આર્યાસપ્તશતી · શ્લોક 499-522

રાગે નવે વિજૃમ્ભતિ વિરહ-ક્રમ-મન્દ-મન્દ-મન્દાક્ષે ।
સસ્મિત-સલજ્જમ્ ઈક્ષિતમ્ ઇદમ્ ઇષ્ટં સિદ્ધમ્ આચષ્ટે

રોષો ઽપિ રસવતીનાં ન કર્કશો વા ચિરાનુબન્ધી વા ।
વર્ષાણામ્ ઉપલો ઽપિ હિ સુસ્નિગ્ધઃ ક્ષણિક-કલ્પશ્ ચ

રોદનમ્ એતદ્ ધન્યં સખિ કિં બહુ મૃત્યુર્ અપિ મમાનર્ઘઃ ।
સ્વપ્નેનેવ હિ વિહિતો નયન-મનો-હારિણા તેન

રોષેણૈવ મયા સખિ વક્રો ઽપિ ગ્રન્થિલો ઽપિ કઠિનો ઽપિ ।
ઋજુતામ્ અનીયતાયં સદ્યઃ સ્વેદેન વંશ ઇવ

રજનીમ્ ઇયમ્ ઉપનેતું પિતૃ-પ્રસૂઃ પ્રથમમ્ ઉપતસ્થે ।
રઞ્જયતિ સ્વયમ્ ઇન્દું કુનાયકં દુષ્ટ-દૂતીવ

ઇતિ વિભાવ્યાખ્યા-સમેતા ર-કાર-વ્રજ્યા ॥
લ-કાર-વ્રજ્યા
લગ્નાસિ કૃષ્ણ-વર્ત્મનિ સુસ્નિગ્ધે વર્તિ હન્ત દગ્ધાસિ ।
અયમ્ અખિલ-નયન-સુભગો નુ ભુક્ત-મુક્તાં પુનઃ સ્પૃશતિ

લક્ષ્મીઃ શિક્ષયતિ ગુણાન્ અમૂન્ પુનર્ દુર્ગતિર્ વિધૂનયતિ ।
પૂર્ણો ભવતિ સુવૃત્તસ્ તુષાર-રુચિર્ અપચયે વક્રઃ

લૂના-તન્તુ-નિરુદ્ધ-દ્વારઃ શૂન્યાલયઃ પતત્-પતગઃ ।
પથિકે તસ્મિન્ન્ અઞ્ચલ-પિહિત-મુખો રોદિતીવ સખિ

લગ્નં જઘને તસ્યાઃ સુવિશાલે કલિત-કરિ-કર-ક્રીડે ।
વપ્રે સક્તં દ્વિપમ્ ઇવ શૃઙ્ગારસ્ ત્વાં વિભૂષયતિ

લિપ્તં ન મુખં નાઙ્ગં ન પક્ષતી ન ચરણાઃ પરાગેણ ।
અસ્પૃશતેવ નલિન્યા વિદગ્ધ-મધુપેન મધુ પીતમ્

લગ્નં જઘને તસ્યાઃ શુષ્યતિ નખ-લક્ષ્મ માનસં ચ મમ ।
ભુક્તમ્ અવિશદમ્ અવેદનમ્ ઇદમ્ અધિક-સરાગ-સાબાધમ્

લજ્જયિતુમ્ અખિલ-ગોપી-નિપીત-મનસં મધુદ્વિષં રાધા ।
અજ્ઞેવ પૃચ્છતિ કથાં શમ્ભોર્ દયિતાર્ધ-તુષ્ટસ્ય

લક્ષ્મી-નિઃશ્વાસાનલ-પિણ્ડી-કૃત-દુગ્ધ-જલધિ-સાર-ભુજઃ ।
ક્ષીર-નિધિ-તીર-સુદૃશો યશાંસિ ગાયન્તિ રાધાયાઃ

લીલાગારસ્ય બહિઃ સખીષુ ચરણાતિથૌ મયિ પ્રિયયા ।
પ્રકટીકૃતઃ પ્રસાદો દત્ત્વા વાતાયને વ્યજનમ્

ઇતિ વિભાવ્યાખ્યા-સમેતા લ-કાર-વ્રજ્યા ॥
વ-કાર-વ્રજ્યા
વર્ણ-હૃતિર્ ન લલાટે ન લુલિતમ્ અઙ્ગં ન ચાધરે દંશઃ ।
ઉત્પલમ્ અહારિ વારિ ચ ન સ્પૃષ્ટમ્ ઉપાય-ચતુરેણ

વિવિધાયુધ-વ્રણાર્બુદ-વિષમે વક્ષઃ-સ્થલે પ્રિયતમસ્ય ।
શ્રીર્ અપિ વીર-વધૂર્ અપિ ગર્વોત્પુલકા સુખં સ્વપિતિ

વૈમુખ્યેઽપિ વિમુક્તાઃ શરા ઇવાન્યાય-યોધિનો વિતનોઃ ।
ભિન્દન્તિ પૃષ્ઠ-પતિતાઃ પ્રિય હૃદયં મમ તવ શ્વાસાઃ

વ્યક્તમ્ અધુના સમેતઃ ખણ્ડો મદિરાક્ષિ દશન-વસને તે ।
યન્ નવ-સુધૈક-સારે લોભિનિ તત્ કિમ્ અપિ નાદ્રાક્ષમ્

વીજયતોર્ અન્યોન્યં યૂનોર્ વિયુતાનિ સકલ-ગાત્રાણિ ।
સન્ મૈત્રીવ શ્રોણી પરં નિદાઘેઽપિ ન વિઘટિતા

વ્યારોષં માનિન્યાસ્ તમો દિવઃ કાસરં કલમ્ અભૂમેઃ ।
બદ્ધમ્ અલિં ચ નલિન્યાઃ પ્રભાત-સન્ધ્યાપસારયતિ