અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 6.4

અથાતો બાલગ્રહપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

ગ્રહેષુ સાધ્યેષુ શિશું વિવિક્તે શરણે સ્થિતમ્ ।
ત્રિરહ્ના મૃષ્ટસંસિક્તે સદા સન્નિહિતાનલે ॥

વિકીર્ણભૂતિકુસુમબીજપત્રાન્નસર્ષપે ।
રક્ષોઘ્નતૈલજ્વલિતપ્રદીપહતપાપ્મનિ ॥

વ્યવાયમદ્યપિશિતનિવૃત્તપરિચારકે ।
પુરાણસર્પિષાભ્યક્તં પરિષિક્તં સુખામ્બુના ॥

સાધિતેન બલાનિમ્બવૈજયન્તીનૃપદ્રુમૈઃ ।
પારિભદ્રકકટ્વઙ્ગજમ્બૂવરણકત્તૃણૈઃ ॥

કપોતવઙ્કાપામાર્ગપાટલીમધુશિગ્રુભિઃ ।
કાકજઙ્ઘામહાશ્વેતાકપિત્થક્ષીરિપાદપૈઃ ॥

સકદમ્બકરઞ્જૈશ્ચ ધૂપં સ્નાતસ્ય ચાચરેત્ ।
દ્વીપિવ્યાઘ્રાહિસિંહર્ક્ષચર્મભિર્ઘૃતમિશ્રિતૈઃ ॥

પૂતીદશાઙ્ગસિદ્ધાર્થવચાભલ્લાતદીપ્યકૈઃ ।
સકુષ્ઠૈઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ સર્વગ્રહવિમોક્ષણઃ ॥

સર્ષપા નિમ્બપત્રાણિ મૂલમશ્વખુરાદ્વચા ।
ભૂર્જપત્રં ઘૃતં ધૂપઃ સર્વગ્રહનિબર્હણઃ ॥

અનન્તામ્રાસ્થિતગરં મરિચં મધુરો ગણઃ ।
શૃગાલવિન્ના મુસ્તા ચ કલ્કિતૈસ્તૈર્ઘૃતં પચેત્ ।
દશમૂલરસક્ષીરયુક્તં તદ્ ગ્રહજિત્ પરમ્ ॥

રાસ્નાદ્વ્યંશુમતીવઢ્રપઞ્ચમૂલબલાઘનાત્ ।
ક્વાથે સર્પિઃ પચેત્ પિષ્ટૈઃ સારિવાવ્યોષચિત્રકૈઃ ॥

પાઠાવિડઙ્ગમધુકપયસ્યાહિઙ્ગુદારુભિઃ ।
સગ્રન્થિકૈઃ સેન્દ્રયવૈઃ શિશોસ્તત્ સતતં હિતમ્ ।
સર્વરોગગ્રહહરં દીપનં બલવર્ણદમ્ ॥

સારિવાસુરભિબ્રાહ્મશિઙ્ખિનીકુષ્ઠસર્ષપૈઃ ।
વચાશ્વગન્ધાસુરસાયુક્તૈઃ સર્પિર્વિપાચયેત્ ॥

તન્નાશયેદ્ ગ્રહાન્ સર્વાન્ પાનેનાભ્યઞ્જનેન ચ ।
યોજયેદ્ ભૂતવિદ્યાયાં યાન્યુક્તાનિ ઘૃતાનિ ચ ॥

હસ્તમાત્રં શુચૌ દેશે ગોમયેનોપલેપયેત્ ।
તત્રાક્ષતાનાં ચોક્ષાણાં સ્થાપ્યં પાત્રં સદક્ષિણમ્ ॥

નિર્ધૂમશ્ચાનલસ્તોયં ગુગ્ગુલુઃ સર્પિરાહુતિઃ ।
શુક્લં પુષ્પં બલિર્ધૂપો દૂર્વા શ્વેતાશ્ચ સર્ષપાઃ ॥

પ્રાઙ્મુખો ઽથ શુચિર્વૈદ્યસ્ત્રિવર્ણામથવા સિતામ્ ।
ઉપવિષ્ટઃ પ્રતિસરાં ગૃહીત્વા વેષ્ટયેત્તયા ॥

ભૂર્જે રોચનયા વિદ્યાં લિખિતામપરાજિતામ્ ।
વિધિના સાધિતાં ભૂતૈઃ સર્વૈરપ્યપરાજિતામ્ ॥

લક્ષ્મણાદિપરીવારાં નિત્યાનુસ્મૃતિસેવિતામ્ ।
લક્ષ્મણા સહદેવાખ્યા નાગદન્તી કટમ્ભરા ॥

