અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 6.8

અથાતો ભૂતપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

ભૂતં જયેદહિંસેચ્છું જપહોમબલિવ્રતૈઃ ।
તપઃશીલસમાધાનજ્ઞાનદાનદયાદિભિઃ ॥

હિઙ્ગુવ્યોષાલનૈપાલીલશુનાર્કજટાજટાઃ ।
અજલોમીસગોલોમી ભૂતકેશી વચા લતા ॥

કુક્કુટીસર્પગન્ધાખ્યાતિલાઃ કાણવિકાણિકે ।
વજ્રપ્રોક્તા વયસ્થા ચ શૃઙ્ગી મોહનવલ્યપિ ॥

સ્રોતોજાઞ્જનરક્ષોઘ્નં રક્ષોઘ્નં ચાન્યદૌષધમ્ ।
ખરાશ્વશ્વાવિડુષ્ટ્રર્ક્ષગોધાનકુલશલ્યકાત્ ॥

દ્વીપિમાર્જારગોસિંહવ્યાઘ્રસામુદ્રસત્વતઃ ।
ચર્મપિત્તદ્વિજનખા વર્ગે ઽસ્મિન્ સાધયેત્ ઘૃતમ્ ॥

પુરાણમથવા તૈલં નવં તત્પાનનસ્યયોઃ ।
અભ્યઙ્ગે ચ પ્રયોક્તવ્યમેષાં ચૂર્ણં ચ ધૂપને ॥

એભિશ્ચ ગુલિકાં યુઞ્જ્યાદઞ્જને સાવપીડને ।
પ્રલેપે કલ્કમેતેષાં ક્વાથં ચ પરિષેચને ।
પ્રયોગો ઽયં ગ્રહોન્માદાન્ સાપસ્મારાન્ શમં નયેત્ ॥

ગજાહ્વાપિપ્પલીમૂલવ્યોષામલકસર્ષપાન્ ।
ગોધાનકુલમાર્જારશશપિત્તપ્રપેષિતાન્ ।
નાવનાભ્યઙ્ગસેકેષુ વિદધીત ગ્રહાપહાન્ ॥

અશ્વશ્વાશ્વતરોલૂકકઙ્કગૃધ્નશૃગાલજા ।
વિટ્ખરોષ્ટ્રવરાહાચ્ચ તયા તૈલં વિપાચિતમ્ ।
પિષ્ટયા બસ્તમૂત્રેણ નાવનાદિષુ પૂજિતમ્ ॥

શિરીષપુષ્પં લશુનં શુણ્ઠીં સિદ્ધાર્થકં વચામ્ ।
મઞ્જિષ્ઠાં દ્વે નિશે કૃષ્ણાં બસ્તમૂત્રેણ પેષયેત્ ।
છાયાશુષ્કા કૃતા વર્તિઃ મત્સ્યપિત્તદ્રુતાઞ્જનમ્ ॥

નક્તમાલફલં વ્યોષં બિલ્વસ્યોનાકયોર્જટા ।
હરિદ્રે ચ કૃતા વર્તિઃ પૂર્વવન્નયનાઞ્જનમ્ ।
વયસ્થા હિઙ્ગુ કટુકા ષડ્ગ્રન્થા સૈન્ધવં તથા ॥

સિદ્ધાર્થકવચાહિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુરજનીદ્વયમ્ ।
મઞ્જિષ્ઠાશ્વેતકટભીવરાશ્વેતાદ્રિકર્ણિકાઃ ॥

નિમ્બસ્ય પત્રં બજિં તુ નક્તમાલશિરીષયોઃ ।
સુરાહ્વં ત્ર્યૂષણં સર્પિર્ગોમૂત્રે તૈશ્ચતુર્ગુણે ॥

સિદ્ધં સિદ્ધાર્થકં નામ પાને નસ્યે ચ યોજિતમ્ ।
ગ્રહાન્ સર્વાન્ નિહન્ત્યાશુ વિશેષાદાસુરાન્ ગ્રહાન્ ॥

