૃતીનિ ચ

પારે મધ્યે ષષ્ઠ્યા વા

સંખ્યા વંશ્યેન

નદીભિશ્ ચ

અન્ય-પદાર્થે ચ સંજ્ઞાયામ્

તત્પુરુષઃ

દ્વિગુશ્ ચ

દ્વિતીયા શ્રિત=અતીત=પતિત-ગત=અત્યસ્ત-પ્રાપ્ત=આપન્નૈઃ

સ્વયં ક્તેન

ખટ્વા ક્ષેપે

સામિ

કાલાઃ

અત્યન્ત-સંયોગે ચ

તૃતીયા તત્-કૃત=અર્થેન ગુણ-વચનેન

પૂર્વ-સદૃશ-સમ=ઊન=અર્થ-કલહ-નિપુણ-મિશ્ર-શ્લક્ષ્ણૈઃ

કર્તૃ-કરણે કૃતા બહુલમ્

કૃત્યૈર્ અધિક=આર્થ-વચને

અન્નેન વ્યઞ્જનમ્

ભક્શ્યેણ મિશ્રીકરણમ્

ચતુર્થી તદ્-અર્થ=અર્થ-બલિ-હિત-સુખ-રક્ષિતૈઃ

પઞ્ચમી ભયેન

અપેત=અપોઢ-મુક્ત-પતિત=અપત્રસ્તૈર્ અલ્પશઃ

સ્તોક=અન્તિક-દૂર=અર્થ-કૃચ્છ્રાણિ ક્તેન

સપ્તમી શૌણ્ડૈઃ

સિદ્ધ-શુષ્ક-પક્વ-બન્ધૈશ્ ચ

ધ્વાઋક્ષેણ ક્ષેપે

કૃત્યૈર્ ઋણે

સંજ્ઞાયામ્

ક્તેન=અહો-રાત્ર=અવયવાઃ

તત્ર

ક્ષેપે

પાત્રે-સમિત=આદયસ્=ચ

પૂર્વ-કાલ=એક-સર્વ-જરત્-પુરાણ-નવ-કેવલાઃ સમાન=ધિકરણેન

દિક્-સંખ્યે સંજ્ઞાયામ્

તદ્ધિત=અર્થ-ઉત્તર-પદ-સમાહારે ચ

સંખ્યા-પૂર્વો દ્વિગુઃ

કુત્સિતાનૈ કુત્સનૈઃ

પાપ=અણકે કુત્સિતૈઃ

ઉપમાનાનિ સામાનય-વચનૈઃ

ઉપમિતમ્ વ્યાઘ્ર=આબિભિઃ સામાન્ય=અ-પ્રયોગે

વિશેષણમ્ વિશેષ્યેણ બહુલમ્

પૂર્વ=અપર-પ્રથમ-ચરમ-જઘન્ય-સમાન-મધ્ય-મધ્યમ-વીરાશ્ ચ

શ્રેણિ=આદયઃ કૃત=આદિભિઃ

ક્તેન નઞ્-વિશિષ્ટેન=અ-નઞ્

સત્=મહત્-પરમ=ઉત્તમ=ઉત્ક્ર્ષ્ટાઃ પૂજ્યમનૈઃ

વૃન્દારક-નાગ-કુઞ્જરૈઃ પૂજ્યમાનમ્

કતર-કતમૌ જાતિ-પરિ-પ્રશ્ને

કિં ક્ષેપે

પોટા-યુવતિ-સ્તોક-કતિપય-ગૃષ્ટિ-ધેનુ-વશા-વેહત્-બષ્કયણી-પ્રવક્તૃ-શ્રોત્રિય=અધ્યાપક-ધૂર્તૈર્ જાતિઃ

પ્રશંસા-વચનૈશ્ ચ

યુવા ખલતિ-પલિત-વલિન-જરતીભિઃ

કૃત્ય-તુલ્ય=આખ્યા અ-જાત્યા

વર્ણો વર્ણેન

કુમારઃ શ્રમણા=આદિભિઃ

ચતુષ્પાદો ગર્ભિણ્યા

મયૂર-વ્યંસક=આદયશ્ ચ