અષ્ટાધ્યાયી · અધ્યાય 3.1

પ્રત્યયઃ

પરશ્ ચ

આદ્ય્-ઉદાત્તશ્ ચ

અનુદાત્તૌ સુપ્-પિતૌ

ગુપ્-તિજ્-કિદ્ભ્યઃ સન્

માન્-બધ-દાન્-શાન્ભ્યો દીર્ઘશ્ ચ અભ્યાસસ્ય

ધાતોઃ કર્મણઃ સમાન-કર્તૃકાદ્ ઇચ્છાયાં વા

સુપ આત્મનઃ ક્યચ્

કામ્યચ્ ચ

ઉપમાનાદ્ આચારે

કર્તુઃ ક્યઙ્ સલોપશ્ ચ

ભૃશાદિભ્યો ભુવ્ય્-અચ્વેર્ લોપશ્ ચ હલઃ

લોહિતાદિ-ડાજ્ભ્યઃ ક્યષ્

કષ્ટાય ક્રમણે

કર્મણો રોમન્થ-તપોભ્યાં વર્તિ-ચરોઃ

બાષ્પ-ઊષ્મભ્યામ્ ઉદ્વમને

શબ્દ-વૈર-કલહ-અભ્ર-કણ્વ-મેઘેભ્યઃ કરણે

સુખાદિભ્યઃ કર્તૃ-વેદનાયામ્

નમો-વરિવશ્-ચિત્રઙઃ ક્યચ્

પુચ્છ-ભાન્ડ-ચીવરાણ્ ણિઙ્

મુણ્ડ-મિશ્ર-શ્લક્ષ્ણ-લવણ-વ્રત-વસ્ત્ર-હલ-કલ-કૃત-તૂસ્તેભ્યો ણિચ્

ધાતોર્ એક-અચો હલ-આદેઃ ક્રિયાસમભિહારે યઙ્

નિત્યં કૌટિલ્યે ગતૌ

લુપ-સદ-ચર-જપ-જભ-દહ-દશ-ગૄભ્યો ભાવ-ગર્હાયામ્

સત્યાપ-પાશ-રૂપ-વીણા-તૂલ-શ્લોક-સેના-લોમ-ત્વચ-વર્મ-વર્ણ-ચૂર્ણ-ચુરાદિભ્યો ણિચ્

હેતુમતિ ચ

કણ્ડ્વ્-આદિભ્યો યક્

ગુપૂ-ધૂપ-વિચ્છિ-પણિ-પનિભ્ય આયઃ

ઋતેર્ ઈયઙ્

કમેર્ ણિઙ્

આયાદય આર્ધધાતુકે વા

સન્-આદ્યન્તા ધાતવઃ

સ્યતાસી લ્̥લુટોઃ

સિબ્-બહુલં લેતિ

કાસ્-પ્રત્યયાદ્ આમ્ અમન્ત્રે લિટિ

ઇજ્-આદેશ્ ચ ગુરુમતો ઽનૃચ્છઃ

દય-અય-આસશ્ ચ

ઉષ-વિદ-જાગૃભ્યો ઽન્યતરસ્યામ્

ભી-હ્રી-ભૃ-હુવાં શ્લુવચ્ ચ

કૃઞ્ ચ અનુપ્રયુજ્યતે લિટિ

વિદાઙ્-કુર્વન્ત્વ્ ઇત્ય્ અન્યતરસ્યામ્

અભ્યુત્સાદયાં-પ્રજનયામ્-ચિકયાં-રમયામ્-અકઃ પાવયામ્-ક્રિયાદ્ વિદામ્-અક્રન્ન્ ઇતિ ચ્છન્દસિ

