અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 6.50

અથાતો વાજીકરણવિધિં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુ રાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

વાજીકરણમન્વિચ્છેત્ સતતં વિષયી પુમાન્ ।
તુષ્ટિઃ પુષ્ટિરપત્યં ચ ગુણવત્તત્ર સંશ્રિતમ્ ।
અપત્યસન્તાનકરં યત્સદ્યઃ સમ્પ્રહર્ષણમ્ ॥

વાજીવાતિબલો યેન યાત્યપ્રતિહતો ઽઙ્ગનાઃ ।
ભવત્યતિપ્રિયઃ સ્ત્રીણાં યેન યેનોપચીયતે ।
તદ્વાજીકરણં તદ્ધિ દેહસ્યૌજસ્કરં પરમ્ ॥

સારો હિ જીવલોકસ્ય સ્ત્રી સ્ત્રીગુણસમન્વિતા ।
સ્ત્રિયઃ સાદ્ધ્વ્યઃ પ્રસુવતે નરાન્ ગુણમયાનિવ ॥

ગોત્રવૃદ્ધિકરાહ્યેતા ગૃહિણ્યો ગૃહદેવતાઃ ।
ગૃહં હિ જીનમેતાભિર્ન શ્રીમદપિ શોભતે ॥

ન તુ તા અપિ શોભન્તે જરસાનુગતા ઇવ ।
પુંયોગેન વિના સ્ત્રીણાં સ હિ સંવનનં પરમ્ ॥

વાજીકરણનિત્યસ્ય કામં કામં સિષેવિષોઃ ।
ન શરીરમવાપ્નોતિ ન વા રતિરતિઃ ક્ષયમ્ ॥

અચ્છાયઃ પૂતિકુસુમઃ ફલેન રહિતો દ્રુમઃ ।
યથૈકશ્ચૈકશાખશ્ચ નિરપત્યસ્તથા નરઃ ॥

અદૃષ્ટપુત્રપૌત્રસ્ય કુલતન્ત્વન્તવર્ત્તિનઃ ।
સંસારસુખબાહ્યસ્ય કીદૃશં નામ જીવિતમ્ ॥

અસમ્બન્ધોહ્યપુત્રસ્ય નિત્યમેવ પરઃ પરઃ ।
સીદત્યસ્યાવસાને ચ ગૃહં સુસ્થેપ્યનાયકમ્ ।
અતો વાજીકરા યોગા નિષેવ્યાઃ શુક્રવર્દ્ધનાઃ ॥

કલ્યસ્યોદગ્રવયસો વાજીકરણસેવિનઃ ।
સર્વેષ્વૃતુષ્વહરહર્વ્યવાયો ન નિવાર્યતે ॥

ચિન્તાજરાભ્યાં શુક્રં તુ વ્યાધિભિઃ કર્મકર્શનાત્ ।
ક્ષયં ગચ્છત્યનશનાત્ સ્ત્રીણાં ચાતિનિષેવણાત્ ॥

શુક્રક્ષયાત્ ભયાચ્છોકાદવિસ્રમ્ભાદસેવનાત્ ।
અતિહર્ષાદતિસ્થૌલ્યાન્મલોપચયતઃ શ્રમાત્ ॥

સ્ત્રીણામકૌશલાદ્દોષદર્શનાદભિચારતઃ ।
મેઢ્રામયાત્ સુમહતઃ ક્રોધતો ઽધર્મકીર્ત્તનાત્ ।
તૃપ્તસ્યાપિ સ્ત્રિયો ગન્તું ન શક્તિરુપજાયતે ॥

નહિ જાતબલાઃ સર્વે નરાશ્ચાપત્યભાગિનઃ ।
બૃહચ્છરીરા બલિનઃ કેચિન્નારીષુ દુર્બલાઃ ॥

સન્તિ ચાલ્પાશ્રયાઃ સ્ત્રીષુ બલવન્તો બહુપ્રજાઃ ।
નરાશ્ચટકવત્કેચિદ્વ્રજન્તિ બહુશઃ સ્ત્રિયઃ ॥

ગજવચ્ચપ્રસિઞ્ચન્તિ કેચિન્ન બહુગામિનઃ ।
કેચિત્પ્રયત્નૈર્વાહ્યન્તે વૃષાઃ કેચિત્સ્વભાવતઃ ॥

તસ્માત્પ્રયોગાન્ વક્ષ્યામિ દુર્બલાનાં બલપ્રદાન્ ।
સુખોપભોગાન્ બલિનાં ભૂયશ્ચ બલવર્દ્ધનાન્ ॥

અથ સ્નિગ્ધવિશુદ્ધાનાં નિરૂહાન્ સાનુવાસનાન્ ।
ઘૃતતૈલરસક્ષીરશર્કરાક્ષૌદ્રસંયુતાન્ ॥

યોગવિદ્યોજયેત્ પૂર્વં ક્ષીરમાંસરસાશિનામ્ ।
તતો વાજીકરાન્યોગાન્ શુક્રાપત્યબલપ્રદાન્ ॥

શરેક્ષુકુશકાશાનાં વિદાર્યા વીરણસ્ય ચ ।
મૂલાનિ કણ્ટકાર્યાશ્ચ જીવકર્ષભકૌ બલામ્ ॥

મેદે દ્વે દ્વે ચ કાકોલ્યૌ સૂપ્યપર્ણ્યૌ શતાવરીમ્ ।
અશ્વગન્ધામતિબલામાત્મગુપ્તાં પુનર્નવામ્ ॥

વીરાં પયસ્યાં જીવન્તીમૃદ્ધિં રાસ્નાં ત્રિકણ્ટકમ્ ।
મધુકં શાલિપર્ણીં ચ ભાગાંસ્ત્રિપલિકાન્ પૃથક્ ॥

માષાણામાઢકં ચૈતત્ દ્વિદ્રોણે સાધયેદપામ્ ।
રસેનાઢકશેષેણ પચેત્તેન ઘૃતાઢકમ્ ॥

દત્વા વિદારીધાત્રીક્ષુરસાનામાઢકાઢકમ્ ।
ઘૃતાચ્ચતુર્ગુણં ક્ષીરં પેષ્યાણીમાનિ ચાવપેત્ ॥

વીરાં સ્વગુપ્તાં કાકોલ્યૌ યષ્ટીં ફલ્ગુ દ્વિપિપ્પલીમ્ ।
દ્રાક્ષાં વિદારીં ખર્જૂરં મધુકાનિ શતાવરીમ્ ॥

તત્સિદ્ધપૂતં ચૂર્ણસ્ય પૃથક્પ્રસ્થેન યોજયેત્ ।
શર્કરાયાસ્તુગાયાશ્ચ પિપ્પલ્યાઃ કુડવેન ચ ॥

મરિચસ્ય પ્રકુઞ્ચેન પૃથગર્દ્ધપલોન્મિતૈઃ ।
ત્વગેલાકેસરૈઃ શ્લક્ષ્ણૈઃ ક્ષૌદ્રદ્વિકુડવેન ચ ॥