કૃત્યાલક્ષ્મીવિષોન્માદજ્વરાપસ્મારપાપ્મજિત્ ।
એભિરેવૌષધૈર્બસ્તવારિણા કલ્પિતો ઽગદઃ ॥

પાનનસ્યાઞ્જનાલેપસ્નાનોદ્ઘર્ષણયોજિતઃ ।
ગુણૈઃ પૂર્વવદુદ્દિષ્ટો રાજદ્વારે ચ સિદ્ધિકૃત્ ॥

સિદ્ધાર્થકવ્યોષવચાશ્વગન્ધા નિશાદ્વયં હિઙ્ગુપલાણ્ડુકન્દમ્ ।
બીજં કરઞ્જાત્ કુસુમં શિરીષાત્ ફલં ચ વલ્કં ચ કપિત્થવૃક્ષાત્ ॥

સમાણિમન્થં સનતં સકુષ્ઠં સ્યોનાકમૂલં કિણિહી સિતા ચ ।
બસ્તસ્ય મૂત્રેણ સુભાવિતં તત્ પિત્તેન ગવ્યેન ગુડાન્ વિદધ્યાત્ ॥

દુષ્ટગ્રહોન્માદતમોનિશાન્ધાનુદ્બન્ધકાન્ વારિનિમગ્રદેહાન્ ।
દિગ્ધાહતાન્ દર્પિતસર્પદષ્ટાં સ્તેસાધયન્ત્યઞ્જનનસ્યલેપૈઃ ॥

કાર્પાસાસ્થિમયૂરપત્રબૃહતીનિર્માલ્યપિણ્ડીતક ।
ત્વગ્વાંશીબૃષદંશવિટ્ તુષવચાકેશાહિનિર્મોચનૈઃ ।
નાગેન્દ્રદ્વિજશૃઙ્ગહિઙ્ગુમરિચૈસ્તુલ્યૈઃ કૃતં ધૂપનં ।
સ્કન્દોન્માદપિશાચરાક્ષસસુરાવેશગ્રહઘ્નં પરમ્ ॥

ત્રિકટુકદલકુંકુમગ્રન્ઘિકક્ષારસિંહી નિશાદારુસિદ્ધાર્થયુગ્મામ્બુશક્રાહ્વયૈઃ ।
સિતલશુનફલત્રયોશીરતિક્તાવચા તુત્થયષ્ટીબલાલોહિતૈલાશિલાપદ્મકૈઃ ॥

વિષાતાર્ક્ષ્યશૈલૈઃ સચવ્યામયૈઃ કલ્કિતૈઃ ।
ઘૃતમનવમશેષમૂત્રાંશાસિદ્ધં મતં ભૂતરાવાહ્વયં પાનતસ્તદ્ગ્રહઘ્નં પરમ્ ॥

નતમધુકકરઞ્જલાક્ષાપટોલીસમઙ્ગાવચા ।
પાટલીહિંગુસિદ્ધાર્થસિંહીનિશાયુગ્લતારોહિણૈઃ ॥

બદરકટુફલત્રિકાકાણ્ડદારુક્રિમિઘ્નાજગન્ધામરા ।
ઙ્કોલકોશાતકીશિગ્રુનિમ્બામ્બુદેન્દ્રાહ્વયૈઃ ॥

ગદશુકત્રુપુષ્પબીજોગ્રયષ્ટ્યદ્રિકર્ણીનિકુમ્ભાગ્નિ ।
બિલ્વૈઃસભૈઃકલ્કિતૈર્મૂત્રવર્ગેણ સિદ્ધં ઘૃતમ્ ॥

વિધિવિનિર્હિતમાશુ સર્વૈઃક્રમૈર્યોજિતં હન્તિસર્વગ્રહોન્માદકુષ્ઠજ્વરાંસ્તન્મહાભૂતરાવં સ્મૃતમ્ ॥