મર્કટી કર્કટી લમ્બા બૃહતી કણ્ટકારિકા ।
ખરનાસા મૃગોર્વારુર્મહાશ્વેતા શતાવરી ॥

ઉદઙ્મુખસ્ય બાલસ્ય બધ્નીયાત્તાં તતો ગલે ।
તદભાવે દૃઢં ક્ષૌમસૂત્રં મન્ત્રમિદં જપન્ ॥

બધ્નામ્યહં પ્રતિસરાં નમસ્કૃત્વા સ્વયમ્ભુવે ।
બાલાનાં રક્ષણાર્થાય શિવાં પૂર્વર્ષિનિર્મિતામ્ ॥

ઇન્દ્રો ઽનુમન્યતાં તુભ્યં યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ ।
વજ્રાશનિધરા ભૂતા મેઘવૃન્દાનુસારિણઃ ॥

ઐરાવતસ્કન્ધગતં યે ઽનુયાન્તિ પુરન્દરમ્ ।
યમો વૈવસ્વતો રાજા યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ ॥

મેષસૂકરસિંહોષ્ટ્રખરવાજિસમાનનાઃ ।
કાલા કાલાયસૈઃપાશૈઃસ્તબ્ધાક્ષા ભ્રુકુટીમુખાઃ ॥

શક્તિમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ ખડ્ગપાશધરાશ્ચ યે ।
પાશભૃદ્વરુણો રાજા તોયભૂઃ સાગરાલયઃ ॥

શારદાભ્રઘનાકારા યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ ।
મહોર્મિમન્તં વેગેન ક્ષોભયન્તિ સરિત્પતિમ્ ॥

ધનાધિપો વૈશ્રવણઃ સર્વયક્ષાધિપો વિભુઃ ।
નાનાકારાશ્ચ યે ભૂતાસ્તસ્યૈવાનુચરાઃ સદા ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ચાશ્વિનાવપિ ।
એતે સર્વે ઽનુમન્યન્તામિમાં પ્રતિસરક્રિયામ્ ॥

દીર્ઘમાયુરરોગં ચ તવ દાસ્યન્તિ સ્વસ્તિ તે ।
સ્વસ્તિ તે ભગવાન્ બ્રાહ્મા સ્વસ્તિ નારદપર્વતૌ ॥

સ્વસ્તિ વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ અગ્નીષોમૌ ચ સ્વસ્તિ તે ।
સ્વસ્તિ તે શ્રીર્ધૃતિઃકીર્તિર્લક્ષ્મીર્મેધા ક્ષમા દ્યુતિઃ ॥

સ્વસ્તિ તુષ્ટિશ્ચ પુષ્ટિશ્ચ વપુર્દ્રીર્બુદ્ધિરેવ ચ ।
સ્વસ્તિ રુદ્રો વિશાખશ્ચ સ્કન્દઃ શક્તિધરશ્ચ તે ॥

સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સુપર્ણશ્ચ મહાબલઃ ।
સ્વસ્તિ દેવાશ્ચ યક્ષાશ્ચ મા ચ તે પાપમાગમત્ ॥

દુર્વ્યાદૃતાનિ દુસ્વપ્નં મનસા ચિન્તિતાનિ ચ ।
દુષ્ટાદીનાં ભયકૃતો વાચઃ પ્રતિહતા મયા ॥

રક્ષા પ્રતિસરા તુભ્યં બદ્ધેયં પાપઘાતિની ।
નિર્વૃતસ્ત્વં નિરુદ્વેગો જીવ વર્ષશતં સુખી ॥

અપૂપપૂપસંયાવસ્વસ્તિકાલોપિકાદયઃ ।
પાયસો મિશ્રકઃ સિદ્ધો ગુડપૂરો હરિદ્રકઃ ॥

કૃસરો યાવકઃ ક્ષૌદ્રં પલલં લવણં હવિઃ ।
દધિકુલ્માષનિષ્પાવો રક્તો ભૂતૌદનઃ પયઃ ॥

પક્વામમાંસરુધિરમત્સ્યસક્તુ સુરાસવાઃ ।
ગન્ધં માલ્યં ફલં હેમ ધૂપઃ સપુરકુન્દુરુઃ ॥

સુરસાર્જકનિર્ગુણ્ડીકુસુમં ચ સપલ્લવમ્ ।
બલિઃ સુશસ્તૈર્દેયઃ સ્યાદ્ ભવનસ્ય ચતુર્દિશમ્ ॥