પલમાત્રં તતઃ ખાદેત્ પ્રત્યહં રસદુગ્ધમુક્ ।
તેનારોહતિ વાજીવ કુલિઙ્ગૈવ હૃષ્યતિ ॥

માષાત્મગુપ્તાબીજાનામાઢકં પ્રસૃતોન્મિતમ્ ।
મેદાશ્વગન્ધર્દ્ધિવરી વીરા યષ્ટી દ્વિજીવકમ્ ॥

શૂર્પે ઽપાં વિપચેત્તેન પાદશેષેણ પાચયેત્ ।
વિદારીક્ષુરસપ્રસ્થદ્વયેન સદૃશેન ચ ॥

સર્વૈઃ ક્ષીરેણ હવિષો નવાત્ પ્રસ્થં શૃતે ઽત્ર ચ ।
સિતાક્ષૌદ્રસિતાખ્યાનાં પૃથગ્દદ્યાચ્ચતુષ્પલમ્ ॥

પલં કણાત્ પુરોભક્તં લિહંસ્તત્પલપૂર્વકમ્ ।
તરુણીષ્વવતૃપ્તાસુ પ્રસભં રાસભાયતે ॥

મેદાદિભિશ્ચ કર્ષાંશૈઃ શૃતં બાષ્કયણં પયઃ ।
સશર્કરાક્ષૌદ્રઘૃતં શુક્રવૃદ્ધિકરં પરમ્ ॥

પયસા પાયસસ્તેન માષકણ્ડૂકરીફલૈઃ ।
વૃષ્યો વેગકરઃ સિદ્ધઃ સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરઃ ॥

શ્વદંષ્ટ્રાયા વિદાર્યાશ્ચ રસે ક્ષીરચતુર્ગુણે ।
ઘૃતાઢ્યઃ સાધિતો વૃષ્યો માષષષ્ટિકપાયસઃ ॥

મધૂલિકા માષપર્ણી સિતા શૃઙ્ગાટકં યવાઃ ।
સ્વગુપ્તામૂલયષ્ટ્યાહ્વવિદારીક્ષુરકાઃ સમાઃ ॥

સપ્રિયાલાઃ કૃતં ચૂર્ણં પૃથઙ્મધ્વાજ્યષડ્ગુણમ્ ।
પાદાભ્યામસ્પૃશન્ભૂમિં લિહન્કાલ્યમતઃ પિચુમ્ ।
લભતે વલમુત્સાહં સ્ત્રીશ્ચ યાતિ કુલિઙ્ગવત્ ॥

સ્વગુપ્તા ક્ષીરકાકોલી વિદારી જીવકદ્વયમ્ ।
તિલાઃ સલુઞ્ચિતા ભૃષ્ટાઃ શર્કરાજ્યમધુપ્લુતમ્ ।
તચ્ચૂર્ણં પ્રસૃતં લીઢ્વા ગચ્છતિ પ્રમદાશતમ્ ॥

પ્રસૃતં માષચૂર્ણસ્ય ધાત્રીસ્વરસભાવિતમ્ ।
વિદારીરજસો વાપિ લિહન્ મધુઘૃતદ્રુતમ્ ।
ક્ષીરાનુપશ્ચટકવદ્દશકૃત્વો વ્રજેત્ સ્ત્રિયઃ ॥

ચૂર્ણ વિદાર્યા બહુશઃ સ્વરસેનૈવ ભાવિતમ્ ।
ક્ષૌદ્રસર્પિર્યુતં લીઢ્વા પ્રમદા દશ ગચ્છતિ ॥

કૃષ્ણા ધાત્રીફલરજઃ સ્વરસેનૈવભાવિતમ્ ।
શર્કરામધુસર્પિર્ભિર્લીઢ્વા યો ઽનુ પયઃ પિબેત્ ।
સ નરો ઽશીતિવર્ષોપિ યુવેવ પરિહૃષ્યતિ ॥

કર્ષં મધુકચૂર્ણસ્ય ઘૃતક્ષૌદ્રસમન્વિતમ્ ।
પયોનુપાનં યો લિહ્યાન્નિત્યવેગઃ સ ના ભવેત્ ॥

કુલીરશૃઙ્ગ્યા યઃ કલ્કમાલોડ્ય પયસા પિબેત્ ।
સિતાઘૃતપયોન્નાશી સ નારીષુ વૃષાયતે ॥

ધાન્યમાષરસઃ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રમિક્ષુરસો ઘૃતમ્ ।
દ્વિમેદાજીવકયુગક્વાથશ્ચૈકત્ર યોજિતઃ ।
પીતઃ કરોતિ પુરુષં પ્રમદાશતગામિનમ્ ॥

ભલ્લાતકૈશ્ચતુર્ભિસ્તુ દુગ્ધસ્યાર્દ્ધાઢકં પચેત્ ।
પીતં કરોતિ વૃષતાં સુજીર્ણસ્યાપિ દેહિનઃ ॥

સ્વયઙ્ગુપ્તેક્ષુરકયોર્બીજચૂર્ણં સશર્કરમ્ ।
ધારોષ્ણેન નરઃ પીત્વા પયસા રાસભાયતે ।
ઉચ્ચટાચૂર્ણમપ્યેવં શતાવર્યાશ્ચ યોજયેત્ ॥

સૂપ્યપર્ણી દ્વિકાકોલી જીવકર્ષભકૈઃ શૃતમ્ ।
લઘુના પઞ્ચમૂલેન દ્વિકાકોલીયુતેન વા ।
પયો ઽતિવૃષ્યમભ્યસ્ય વૃદ્ધો ઽપિ તરુણાયતે ॥

ક્ષીરિણી ચ શ્વદંષ્ટ્રા ચ ફાણિતં શર્કરા મધુ ।
ગૃષ્ટિક્ષીરં નવં સર્પિરેતત્ પુંસવનં પરમ્ ॥

અશ્વત્થફલમૂલત્વક્શૃઙ્ગસિદ્ધં પયો નરઃ ।
પીત્વા સશર્કરં શીતં કુલિઙ્ગ ઇવ હૃષ્યતિ ॥

પયઃ પયસ્યયા સિદ્ધં શુક્રકૃત્સાજ્યમાક્ષિકમ્ ॥

શતાવરીકત્કરસે પયો દશગુણં ઘૃતમ્ ।
શૃતં સપિપ્પલીક્ષૌદ્રશર્કરં વૃષ્યમુત્તમમ્ ॥

શતાવરીરસપ્રસ્થં ક્ષીરપ્રસ્થચતુષ્ટયમ્ ।
પ્રસ્થં ઘૃતસ્ય શુક્ત્યંશં દ્રાક્ષામાંસીપરૂષકમ્ ॥

જીવકર્ષભયષ્ટ્યાહ્વબલામેદાકશેરુકમ્ ।
પ્રિયાલબીજં કાકોલીયુગ્મં ચૈકત્ર પાચયેત્ ॥

પક્વપૂતે ક્ષિપેચ્ચાસ્મિન્ કુડવાંશાં સિતોપલામ્ ।
ગૃષ્ટિક્ષીરાનુપઃ પ્રાશ્ય તન્નારીષુ વૃષાયતે ।
વિજયેત ચ વાતાસ્રં પિત્તાસ્રોરઃક્ષતક્ષયાન્ ॥