ગ્રહા ગૃહ્ણન્તિ યે યેષુ તેષાં તેષુ વિશેષતઃ ।
દિનેષુ બલિહોમાદીન્ પ્રયુઞ્જીત ચિકિત્સકઃ ॥

સ્નાનવસ્ત્રવસામાંસમદ્યક્ષીરગુડાદિ ચ ।
રોચતે યદ્યદા યેભ્યસ્તત્તેષામાહરેત્તદા ॥

રત્નાનિ ગન્ધમાલ્યાનિ બીજાનિ મધુસર્પિષી ।
ભક્ષ્યાશ્ચ સર્વે સર્વેષાં સામાન્યો વિધિરિત્યયમ્ ॥

સુરષિર્ગુરુવૃદ્ધેભ્યઃ સિદ્ધેભ્યશ્ચ સુરાલયે ।
દિશ્યુત્તરસ્યાં તત્રાપિ દેવાયોપહરેત્ બલિન્ ॥

પશ્ચિમાયાં યથાકાલં દૈત્યભૂતાય ચત્વરે ।
ગન્ધર્વાય ગવાં માર્ગે સવસ્ત્રાભરણં બલિમ્ ॥

પિતૃનાગગ્રહે નદ્યાં નાગેભ્યઃ પૂર્વદક્ષિણે ।
યક્ષાય યક્ષાયતને સરિતોર્વા સમાગમે ॥

ચતુષ્પથે રાક્ષસયોર્ભીમેષુ ગહનેષુ વા ।
રક્ષસાં દક્ષિણસ્યાં તુ પૂર્વસ્યાં બ્રહ્મરક્ષસામ્ ॥
શૂન્યાલયે પિશાચાય પશ્ચિમાં દિશમાસ્થિતે ॥

શુચિશુક્લાનિ માલ્યાનિ ગન્ધાઃ ક્ષૈરેયમોદનમ્ ।
દધિચ્છત્રં ચ ધવલં દેવાનાં બલિરિષ્યતે ॥

હિઙ્ગુસર્ષપષડ્ગ્રન્થાવ્યોષૈરર્ધપલોન્મિતૈઃ ।
ચતુર્ગુણે ગવાં મૂત્રે ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્ ।
તત્પાનનાવનાભ્યઙ્ગૈર્દેવગ્રહવિમોક્ષણમ્ ॥

નસ્યાઞ્જનં વચાહિઙ્ગુલશુનં બસ્તવારિણા ॥

દૈત્યે બલિર્બહુફલઃ સોશીરકમલોત્પલઃ ॥

નાગાનાંસુમનોલાજગુડાપૂપગુડૌદનૈઃ ।
પરમાન્નમધુક્ષીરકૃષ્ણમૃન્નાગકેસરૈઃ ।
વચાપદ્મપુરોશીરરક્તોત્પલદલૈર્બલિઃ ॥

શ્વેતપત્રં ચ લોધ્રં ચ તગરં નાગસર્ષપાઃ ।
શીતેન વારિણા પિષ્ટં નાવનાઞ્જનયોર્હિતમ્ ॥

યક્ષાણાં ક્ષીરદધ્યાજ્યમિશ્રકૌદનગુગ્ગુલુ ।
દેવદારૂત્પલં પદ્મમુશીરં વસ્ત્રકાઞ્ચનમ્ ॥

હિરણ્યં ચ બલિર્યોજ્યો મૂત્રાજ્યક્ષીરમેકતઃ ।
સિદ્ધં સમોન્મિતં પાનનાવનાભ્યઞ્જને હિતમ્ ॥

હરીતકી હરિદ્રે દ્વે લશુનો મરિચં વચા ।
નિમ્બપત્રં ચ બસ્તામ્બુકલ્કિતં નાવનાઞ્જનમ્ ॥