ચતુષ્કચૈત્યત્રિપથદેવાયતનગોપુરે ।
રેખાવૃક્ષોદપાને ચ સન્ધ્યયોર્દીપવાન્ નિશિ ॥

અથાપતિતગોવર્ચઃ પ્રલિપ્તે દર્ભસંસ્તૃતે ।
વૃત્તે વા ચતુરસ્રે વા મણ્ડલે કુસુમોજ્વલે ॥

નાનાગ્રહપરીવારં ભિષગ્ભૂતપતિં લિખેત્ ।
તં પ્રતિ પ્રાઙ્મુખો વિદ્યાં પઠન્નુપહરેત્ બલિમ્ ॥

નમોવિમારકસ્ય ।
નમઃ કુમારઙ્ગાય ।
નમઃ સપ્તાનાં માતૃઋણામ્ ।
નમઃ સ્કન્દાય ।
એષ પરિગ્રહમન્ત્રઃ ।
માતૃઋણામાવાહનં ચ ।
હિલિહિલિનિમાપટલિનિ સ્વાહા ।
અનેન સપ્તકૃત્વઃ પરિજપિતેન પાનીયચલુકેનાત્માભ્યુક્ષયિતવ્યઃ ।
એવમાત્મરક્ષા કૃતા ભવતિ ॥

ગ્રહાણાં સન્નિધાનાય બલેશ્ચ પ્રતિપત્તયે ।
સત્યસાધનસંયુક્તમિમં મન્ત્રં પઠેદનુ ॥

પ્રજાપતૌ ચ યત્ સત્યં યત્ સત્યમમરેશ્વરે ।
ધર્મરાજે ચ યત્ સત્યં યચ્ચ સત્યં તપસ્વિષુ ॥

ધનાધિતે ચ યત્ સત્યં યચ્ચ સત્યં જલાધિતે ।
યત્ સત્યમગ્નિહોત્રેષુ સત્યં યચ્છ્રોત્રિયેષુ ચ ॥

પતિવ્રતાસુ યત્સત્યમીશ્વરે ચ મહાત્મનિ ।
એતૈસ્તુ સત્યસમયૈર્ગુહ્યકાઃ સત્યવાદિનઃ ॥

દર્શયધ્વં સ્વરૂપાણિ સત્યં રક્ષત સર્વતઃ ।
આમન્ત્રિતા મયા સૌમ્યાઃ સૌમ્યરૂપાઃ પ્રતીચ્છતા ॥

બલિં ચોપહૃતં સર્વં સર્વે કૌમારકા ગ્રહાઃ ।
દર્શયધ્વં સ્વરૂપાણિ બલિશ્ચ પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥

તતશ્ચાનુ પઠેદેનાં કુલવિદ્યાં સમાહિતઃ ।
ઔલા નીલા ખલા કાલા નકુલા ગ્રહકારિકા ॥

સેના સુસેના માતા ચ મહાસેના યશસ્વિની ।
કૃતમાલાક્ષતશિરા એતાસ્તુ ગ્રહમાતરઃ ॥

કુમારવચનાચ્છીઘ્રં પ્રમુઞ્ચન્તુ શિશુન્ત્વિમમ્ ।
કાલકલ્પા જ્વલચ્છક્તિઃ કિઙ્કિણીજાલભૂષિતા ॥

કુમારવચનાદ્દૂતી સમ્પ્રાપ્તા મુચ્યતાં શિશુઃ ।
પતાકા કુક્કુટઃ છત્રં ઘણ્ટાબર્હધરઃ શિખી ॥

શરસ્તમ્ભશ્ચ તે મુદ્રા મુચ્યતાં માતરઃ શિશુઃ ।
ગન્ધં ધૂપં ચ માલ્યં ચ કુમારસ્તે પ્રયચ્છતિ ॥

ન સ્થાતવ્યં તદાઘ્રાય સ્વાં ગતિં ગચ્છ મા ચિરમ્ ।
ધાત્ર્યઃ સર્વાઃ કુમારસ્ય સઙ્ગતા ગન્ધમાદને ॥

રક્તધ્વજપતાકસ્ય રક્તાંશુકનિવાસિનઃ ।
કુમારસ્યાલયં તત્ર યાત બાલં વિમુઞ્ચત ॥

ષમ્મુખો દ્વાદશાક્ષો વૈ તસ્મિન્ કાલે વૃતો વરમ્ ।
વીરઃ કુમારાધિપતિસ્તવ પુત્રો ઽભિષિચ્યતામ્ ॥

બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણાનાન્તુ સર્વવેદવિદાં વરઃ ।
યક્ષરાક્ષસનાગાનાં ગન્ધર્વાસુરયોરપિ ॥

