અષ્ટાધ્યાયી (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1.02

ગાઙ્-કુટાદિભ્યઃ=અ-ઞ્-ણ્-ઇત્=ઙ્-ઇત્

વિજ ઇટ્

વિભાષા=ઊર્ણોઃ

સાર્વધાતુકમ્ અ-પ્-ઇત્

અ-સંયોગાત્=લિટ્ ક્-ઇત્

ઇન્ધિ-ભવતિભ્યાં ચ

મૃડ્ઃ-મૃદ્ઃ-ગુધ્ઃ-કુષ્ઃ-ક્લિશ-વદ્ઃ-વસઃ ક્ર્વા

રુદ-વિદ્ઃ-મુષ્ઃ-ગ્રહિ-સ્વપિ-પ્રચ્છઃ સન્=ચ

ઇકો ઝલ્

હલ્-અન્તાત્=ચ

લિઙ્-સિચૌ=આત્મનેપદેષુ

ઉસ્ ચ

વા ગમઃ

હનઃ સિચ્

યમો ગન્ધને

વિભાષા=ઉપયમને

સ્થા-ઘ્વોર્ ઇત્=ચ

ન ક્ત્વા સ=ઇટ્

નિષ્ઠા શીઙ્-સ્વિદિ-મિદિ-ક્ષ્વિદિ-ધૃષઃ

મૃષસ્ તિતિક્ષાયામ્

ઉત્=ઉપધાત્=ભાવ=આદિકર્મણોર્ અન્યતરસ્યામ્

પૂઙઃ ક્ત્વા ચ

ન=ઉપધાત્ થ-ફ=અન્તાત્=વા

વન્ચિ=લુન્ચિ=ઋતસ્ ચ

તૃષિ-મૃષિ-કૃશેઃ કાશ્યપસ્ય

રલો ઉ=ઇ=ઉપધાત્=હલ્-આદેઃ સન્=ચ

ઊ-કાલઃ=અચ્=હ્રસ્વ-દીર્ઘ-પ્લુતઃ

અચશ્ ચ

ઉચ્ચૈર્ ઉદાત્તઃ

નીચૈર્ અનુદાત્તઃ

સમાહારઃ સ્વરિતઃ

તસ્ય=આદિત ઉદાત્તમ્ અર્ધ-હ્રસ્વમ્

એક-શ્રુતિ દૂરાત્ સમ્બુદ્ધૌ

યજ્ઞ-કર્મણિ=અ-જપ-ન્યૂઋખ-સામસુ

ઉચ્ચૈસ્તરાં વા વષટ્કારઃ

વિભાષા છન્દસિ

ન સુબ્રહ્મણ્યાયામ્ સ્વરિતસ્ય તુ=ઉદાત્તઃ

દેવ-બ્રહ્મણોર્ અનુદાત્તઃ

સ્વરિતાત્ સંહિતાયામ્ અનુદાત્તાનામ્

ઉદાત્ત-સ્વરિત-પરસ્ય સન્નતરઃ

અપૃક્ત એક=અલ્ પ્રત્યયઃ

તત્પુરુષઃ સમાન=અધિકરણઃ કર્મધારયઃ

પ્રથમા-નિર્દિષ્ટં સમાસ ઉપસર્જનમ્

એક-વિભક્તિ ચ=અ-ઊર્વ-નિપાતે

અર્થવદ્ અ-ધાતુર્ અ-પ્રત્યયઃ પ્રાતિપદિકમ્

કૃત્-તદ્ધિત-સમાસાશ્ ચ

હ્રસ્વો નપુંસકે પ્રાતિપદિકસ્ય

ગો-સ્ત્રિયોર્ ઉપસર્જનસ્ય

લુક્ તદ્ધિત-લુકિ

ઇત્=ગોણ્યાઃ

લુપિ યુક્તવત્=વ્યક્તિ-વચને

વિશેષણાનાં ચ=અ-જાતેઃ

તદ્ અશિષ્યં સંજ્ઞા-પ્રમાણત્વાત્

લુપ્=યોગ=અ-પ્રખ્યાનાત્

યોગ-પ્રમાણે ચ તદ્-અભાવે=અ-દર્શનં સ્યાત્

પ્રધાન-પ્રત્યય=અર્થ-વચનમ્ અર્થસ્ય=અન્ય-પ્રમાણત્વાત્

કાલ=ઉપસર્જને ચ તુલ્યમ્

જાત્ય્-આખ્યાયામ્ એકસ્મિન્ બહુવચનમ્ અન્યતરસ્યામ્

અસ્મદો દ્વાયોશ્ ચ

ફલ્ગુની-પ્રોષ્ઠપદાનાં ચ નક્ષત્રે

છન્દસિ પુનર્વસ્વોર્ એકવચનમ્

વિસાખયોસ્ ચ

તિષ્ય-પુનર્વસ્વોર્ નક્ષત્ર-દ્વંદ્વે બહુવચનસ્ય દ્વિવચનમ્ નિત્યમ્

સરૂપાણામ્ એકશેષ એક-વિભક્તૌ

વૃદ્ધો યૂના તદ્=લક્ષણશ્ ચેદ્-એવ વિશેષઃ

સ્ત્રી પુંવત્=ચ

પુમાન્ સ્ત્રિયા

ભ્રાતૃ-પુત્રૌ સ્વસૃ-દુહિતૃભ્યામ્

નપુંસકમ્ અ-નપુંસકેન=એકવત્=અ=અસ્ય=ન્યતરસ્યામ્

પિતા માત્રા

શ્વશુરઃ શ્વશ્ર્વા

ત્યદ્-આદીનિ સર્વૈર્ નિત્યમ્

ગ્રામ્ય-પશુ-સંઘેષુ=અ-તરુણેષુ સ્ત્રી