બ્રહ્મરક્ષોબલિઃ સિદ્ધં યવાનાં પૂર્ણમાઢકમ્ ।
તોયસ્ય કુમ્ભઃ પલલં છત્રં વસ્ત્રં વિલેપનમ્ ॥

ગાયત્રીવિંશતિપલક્વાથે ઽર્ધપલિકૈઃ પચેત્ ।
ત્ર્યૂષણત્રિફલાહિઙ્ગુષડ્ગ્રન્થામિસિસર્ષપૈઃ ॥

સનિમ્બપત્રલશુનૈઃ કુડવાન્ સપ્ત સર્પિષઃ ।
ગોમૂત્રે ત્રિગુણે પાનનસ્યાભ્યઙ્ગેષુ તદ્ધિતમ્ ॥

રક્ષસાં પલલં શુક્લં કુસુમં મિશ્રકૌદનમ્ ।
બલિઃ પક્વામમાંસાનિ નિષ્પાવા રુધિરોક્ષિતાઃ ॥

નક્તમાલશિરીષત્વઙ્મૂલપુષ્પફલાનિ ચ ।
તદ્વચ્ચ કૃષ્ણપાટલ્યા બિલ્વમૂલં કટુત્રિકમ્ ॥

હિઙ્ગ્વિન્દ્રયવસિદ્ધાર્થલશુનામલકીફલમ્ ।
નાવનાઞ્જનયોર્યોજ્યો બસ્તમૂત્રદ્રુતો ઽગદઃ ॥

એભિરેવ ઘૃતં સિદ્ધં ગવાં મૂત્રે ચતુર્ગુણે ।
રક્ષોગ્રહાન્ વારયતે પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ ॥

પિશાચાનાં બલિઃ સીધુઃ પિણ્યાકઃ પલલં દધિ ।
મૂલકં લવણં સર્પિઃ સભૂતૌદનયાવકમ્ ॥

હરિદ્રાદ્વયમઞ્જિષ્ઠામિસિસૈન્ધવનાગરમ્ ।
હિઙ્ગુપ્રિયઙ્ગુત્રિકટુરસોનત્રિફલાવચાઃ ॥

પાટલીશ્વેતકટભીશિરીષકુસુમૈર્ઘૃતમ્ ।
ગોમૂત્રપાદિકં સિદ્ધં પાનાભ્યઞ્જનયોર્હિતમ્ ॥

બસ્તામ્બુપિષ્ટૈસ્તૈરેવ યોજ્યમઞ્જનનાવનમ્ ॥

દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વે તીક્ષ્ણં નસ્યાદિ વર્જયેત્ ।
સર્પિષ્પાનાદિ મૃદ્વસ્મિન્ ભૈષજ્યમવચારયેત્ ॥

ઋતે પિશાચાત્ સર્વેષુ પ્રતિકૂલં ચ નાચરેત્ ।
સવૈદ્યમાતુરં ઘ્નન્તિ ક્રુદ્ધાસ્તે હિ મહૌજસઃ ॥

ઈશ્વરં દ્વાદશભુજં નાથમાર્યાવલોકિતમ્ ।
સર્વવ્યાધિચિકિત્સાં ચ જપન્સર્વગ્રહાન્જયેત્ ।
તથોન્માદાનપસ્મારાનન્યં વા ચિત્તવિપ્લવમ્ ॥

મહાવિદ્યાં ચ માયૂરીં શુચિસ્તં શ્રાવયેત્ સદા ॥

ભૂતેશં પૂજયેત્ સ્થાણું પ્રમથાખ્યાંશ્ચ તદ્ગણાન્ ।
જપન્ સિદ્ધાંશ્ચ તન્મન્ત્રાન્ ગ્રહાન્ સર્વાનપોહતિ ॥

યચ્ચાનન્તરયોઃ કિઞ્ચિદ્વક્ષ્યતે ઽધ્યાયયોર્હિતમ્ ।
યચ્ચોક્તમિહ તત્ સર્વં પ્રયુઞ્જીત પરસ્પરમ્ ॥