જીવકક્ષીરકાકોલીસ્થિરાહંસપદીઘનઃ ।
શઠીક્ષુગણ્ડિકાયષ્ટીમૃણાલૈઃ કર્ષિકૈઃ પચેત્ ॥

ઘૃતપ્રસ્થં દશગુણે ક્ષીરે તત્ બલપુષ્ટિકૃત્ ।
વન્ધ્યાનાં પુત્રજનનં શુક્રવર્દ્ધનશોધનમ્ ॥

જલાઢકે સ્વયંગુપ્તામૂલાત્ પઞ્ચપલં પચેત્ ।
પાદશેષે ચ સંચૂર્ણ્ય કુડવાંશાઃ પૃથક્ ક્ષિપેત્ ॥

સ્વગુપ્તામૂલગોધૂમમાષેક્ષુરકપિપ્પલીઃ ।
સપ્રિયાલફલક્ષૌદ્રાઃ પ્રસ્થાર્દ્ધં નવસર્પિષઃ ॥

સિતોપલાતુલાપાદં કુર્યાત્તાન્ મોદકાંસ્તતઃ ।
મોદકં ભક્ષયિત્વૈકં ષષ્ટિં વ્રજતિ યોષિતામ્ ॥

પલાંશાન્ બૃહતીવ્યાઘ્રીપૃશ્નિપર્ણીત્રિકણ્ટકાન્ ।
દ્વ્યાઢકેનામ્ભસા પક્ત્વા પાદશેષે રસે સ્થિતે ॥

પલાનિ ક્ષીરકાકોલ્યાઃ પઞ્ચ માગધિકાપલમ્ ।
સ્વગુપ્તાફલમૂલાનાં માષાણામિક્ષુરસ્ય ચ ॥

વિદાર્યા મધુનશ્ચાત્ર કુડવં કુડવં ક્ષિપેત્ ।
પૃથક્ દ્વૌ મુદ્ગતિલયોર્ઘૃતે શષ્કુલિકાસ્તતઃ ।
પચેદેકાં તતઃ પ્રાશ્ય શતં વ્રજતિ યોષિતામ્ ॥

સ્વગુપ્તામૂલચૂર્ણેન દ્રુતેન પયસા કૃતાઃ ।
ઘૃતે સશર્કરાક્ષૌદ્રા ભક્ષ્યા વેગશતપ્રદાઃ ॥

માષાત્મગુપ્તાગોધૂમશાલિષષ્ટિકપૈષ્ટિકાન્ ।
શર્કરાયા વિદાર્યાશ્ચ ચૂર્ણાનીક્ષુરકસ્ય ચ ॥

સંયોજ્ય ક્ષીરસર્પિર્ભ્યાં ઘૃતે પૂપલિકાઃ પચેત્ ।
પયોનુપાનાસ્તાઃ શીઘ્રં કુર્વન્તિ વૃષતાં પરમ્ ॥

ચૂર્ણં માષાત્તિલાચ્છાલેર્વિદાર્યાશ્ચ સસૈન્ધવમ્ ।
રસેન પુણ્ડ્રકસ્યેક્ષોઃ પ્લુતં વારાહમેદસિ ।
પક્ત્વા શષ્કુલિક્રાઃ ખાદન્નારોહેત્ ષષ્ટિમઙ્ગનાઃ ॥

મુખપ્રિયાણાં સ્નિગ્ધાનાં ફલાનાં મધુરાત્મનામ્ ।
ફલાનામાત્મગુપ્તાયાઃ શાલેર્માષાત્તિલાત્ ઘૃતાત્ ॥

મુદ્ગાત્ ગોધૂમતશ્ચાપિ કુડવં કુડવં પૃથક્ ।
ચૂર્ણિતૈર્નિસ્તુષૈસ્તૈસ્તુ ક્ષીરેણાલોડ્ય મર્દિતૈઃ ।
પક્વાં પૂપલિકાં ખાદન્ સ્ત્રીષુ હૃષ્યતિ વાજિવત્ ॥

શર્કરામાષગોધૂમતુગાક્ષીરીપયોઘૃતૈઃ ।
પક્વામુત્કારિકાં ખાદેત્ કૃકવાકુરસાનુપઃ ॥

માયુરં તૈત્તિરં હાંસમેવમેવ રસં પિબેત્ ।
અનેનાશ્વ ઇવોદીર્ણો બલી લિઙ્ગં સમર્પયેત્ ॥

પિષ્ટ્વા વરાહમાંસાનિ દત્વા મરિચસૈન્ધવે ।
કોલવદ્ગુટિકાઃ કૃત્વા તપ્તે સર્પિષિ વર્ત્તયેત્ ॥

વર્ત્તનસ્તમ્ભિતાસ્તાશ્ચ પ્રક્ષેપ્યાઃ કૌક્કુટે રસે ।
ઘૃતાઢ્યે ગન્ધપિશુને દધિદાડિમસારિકે ॥

યથા ન ભિન્દ્યાદ્ગુટિકાસ્તથા તં સાધયેદ્રસમ્ ।
તં પિબન્ભક્ષયંસ્તાશ્ચ બલી બાલેયવદ્વ્રજેત્ ।
માંસાનિ બલયુક્તાનિ તથાન્યાન્યપિ કલ્પયેત્ ॥

માષાનંકુરિતાન્શુદ્ધાન્ નિસ્તુષાન્સાજહાફલાન્ ।
ઘૃતાઢ્યે માહિષરસે દધિદાડિમસારિકે ॥

પ્રક્ષિપ્ય સાધયેદ્યુક્ત્યા ધાન્યજીરકનાગરૈઃ ।
પીતો ભુક્તશ્ચ સ રસઃ કુરુતે શુક્રમક્ષયમ્ ॥

હંસબર્હિણદક્ષાણ્ડાન્ ભૃષ્ટાંસ્તપ્તેન સર્પિષા ।
સુરાનુપાનાન્ યઃ ખાદેત્ સ તૃપ્તસ્તર્પ્પયેત્સ્ત્રિયઃ ॥

આર્દ્રાણિ મત્સ્યમાંસાનિશફરીર્વા સુભર્જિતાઃ ।
તપ્તે સર્પિષિ યઃ ખાદેત્ સ ગચ્છેત્ સ્ત્રીષુ ન ક્ષયમ્ ॥

ઘૃતભૃષ્ટાન્ રસે છાગે રોહિતાન્ ફલસારિકે ।
અનુપીતરસાન્ સિદ્ધાનપત્યાર્થી પ્રયોજયેત્ ॥

ઘૃતં માષાન્ સબસ્તાણ્ડાન્ ફલામ્લે માહિષે રસે ।
સ્વાદૌ વા સાધયેત્ પૂતં તદ્રસં ભર્જયેત્ ઘૃતે ॥