ચ્લિ લુડિ

ચ્લેઃ સિચ્

શલ ઇગ્-ઉપધાદ્ અનિટઃ ક્ષઃ

શ્લિષ આલિઙ્ગને

ન દૃશઃ

ણિ-શ્રિ-દ્રુ-સ્રુભ્યઃ કર્તરિ ચઙ્

વિભાષા ધેટ્-શ્વ્યોઃ

ગુપેશ્ છન્દસિ

ન-ઉનયતિ-ધ્વનયત્ય્-એલયત્ય્-અર્દયતિભ્યઃ

અસ્યતિ-વક્તિ-ખ્યાતિભ્યો ઽઙ્

લિપિ-સિચિ-હ્વશ્ ચ

આત્મનેપદેષ્વ્ અન્યતરસ્યામ્

પુષાદિ-દ્યુતાદ્ય્-લ્̥દિતઃ પ્રસ્મૈપદેષુ

સર્તિ-શાસ્ત્ય્-અર્તિભ્યશ્ ચ

ઇરિતો વા

જૄ-સ્તમ્ભુ-મ્રુચુ-મ્લુચુ-ગ્રુચુ-ગ્લુચુ-ગ્લુઞ્ચુ-શ્વિભ્યશ્ ચ

કૃ-મૃ-દૃ-રુહિભ્યશ્ છન્દસિ

ચિણ્ તે પદઃ

દીપ-જન-બુધ-પૂરિ-તાયિ-પ્યાયિભ્યો ઽન્યતરસ્યામ્

અચઃ કર્મકર્તરિ

દુહશ્ ચ

ન રુધઃ

તપો ઽનુતાપે ચ

ચિણ્ ભાવકર્મણોઃ

સાર્વધાતુકે યક્

કર્તરિ શપ્

દિવ્-આદિભ્યઃ શ્યન્

વા ભ્રાશ-ભ્લાશ-ભ્રમુ-ક્રમુ-ક્લમુ-ત્રસિ-ત્રુતિ-લષઃ

યસો ઽનુપસર્ગાત્

સંયસશ્ ચ

સ્વ્-આદિભ્યઃ શ્નુઃ

શ્રુવઃ શૃ ચ

અક્ષો ઽન્યતરસ્યામ્

તનૂ-કરણે તક્ષઃ

તુદ્-આદિભ્યઃ શઃ

રુદ્ઃ-આદિભ્યઃ શ્નમ્

તન્-આદિ-કૃઞ્ભ્યઃ ઉઃ

ધિન્વિ-કૃણ્વ્યોર્ અ ચ

ક્ર્ય્-આદિભ્યઃ શ્ના

સ્તમ્ભુ-સ્તુમ્ભુ-સ્કમ્ભુ-સ્કુમ્ભુ-સ્કુઞ્ભ્યઃ શ્નુશ્ ચ

હલઃ શ્નઃ શાનજ્જ્ઞૌ

છન્દસિ શાયજ્ અપિ

વ્યત્યયો બહુલમ્

લિઙ્ય્ આશિષ્ય્ અઙ્

કર્મવત્ કર્મણા તુલ્યક્રિયઃ

તપસ્ તપઃ-કર્મકસ્ય+એવ

ન દુહ-સ્નુ-નમાં યક્-ચિણૌ

કુષિ-રજોઃ પ્રાચાં શ્યન્ પરસ્મૈપદં ચ

ધાતોઃ

તત્ર+ઉપપદં સપ્તમીસ્થમ્

કૃદ્ અતિઙ્

વા ઽસરૂપો ઽસ્ત્રિયામ્

કૃત્યાઃ પ્રગ્ણ્ વુલઃ

તવ્યત્-તવ્ય-અનીયરઃ

અચો યત્

પોર્ અદ્-ઉપધાત્

શકિ-સહોશ્ ચ

ગદ-મદ-ચર-યમશ્ ચ અનુપસર્ગે

અવદ્ય-પણ્ય-વર્યા ગર્હ્ય-પણિતવ્ય-અનિરોધેષુ