પિશાચભૂતસઙ્ઘાનાં વ્યાધીનાં ચ સ ઈશ્વરઃ ।
આજ્ઞાપયતિ વઃ સ્કન્દો ગમ્યતાં ગન્ધમાદનમ્ ॥

ગ્રહો યઃ કોપયેદાજ્ઞાં કુમારસ્ય યશસ્વિનઃ ।
સ્થાનાત્ ચ્યુતઃ સ વૈ ક્ષિપ્રં બાહ્યઃ પરિષદો ભવેત્ ॥

બલેરનન્તરં કુર્યાદ્ધોમમભ્યર્ચ્ય પાવકમ્ ।
પુષ્પૈર્ભક્ષ્યૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચરુણા લોહિતૈસ્તથા ॥

ગન્ધૈર્ગુગ્ગુલુધૂપૈશ્ચ સમિધઃ ખદિરાદથ ।
શતમષ્ટોત્તરં હવ્યમથવા ચન્દનદ્રુમાત્ ॥

અગ્નિદણ્ડં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વગ્રહવિમોક્ષણમ્ ।
બ્રહ્મણ્યન્ત્વનલં દેવં હવ્યકવ્યપ્રતીચ્છકમ્ ॥

દેવાનાં પ્રાઙ્મુખં સ્વસ્તિસ્વાહાપહરતિદ્રુતમ્ ।
સહસ્રવિદ્યો દહનઃ પાવકઃ સર્વભક્ષણઃ ॥

ત્વં હિ યજ્ઞશ્ચ યૂપશ્ચ ત્વં હિ ધર્મવતાં ગતિઃ ।
હિરણ્યરેતા દેવસ્ત્વં ત્વં હિ વેદવિદાં ગતિઃ ॥

દુર્વૃત્તાનાં વિનાશાય ત્વં સમુત્પાદિતઃ સુરૈઃ ।
દહસઙ્ગ્રહદેવત્વમિદં દુષ્ટસ્ય નિગ્રહમ્ ॥

અગ્નયે સ્વાહા ।
મહાગ્નયે સ્વાહા ।
ત્વં હિ શાન્તિકરો વહ્નિસ્ત્વં મારુતહરોદનઃ ।
હરિપ્રધાનગતિરાસીદિમં નિગૃહ્ય ગુહ્યકમુત્સાદય તેજસા ત્વં મમ વશ્યં ચ તં કુરુ દુષ્ટગ્રહનિવારણં સર્વોપદ્રવેષુ ચ ॥

ત્વયા કૃતેન હોમેન શીઘ્રં શાન્તિઃ પ્રજાયતે ।
આયાહિ વહ્ને દેવાનાં ત્વં હિ વક્ત્રં પુરાતનમ્ ।
તેન સત્યેન દેવેશ ઇમં સાધય મે ગ્રહમ્ ॥

નમો ઽસ્તુતે હવ્યવાહન દણ્ડં પ્રદર્શય દહ દહ દર્શ દર્શ તેજ તેજ મોટય મોટય અપસ્મારમુદ્ઘાટય કુમાર પિશાચરેવતીરોદનત્રાસન વિત્રાસન કમ્પન ઉત્કમ્પન વિજૃમ્ભણ દેવયક્ષગન્ધર્વભૂતનાગરાક્ષસસન્તજન દણ્ડનાવિધૂસારયભગવન્નગ્નિદણ્ડ અગ્નિવીર્ય નમસ્તેજસાસ્વેનત્યક્તમુત્સાદય સ્વાહા ।
ભૂર્ભુવસ્સ્વઃ સ્વાહા ।
દીપ્તતેજસે સ્વાહા ।
હવ્યવાહનાય સ્વાહા ।
યમાય સ્વાહા ।
નશ્યન્ત્યનેન હોમેન સમસ્તા બાલકગ્રહાઃ ॥

તત્રાગ્નાવરુણે તામ્રે તપ્તહેમસમાર્ચિષિ ।
તારાવૈદૂર્યસદૃશે શશિવિદ્યુત્સમપ્રભે ॥

ઘૃતમણ્ડાભવર્ણે વા ગન્ધેન ચ ઘૃતોપમે ।
કેતકોત્પલદધ્યાભે દ્રુવમારોગ્યમાદિશેત્ ।
અનારોગ્યં તુ નીલે ઽગ્નૌ કપિલે ભસ્મનિષ્પ્રભે ॥

કૃષ્ણે કપોતે દુર્ગન્ધે મત્સ્યપૂયાસ્રગન્ધિકે ।
વચાલશુનગન્ધાભે વિસ્રે કર્દમગન્ધિકે ॥