ઈષલ્લવણિતં યુક્તં ધાન્યજીરકનાગરૈઃ ।
પીતઃ સ વૃષ્યો બલ્યશ્ચ બૃંહણશ્ચ પરં રસઃ ॥

ચટકાંસ્તૈત્તિરે તદ્વત્તિત્તિરીન્ કૌક્કુટે રસે ।
કલ્પયેચ્છિખિનો હાંસે હંસાન્ વા શિખિજે રસે ॥

તૃપ્તિં ચટકમાંસાનાં ગત્વા યોનુ પયઃ પિબેત્ ।
પ્રભૂતકાલસંરુદ્ધાઃ સન્તર્પયતિ યોષિતઃ ॥

ઘૃતાઢ્યં કુક્વુટં શૂલ્યં શીતં ખાદેત્ સમાક્ષિકમ્ ।
પિબેચ્ચાનન્તરં ક્ષીરં ય ઇચ્છેચ્છુક્રમક્ષયમ્ ॥

પિપ્પલીલવણૈર્યુક્તૌ બસ્તાણ્ડૌ ક્ષીરસર્પિષા ।
સાધિતૌ ભક્ષયેદ્યસ્તુ સ ગચ્છેત્ પ્રમદાશતમ્ ॥

બસ્તાણ્ડસિદ્ધે ગોદુગ્ધે ભાવિતાનસકૃત્તિલાન્ ।
યઃ ખાદેત્સસિતાન્ ગચ્છેત્ સ સ્ત્રાશતમપૂવવત્ ॥

ભુક્ત્વા યો માષસૂપેન ઘૃતાડ્યં ષષ્ટિકૌદનમ્ ।
પયઃ પિબતિ જાગર્તિ કૃત્સ્નાં રાત્રિં સ વેગવાન્ ॥

આત્મગુપ્તાફલં માષાન્ ખર્જૂરાણિ શતાવરીમ્ ।
શૃઙ્ગાટકાનિ મૃદ્વીકા પચેત્તત્ પ્રસૃતોન્મિતમ્ ॥

ક્ષીરપ્રસ્થં જલપ્રસ્થમેતત્ ક્ષીરાવશેષિતમ્ ।
શુચિના વાસસા પૂતં યોજયેત્ પ્રસૃતૈસ્ત્રિભિઃ ॥

શર્કરાયાસ્તુગાક્ષીર્યાઃ સર્પિષો ઽભિનવસ્ય ચ ।
તત્પિબેત્ ક્ષૌદ્રસંયુક્તં ભુઞ્જાનઃ ષષ્ટિકૌદનમ્ ।
તથા જરાપરીતોપિ પુત્રૈઃ સ પરિવાર્યતે ॥

દ્રાક્ષાખર્જરખર્જૂરીમસ્તકાન્યજહાફલમ્ ।
પયસ્યાભીરુમાષાંશ્ચ મધુકાનિ ચ સાધયેત્ ॥

તોયાઢકે પલાંશાનિ પાદશેષેણ તેન ચ ।
ક્ષીરપ્રસ્થં પચેત્ ક્ષીરશેષેણાદ્યાત્ ઘૃતાન્વિતમ્ ।
ષષ્ટિકાન્નં સિતાજ્યેન યોગો ઽયં શુક્રકૃત્ પરમ્ ॥

જીવકર્ષભકૌ મેદા જીવન્તી શ્રાવણીદ્વયમ્ ।
ખર્જૂરં મધુકં દ્રાક્ષાં વિદારીં વિશ્વભેષજમ્ ॥

શૃઙ્ગાટકાનિ ચપલા નવં સર્પિઃપયો જલમ્ ।
ઘૃતાવશેષિતં સિદ્ધં શર્કરામાક્ષિકાન્વિતમ્ ॥

ષષ્ટિકૌદનસંયુક્તમુપયોજ્યં યથાબલમ્ ।
તદ્વૃષ્યં બલકૃદ્વર્ણ્યં કણ્ઠ્યં દેહસ્ય બૃંહણમ્ ॥

ગૃષ્ટિર્બષ્કયણી નીરુગૂર્ધ્વશૃઙ્ગી ચતુઃસ્તની ।
સાન્દ્રસ્વાદુબહુક્ષીરા રૂપશીલસમન્વિતા ॥

ઇક્ષુભિર્માષપર્ણેન યા સુપુષ્ટાર્જુનેન વા ।
તત્ક્ષીરં સસિતાક્ષૌદ્રઘૃતં પુત્ર્યં રતિપ્રદમ્ ॥

શુક્રલૈર્જીવનીયાખ્યૈર્બૃંહણૈર્બલવર્દ્ધનૈઃ ।
વયસઃ સ્થાપનૈશ્ચેતત્ પયઃ સિદ્ધં પૃથક્પૃથક્ ॥

યુક્તં ગોધૂમચૂર્ણેન સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરમ્ ।
પર્યાયેણોપયોક્તવ્યમિચ્છતા શુક્રમક્ષયમ્ ॥

મેદાં પયસ્યાં જીવન્તીં વિદારીં કણ્ટકારિકામ્ ।
માષાન્ શ્વદંષ્ટ્રાં ક્ષીરીકાં ગોધૂમાન્ શાલિષષ્ટિકાન્ ॥

તત્ક્ષીરેર્દ્ધોદકે સિદ્ધાન્ કાર્ષિકાનાઢકોન્મિતે ।
વિસર્જયેત્પયશ્શેષં તત્પૂતં ક્ષૌદ્રસર્પિષા ।
સિતયા ચ યુતં પીત્વા વૃદ્ધોપિ તરુણાયતે ॥

મણ્ડલૈર્જાતરૂપસ્ય સુતપ્તૈસ્તત્પયઃ શૃતમ્ ।
સિદ્ધં પુંસવનં વૃષ્યં સસિતાઘૃતમાક્ષિકમ્ ।
રૂપ્યાયસ્તામ્નસીસાનામયમેવ પૃથગ્વિધિઃ ॥

ચૂર્ણિતાઃ પિપ્પલીસ્ત્રિંશત્ પ્રકુઞ્ચે તૈલસર્પિષોઃ ।
ભૃષ્ટાઃ સશર્કરાક્ષૌદ્રાઃ ક્ષીરેણાલોડિતાઃ પિબેત્ ।
અશ્નંશ્ચ ષષ્ટિકં ક્ષીરસર્પિર્ભ્યાં વાજિવદ્ભવેત્ ॥

ચન્દ્રાંશુશુભ્રં પયસા ઘૃતાઢ્યં ષષ્ટિકૌદનમ્ ।
શર્કરામધુસંયુક્તં ભુઞ્જાનો ના વૃષાયતે ॥

દધ્નઃ સરેણ સઘૃતો ભક્ષિતઃ ષષ્ટિકૌદનઃ ।
સૈલાતુગોષણક્ષૌદ્રઃ શર્કરાઢ્યેન શુક્રકૃત્ ॥

અધ્યણ્ડામાર્ષભીંચૈવ સ્વયડ્ગુપ્તાફલાનિ ચ ।
પાદલેપં નરઃ કૃત્વા નિશિ વેગૈર્ન હીયતે ॥