વહ્યં કરણમ્

અર્યઃ સ્વમિ-વૈશ્યયોઃ

ઉપસર્યા કાલ્યા પ્રજને

અજર્યં સઙ્ગતમ્

વદઃ સુપિ ક્યપ્ ચ

ભુવો ભાવે

હનસ્ ત ચ

એતિ-સ્તુ-શાસ્-વૃ-દૃ-જુષઃ ક્યપ્

ઋદ્ ઉપધાચ્ ચ અક્લ્̥પિ-ચૃતેઃ

ઈ ચ ખનઃ

ભૃઞો ઽસઞ્જ્ઞાયામ્

મૃજેર્ વિભાષા

રાજસૂય-સૂર્ય-મૃષોદ્ય-રુચ્ય-કુપ્ય-કૃષ્ટપચ્ય-અવ્યથ્યાઃ

ભિદ્ય-ઉદ્ધ્યૌ નદે

પુષ્ય-સિદ્ધ્યૌ નક્ષત્રે

વિપૂય-વિનીય-જિત્યા મુઙ્જ-કલ્ક-હલિષુ

પ્રત્ય્-અપિભ્યાં ગ્રહેશ્ છન્દસિ

પદ-અસ્વૈરિ-બાહ્યા-પક્ષ્યેષુ ચ

વિભાષા કૃ-વૃષોઃ

યુગ્યં ચ પત્રે

અમાવસ્યદ્-અન્યતરસ્યામ્

છન્દસિ નિષ્ટર્ક્ય-દેવહૂય-પ્રણીય-ઉન્નીય-ઉચ્છિષ્ય-મર્ય-સ્તર્ય-ધ્વર્ય-ખન્ય-ખાન્ય-દેવયજ્યા-આપૃચ્છ્ય-પ્રતિષીવ્ય-બ્રહ્મવાદ્ય-ભાવ્ય-સ્તાવ્ય-ઉપચાય્યપૃડાનિ

ઋ-હલોર્ ણ્યત્

ઓર્ આવશ્યકે

આસુ-યુ-વપિ-રપિ-લપિ-ત્રપિ-ચમશ્ ચ

આનાય્યો ઽનિત્યે

પ્રણાય્યો ઽસમ્મતૌ

પાય્ય-સાન્-નાય્ય-નિકાય્ય-ધાય્યા માન-હવિર્-નિવાસ-સામિધેનીષુ

ક્રતૌ કુણ્ડપાય્ય-સઞ્ચાય્યૌ

અગ્નૌ પરિચાય્ય-ઉપચાય્ય-સમૂહ્યાઃ

ચિત્ય-અગ્નિચિત્યે ચ

ણ્વુલ્-તૃચૌ

નન્દિ-ગ્રહિ-પચાદિભ્યો લ્યુ-ણિન્ય્-અચઃ

ઇગુપધ-જ્ઞા-પ્રી-કિરઃ કઃ

આતશ્ ચ+ઉપસર્ગે

પા-ઘ્રા-ધ્મા-ધેટ્-દૃશઃ શઃ

અનુપસર્ગાલ્ લિમ્પ-વિન્દ-ધારિ-પારિ-વેદ્ય્-ઉદેજિ-ચેતિ-સાતિ-સાહિભ્યશ્ ચ

દદાતિ-દધાત્યોર્ વિભાષા

જ્વલિતિ-કસન્તેભ્યો ણઃ

શ્યા-આદ્-વ્યધ-આસ્રુ-સંસ્ર્વ્-અતીણ્-અવસા-અવહૃ-લિહ-શ્લિષ-શ્વસશ્ ચ

દુ-ન્યોર્ અનુપસર્ગે

વિભાશા ગ્રહઃ

ગેહે કઃ

શિલ્પિનિ ષ્વુન્

ગસ્થકન્

ણ્યુટ્ ચ

હશ્ ચ વ્રીહિ-કાલયોઃ

પ્રુ-સૃ-લ્વઃ સમભિહારે વુન્

આશિષિ ચ