વર્ષાભૂમૂલમૃદ્વીકાસ્વયઙ્ગુપ્તાફલાનિ ચ ।
સિદ્ધશ્ચરણલેપોયં ભુવં પદ્ભ્યાં તુ ન સ્પૃશેત્ ॥

ઘૃતક્ષીરાશનો નિત્યં નિર્વ્યાધિર્નિત્યગો યુવા ।
સઙ્કલ્પપ્રવણો ઇત્યં નરઃ સ્ત્રીષુ વૃષાયતે ॥

આત્મગુપ્તાફલં માષા ગોધૂમઃ શાલિષષ્ટિકમ્ ।
ઇક્ષુરિક્ષુરકઃ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રં દ્રાક્ષા સિતોપલા ॥

ઉચ્ચટા શરમૂલાનિ વિદારી સશતાવરી ।
જીવનીયાનિ સ્વર્જૂરં મોચચોચફલાનિ ચ ॥

એભિર્ભક્ષ્યાણિ પેયાનિ લેહ્યાનિ ચ ઘૃતાનિ ચ ।
નિત્યમાસેવમાનસ્ય સ્ત્રીષુ હર્ષો વિવર્દ્ધતે ॥

જીવનીયઘૃતક્ષીરમધુતૈલસિતારસૈઃ ।
રસક્ષીરાશિનઃ ક્ષિપ્રં વૃષં કુર્વન્તિ બસ્તયઃ ॥

સિદ્ધબસ્તિવિકલ્પોક્તાન્ બલશુક્રસુતપ્રદાન્ ।
યુઞ્જીત બસ્તીન્ પુત્રાર્થી પુત્રકામોદિતં ચ યત્ ॥

યત્કિઞ્ચિન્મધુરં સ્નિગ્ધં બૃંહણં બલવર્દ્ધનમ્ ।
મનસો હર્ષણં યચ્ચ તત્સવ વૃષ્યમુચ્યતે ॥

દ્રવ્યૈરેવંવિધૈસ્તસ્માત્ ભાવિતઃ પ્રમદાં વ્રજેત્ ।
આત્મવેગેન ચોદીર્ણઃ સ્રીગુણૈશ્ચ પ્રહર્ષિતઃ ॥

ઇષ્ટાહ્યેકૈકશોપ્યર્થા હર્ષપ્રીતિકરાઃ પરમ્ ।
કિં પુનઃ સ્ત્રીશરીરે યે સઙ્ઘઘાતેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

રુચિભેદેન લોકસ્ય દૈવયોગાઞ્ચ યોષિતામ્ ।
તં તં પ્રાપ્ય વિવર્દ્ધન્તે નરં રૂપાદયો ગુણાઃ ॥

તસ્માદ્યા યસ્ય હૃદયં વિશતીવ વરાઙ્ગના ।
તુલ્યસ્વભાવા યા હારિમૃજારૂપગુણાન્વિતા ॥

પાશભૂતૈર્વહન્ત્યઙ્ગૈર્લાવણ્યમિવ મૂર્તિમત્ ।
આલપન્ત્યમૃતેનેવ યા ગાત્રાણિ નિષિઞ્ચતિ ॥

પિબન્તીવ ચ પશ્યન્તી સ્પૃશન્તી લિમ્પતીવ યા ।
નિત્યમુત્સવભૂતા યા યા સમાનમનઃશયા ॥

નયત્યુત્સુકતાં ચેતો નિત્યં સન્નિહિતાપિ યા ।
યયા વિયુક્તો નિઃસ્ત્રીકમરતિર્મન્યતે જગત્ ॥

પ્રગલ્ભા રીતસઙ્ગ્રામે સ્વસ્થા લજ્જામયી ચ યા ।
બહુશોપિ ચ યાં ગત્વા તત્પૂર્વમિવ ગચ્છતિ ॥

ચરિતૈર્નિર્વિકારા યા વિકારૈરિવ નિર્મિતા ।
કાન્તાનુવૃત્તિપરમા સા સ્ત્રી વૃષ્ટ્યતમા મતા ॥

અભ્યઞ્જનોદ્વર્તનસેકગન્ધસ્રક્ચિત્રવસ્ત્રાભરણપ્રકારાઃ ।
સુગન્ધિપુષ્પોત્કરરેણુકીર્ણા મૃદુર્મનોજ્ઞા વિપુલા ચ શય્યા ॥

પ્રાજ્ઞાઃ કલાજ્ઞા વશગા વિનીતાઃ પ્રિયંવદાઃ પ્રીતિકરા વયસ્યાઃ ।
વિસ્રમ્ભસત્વપ્રકૃતિક્રિયૈક્યાચ્છરીરમાત્રેણ પૃથક્ત્વભૂતાઃ ॥

કાન્તા વનાન્તાઃ પરપુષ્ટઘુષ્ટા રમ્યાઃ સ્રવન્ત્યઃ સતતં સ્રવન્ત્યઃ ।
મદ્યં મદામોદકરં વિશેષાધ્દૃદ્યા પ્રસન્ના સુરભિઃ પ્રસન્ના ॥

શકાઙ્ગનાગણ્ડતલાભિપાણ્ડુતામ્બુલપત્રં પરિવારશોભિ ।
પ્રસાધનં સ્ત્રીમુખપઙ્કજાનાં યદાયુધં મૂર્તમિવાત્મજસ્ય ॥

હિમાચલોદ્ધૂનિતદુગ્ધસિન્ધુસમુદ્ભવત્ફેનચયાવદાતમ્ ।
સૌધં સુધાશુભ્રતરાઃ કરાશ્ચ ચન્દ્રસ્ય કુર્વન્તિ પરં વૃષત્વમ્ ॥

બન્ધેન પૂર્વોપહિતેન પુંસઃ ખિન્નસ્ય વૃત્તિઃ કરણાન્તરેણ ।
સંવાહનં સ્પર્શસુખૈઃ કરૈશ્ચ કરોત્યપૂર્વામિવ મન્મથેચ્છામ્ ॥

પ્રાયોગિકાધિકરણોદિતાચિત્રચેષ્ટાસંશીલનોદ્ભવદનલ્પરસાર્દ્રચિત્તઃ ।
વૃષ્યોપયોગપરિબૃંહિતદેહધાતુર્નારીમનાંસિ વશમાનયતિ પ્રસહ્ય ॥

તસ્માન્નિત્યં સ્ત્રીષુ વાઞ્છન્ પ્રિયત્વં વૃષ્યૈર્યોગૈર્જાતકામો ઽપિ કામી ।
સત્વ્ંઅ સાત્મ્યં દેશકાલૌ ચ બુધ્વા ચાતુષ્ષષ્ટે ચેષ્ટિતે વ્યાપ્રિયેત ॥

વલયસ્વનસઙ્કુલમુષ્ટિરવદ્વિગુણીકૃતમેખલિકાનિનદઃ ।
ચલનૂપુરશબ્દયુતો ઽપિ મુહુઃ શમમાવહતે ન રતાતિશયઃ ॥

સર્વાર્થસિદ્ધિઃ પ્રથમોનુરાગઃ શૃઙ્ગારગાન્ધર્વકથાવિશેષાઃ ।
સીત્કારગર્ભં હસિતં સહાવં છિન્નાક્ષરં વિભ્રમવચ્ચ ગીતમ્ ॥

સવ્યાજસન્દીર્શતચારુગાત્રં વૃત્તં પ્રિયાણામવલોકિતં ચ ।
ચૂતાઙ્કુરં પુષ્પફલં યથર્તુ વિદ્યુત્વદુદ્યોતિતગર્જિતાનિ ॥

વિહઙ્ગભૃઙ્ગસ્તનિતાનુયાતં સ્ત્રીકૂજિતં ભૂષણશિઞ્જિતાનિ ।
કાલે યથાસ્વં વપુષશ્ચ શુદ્ધિઃ સઙ્કલ્પયોનેર્ધુરમુદ્વહન્તિ ॥

સ્રોતસ્સુ શુદ્વેષ્વમલે શરીરે વૃષ્યં યદાદ્યં મિતમત્તિ કાલે ।
વૃષાયતે તેન પરં મનુષ્યસ્તદ્બૃંહણં દેહબલપ્રદં ચ ॥

તસ્માત્ પુરા શોધનમેવ કાર્યં બલાનુરૂપં ન ચ વૃષ્યયોગાઃ ।
સિધ્યન્તિ દેહે કલુષે પ્રયુક્તાઃ ક્લિષ્ટે યથા વાસસિ રાગયોગાઃ ॥

ઉપદિષ્ટે વિચિત્રે ઽસ્મિન્ વક્તવ્યાર્થાનુરોધતઃ ।
કર્તવ્યમેવકર્તવ્યં પ્રાણાબાધે ઽપિ નેતરત્ ॥

એતત્ સ્વરૂપં શાસ્ત્રસ્ય યદ્વ્યાપિત્વેન વર્ણ્યતે ।
સ્પૃશતિ ન્યૂનતાદોષો મહાનવ્યાપિનિ ધ્રુવમ્ ॥

વીર્યહીનૈરસમ્પૂર્ણૈઃ પ્રયોગૈરપિ ભૂષિતમ્ ।
અર્થાનતન્ત્રયત્તન્ત્રં તન્ત્રતામાપ્નુયાત્ કથમ્ ॥

હંસબર્હિણદક્ષાણ્ડા યદ્યપ્યત્યર્થશુક્રલાઃ ।
મુનયઃ સદયા બ્રૂયુસ્તાન્યોગેષ્વન્યથા કથમ્ ॥

કથં વા સર્વએવૈતે યોગા રાગાગ્નિદીપનાઃ ।
ક્લિષ્ટસઙ્કલ્પજનનાઃ પ્રોક્તાઃ સંસારવર્દ્ધનાઃ ॥

ત્રિકાલદર્શિભિર્દિવ્યૈઃ સત્વદોષષિવર્જિતૈઃ ।
પૂર્વાચાર્યૈઃ કૃતં વર્ત્મ કો લઙ્ઘયિત્મુમર્હતિ ॥

પ્રક્રાન્તે સર્વથા સર્વમુક્તં ભવતિ સૂદિતમ્ ।
નાહિ લેશાભિધાનેન લભ્યઃ સર્વાર્થસઙ્ગ્રહઃ ॥

તથા ચ ગર્દભીક્ષીરં માંસમશ્વસ્ય હસ્તિનામ્ ।
મદ્દાસાગરતોયં ચ પ્રોક્તં નિરુપયોગ્યપિ ॥

અદ્યત્વે ઽપિ વિશેષેણ ભૂરિતન્ત્રાર્થસઙ્ગ્રહાત્ ।
સઙ્ગ્રહાદ્યન્નબુધ્યેત તજ્જ્ઞાનમતિદુર્લભમ્ ॥

યથા પ્રતિજ્ઞાતમિતિ ક્રમેણ વેદોયમષ્ટાઙ્ગનિધેર્નિબદ્ધઃ ।
અભ્યસ્યતો માર્ગમિવાર્યસત્યં સઞ્જાયતે સ્વાર્થપરાર્થસિદ્ધિઃ ॥

પિતામહમુખોદ્ગીર્ણમિત્યાયુર્વેદવાઙ્મયમ્ ।
જીવિતારોગ્યધર્માર્થસુખગૌરવકીર્ત્તિકૃત્ ॥

અલઙ્કૃતં યુક્તિપદૈઃ સદ્રત્નૈરિવ કાઞ્ચનમ્ ।
ષટ્ત્રિંશતાર્થદુર્ગેષુ ભિષજાં સઙ્ક્રમૈરિવ ॥

તત્રાધિકરણં યોગો હેત્વર્થોર્થઃ પદસ્ય ચ ।
પ્રદેશોદ્દેશનિર્દેશવાક્યશેષાઃ પ્રયોજનમ્ ॥

ઉપદેશાપદેશાતિદેશાર્થાપત્તિનિર્ણયાઃ ।
પ્રસઙ્ગૈકાન્તનૈકાન્તાઃ સાપવર્ગો વિપર્યયઃ ॥

પૂર્વપક્ષવિધાનાનુમતવ્યાખ્યાનસંશયાઃ ।
અતીતાનાગતાપેક્ષા સ્વસંજ્ઞોહ્ય સમુચ્ચયાઃ ॥

નિદર્શનં નિર્વચનં નિયોગો ઽથ વિકલ્પનમ્ ।
પ્રત્યુત્સારસ્તથોદ્ધારઃ સમ્ભવસ્તન્ત્રયુક્તયઃ ॥

સરસઃ સુપ્તપદ્મસ્ય રવિદીધિતયો યથા ।
યથા ગૃહસ્ય દીપાભાસ્તથા તન્ત્રસ્ય યુક્તયઃ ॥

અધીયાનો ઽપિ તન્ત્રાણિ તન્ત્રયુક્ત્યવિચક્ષણઃ ।
નાધિગચ્છતિ તન્ત્રાર્થમર્થં ભાગ્યક્ષયે યથા ॥

વાક્યાર્થયોજનોદતા યુક્તયસ્ત્વિષ્ટસિદ્ધિદાઃ ।
અસદ્વાદિપ્રયુક્તાનાં વાક્યાનાં પ્રતિષેધકાઃ ॥

લીનવ્યત્યાસલેશોક્તિગદિતાનાં પ્રકાશકાઃ ।
વાક્યન્યાયોદધેઃ સારં ગૃહીત્વૈવં વ્યવસ્થિતાઃ ॥

એતદાગમસિદ્ધત્વાત્ પ્રત્યક્ષફલદર્શનાત્ ।
પ્રયોજ્યં મન્ત્રવત્તન્ત્રં તન્ત્રજ્ઞાનવિશારદૈઃ ॥

પિત્તામહેન લોકસ્ય સ્મૃત્વા તદિદમવ્યયમ્ ।
અકાલમૃત્યુરક્ષાર્થમલૌહં વર્મ નિર્મિતમ્ ॥

સુજ્ઞાતમેતદમૃતં સ્વસ્થાસ્વસ્થસુખાસ્પદમ્ ।
યથેપ્સિતફલાશેષપુરુષાર્થપ્રસાધનમ્ ॥

ઇદં શાસ્ત્રમદૃષ્ટીનામેવમાલોકકાર્યપિ ।
મણ્ડલં ભાસ્કરસ્યેવ ન પ્રકાશાય જાયતે ॥

ધ્રુવં વૈદ્યેષુ કલ્યાણમાયુર્વેદાનુસારિષુ ।
ઇતરેષ્વિતરચ્છત્રવિષજ્વલનકર્મસુ ॥

કુર્યાત્ પ્રયુક્તં શસ્ત્રાદિ સશેષમપિ રોગિણમ્ ।
ન ત્વેવં ભેષજં મોહાદનાલોચિતયોજિતમ્ ॥

સદા દોષૌષધાદીનિ વીક્ષ્ય દ્વાદશ તત્વતઃ ।
કુર્યાચ્ચિકિત્સિતં પ્રાજ્ઞો ન યોગૈરેવ કેવલૈઃ ॥

માત્રાદિ સમ્યગજ્ઞાત્વા યદૃચ્છાપ્રતિપાદિતઃ ।
હિનસ્તિ વ્યાધિતં યોગો ઘૃતમાક્ષિકયોરિવ ॥

દૃષ્ટ્વા વિષેષ્યમૃતતાં ઘૃતાદૌ મારણાત્મતામ્ ।
શાસ્ત્રતત્વં ન વિજ્ઞાય સ દુરાત્મા ચિકિત્સતિ ॥

સુગીતશ્ચૈષ કસ્યાપિ મહાશ્લોકો મહાત્મનઃ ।
વૈદ્યાશ્ચાશ્રુતશાસ્ત્રાર્થા મૂર્ખાશ્ચ પ્રભાવિષ્ણવઃ ।
અકાલમૃત્યવો હ્યેતે વિચરન્તિ મહીતલે ॥

લોભયન્ત્યાતુરં મૂઢા યે ચિત્રૈઃ કર્મકૌશલૈઃ ।
તેભ્યો રક્ષેત્સદાત્માનમાત્મા યસ્માત્ સુદુર્લભઃ ॥

તે ધ્રુણાક્ષરવત્કઞ્ચિદુત્તાર્ય નિયતાયુષમ્ ।
ઘ્નન્તિ વૈદ્યાભિમાનેન શતાન્યનિયતાયુષામ્ ॥

રોગાર્તસ્ય વિષણ્ણસ્ય યત્નલભ્યસુખાયુષઃ ।
અવૈદ્યો નિર્ઘૃણઃક્રૂરો યઃ કરોતિ ભિષગ્જિતમ્ ॥

પાપસ્ય મૃત્યુદૂતસ્ય દુર્મતેસ્ત્યક્તધર્મણઃ ।
નરો નરકપાતી સ્યાત્તસ્ય સમ્ભાષણાદપિ ॥

અતન્ત્રીકૃતતન્ત્રાર્થઃ શાસ્ત્રમાત્રોપજીવિનઃ ।
રાજ્ઞાં પ્રમાદાદ્રાષ્ટ્રાણિ ચરન્તિ વ્યાધવૃત્તયઃ ॥

તાન્ કાલપાશસદૃશાન્ વર્જયેચ્છાસ્ત્રદૂષકાન્ ।
સેવેત શમવિજ્ઞાનજ્ઞાનપૂર્ણાન્ ભિષક્તમાન્ ॥

અન્નપાનાનિ પથ્યાનિ વ્યાધિનિર્ઘાતમૌષધમ્ ।
રસાયનાનિ વૃષ્યાણિ પ્રાપ્યન્તે વૈદ્યસંશ્રયાત્ ॥

અરાજકા યથા દેશા ભર્તૃહીના યથા ગૃહાઃ ।
આતુરાદ્યાસ્તથા પાદાઃ શોચ્યા વૈદ્યાનધિષ્ઠિતાઃ ॥

પ્રાણાચાર્યં બુધસ્તસ્માદ્દયાલું વિજિતેન્દ્રિયમ્ ।
અશ્વિનાવિવ દેવેન્દ્રઃ પૂજયેદાદૃતઃ સદા ॥

યજ્ઞસ્ય હિ શિરશ્છિન્નમશ્વિભ્યાં સન્ધિતં પુનઃ ।
પાતિતા દશનાઃ પૂષ્ણો ભગસ્ય ચ વિલોચને ॥

રાજયક્ષ્માર્દિતશ્ચન્દ્રસ્તાભ્યામેવ ચિકિત્સિતઃ ।
સોમાન્નિપતિતો વજ્રી ભુજસ્તમ્ભે ચ દારુણે ॥

ભાર્ગવશ્ચવનઃ કામી વૃદ્ધઃ સન્ વિકૃતિં ગતઃ ।
વીર્યવર્ણબલોપેતઃ કૃતસ્તાભ્યાં પુનર્યુવા ॥

એભિશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિઃ કર્માભીર્ભિષગુત્તમૌ ।
બભૂવતુર્ભૃશં પૂજ્યાવિન્દ્રાદીનાં મહાત્મનામ્ ॥

અશ્વિભ્યાં સહિતઃ સોમં પ્રાતઃ પિબતિ વાસવઃ ।
સૌત્રામણ્યાં ચ ભગવાનશ્વિભ્યાં સહ મોદતે ॥

અશ્વિનોઃ કલ્પ્યતે ભાગો યજ્ઞેષુ બ્રાહ્મણૈરપિ ।
અશ્વિનાવગ્નિરિન્દ્રશ્ચ વેદેષુ સુતરાં સ્તુતાઃ ॥

વૈદ્યવિત્યશ્વિનૌ તસ્માત્ પૂજ્યેતે વિબુધૈરપિ ।
અજરૈરમરૈર્નિત્યં સુખિતૈરેવમાદૃતૈઃ ॥

વ્યાધિમૃત્યુજરાગ્રસ્તૈર્દુઃખપ્રાયૈઃ સુખાર્થિભિઃ ।
કિં પુનર્ભિષજો મર્ત્યૈઃ પૂજ્યાઃ સ્યુર્નાતિશક્તિતઃ ॥

શીલવાન્ મતિમાન્ યુક્તો દ્વિજાતિર્વેદપારગઃ ।
પ્રાણિભિઃ પિતૃવત્પૂજ્યઃ પ્રાણાચાર્યઃ સ હિ સ્મૃતઃ ॥

વિદ્યાસમાપ્તૌ ભિષજાં દ્વિતીયા જાતિરુચ્યતે ।
ન વૈદ્યો વૈદ્યશબ્દં હિ લભતે પૂર્વજન્મના ॥

વિદ્યાસમાપ્તાવાષ વા બ્રહ્મં વા ભિષજં ધ્રુવમ્ ।
તસ્વમાવિશતિ જ્ઞાનાત્તેન વૈદ્યો દ્વિજઃ સ્મૃતઃ ॥

નાવધ્યાયેન્ન ચાક્રોશેદહિતં ન સમાચરેત્ ।
પ્રાણાચાર્યં બુધઃ કચ્છિદિચ્છન્નાયુરનશ્વરમ્ ॥

ભિષગપ્યાતુરાન્ સર્વાન્ સ્વસુતાનિવ યત્નવાન્ ।
આબાધેભ્યો ઽભિસંરક્ષેત્ જ્ઞાનં ધર્મનુસ્મરન્ ॥

કુર્વતે યે તુ વૃત્યર્થં ચિકિત્સાપણ્યવિક્રયમ્ ।
તે હિત્વા કાઞ્ચનં રાશિં પાંસુરાશિમુપાસતે ॥

રોગાખ્યાન્દારુણાન્પાશાનન્તકાન્તિકકર્ષિણઃ ।
યશ્છિત્વા યચ્છતિ પ્રાણાન્દાતા નાસ્ત્યેવ તત્સમઃ ॥

ન જીવિતપ્રદાનાદ્ધિ દાનમન્યદ્વિશિષ્યતે ।
તસ્માદુપાચરેત્ સ્વેન સ્વેન નિઃસ્વતપસ્વિનઃ ॥

સત્વાર્થમીહમાનસ્ય વૈદ્યસ્યૈવં મહામતેઃ ।
વર્તન્તે સન્નિધાનેન નિયતં સિદ્ધિદેવતાઃ ॥

ક્વચિદ્ધર્મઃ ક્વચિન્મિત્રં ક્વચિદર્થઃ ક્વચિદ્યશઃ ।
કર્માભ્યાસઃ ક્વચિચ્ચેતિ ચિકિત્સા નાસ્તિ નિષ્ફલા ॥

નિત્યમાદરવાન્ વૈદ્યસ્તસ્માદાર્તાનુપાચરેત્ ।
પ્રાણાન્સહાત્મનઃ કીર્ત્યા નિહન્ત્યેષામનાદરાત ॥

સર્વત્ર મૈત્રી કરુણાતુરેષુ નિરામદેહેષુ નૃષુ પ્રમોદઃ ।
મનસ્યુપેક્ષાપકૃતિં વ્રજત્સુ વૈદ્યસ્ય સદ્વૃત્તમલં તનોતિ ॥

સામિષેણાપિ ચિત્તેન જીવિતોચ્છેદકારિણઃ ।
યો નિહન્ત્યામયાન્ વૈદ્યઃ સોપિ કેનોપમીયતામ્ ॥

કિમુત નિરામિષેણ મનસા કરુણામૃદુના કૃપણવિશિષ્ટયોઃ સદૃશમાદરમુદ્વહતા ।
અતિગુરુ બોધિસત્વચરિતં સતતં વિદધચ્છમયતિ રોગજાલમપિ યોતિવિરોધિ મિથઃ ॥

દાહઃ શૂલં તૃડાધ્માનં ક્ષુત્ક્ષામત્વમરોચકમ્ ।
કઃ પ્રાકૃતો જયેદ્રોગાન્ નિત્યમન્યોન્યરોધિનઃ ॥

મારુતામગ્રહોન્ભાદમદાન્ સુસદૃશાકૃતીન્ ।
કો જાનીયાચ્ચિકિત્સેદ્વાદૂરભિત્નક્રિયાક્રમાન્ ॥

પ્રાણાચાર્થં વેદપારં પ્રયાતં બુધ્યા યુક્તં પૂજયેન્નિત્યમસ્માત્ ।
યસ્મિન્યસ્ય પ્રાણયાત્રા નિબદ્ધા તસ્મૈ યચ્છન્ કો ધનાનાં ધનાયેત્ ॥

આયુર્વેદં શ્લોકલક્ષેણ પૂવ બ્રહ્મામ્નાસીદગ્નિવેશાદયસ્તુ ।
કૃત્સ્નજ્ઞેયપ્રાપ્તસારાઃ સ્વતન્ત્રાસ્તસ્યૈકૈકં નૈકધાઙ્ગં વિતેનુઃ ॥

ભિષગ્વરો વાગ્ભટ ઇત્યભૂન્મે પિતામહો નામધરો ઽસ્મિ યસ્ય ।
સુતોભવત્તસ્ય ચ સિંહગુપ્તસ્તસ્યાપ્યહં સિન્ધુષુ લબ્ધજન્મા ॥

સમધિગમ્ય ગુરોરવલોકિતાત્ ગુરુતરાચ્ચ પિતુઃ પ્રતિભા મયા ।
સુબહુભેષજશાસ્ત્રવિલોચનાત્ સુવિહિતો ઽઙ્ગવિભાગવિનિર્ણયઃ ॥

પૂર્વોક્તમેવ વદતા કિમિવોદિતં સ્યાચ્છ્રદ્ધાલુતુષ્ટિજનનં ન ભવત્યપૂર્વમ્ ।
સઙ્ક્ષિપ્તસંશયિતવિસ્તૃતવિપ્રકીર્ણઃ કૃત્સ્નોર્થરાશિરિતિ સાધુ સ એવ દૃષ્ટઃ ॥

આયુર્વેદોદધેઃ પારમપારસ્ય પ્રયાતિ કઃ ।
વિશ્વવ્યાધ્યૌષધિજ્ઞાનસારસ્ત્વેષ સમુચ્ચિતઃ ॥

સ્મૃત્વેદમુદિતં પૂર્વં શ્રુત્વેદાનીં દ્વયોઃ પુનઃ ।
સ્મર્ત્તુઃ શ્રોતુશ્ચ સુતરાં શ્રદ્ધાતું કસ્ય યુજ્યતે ॥

અથવા શ્રુતમપ્યેતત્ સ્મર્તુરેવ ક્રમાગતમ્ ।
અભિધાતૃવિશેષેણ કિં તથાપિ પ્રયોજનમ્ ॥

ઊર્ધ્વમેતિ મદનં ત્રિવૃતાધો વસ્તુમાત્રક ઇતિ પ્રતિપાદ્યે ।
મદ્વિધો યદિ વદેદથવાત્રિઃ કથ્યતાં ક ઇવ કર્મણિ ભેદઃ ॥

સાધ્વસાધ્વિતિ વિવેકવિયુક્તો લોકપઙ્ક્તિકૃતભક્તિવિશેષઃ ।
બાલિશો ભવતિ નો ખલુ વિદ્વાન્ સૂક્ત એવ રમતે મતિરસ્ય ॥

ઇતિ મુનિવચનાનાં જીવિતોપાશ્રયાણામભિલષિતસમૃદ્ધૌ કલ્પવૃક્ષોપમાનામ્ ।
યદુદિતમિહ પુણ્યં કુર્વતો મેનુવાદં ભવતુ વિગતરોગો નિર્વૃતસ્તેન લોકઃ ॥