અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 14.1

ચાતુર્વર્ણ્ય.રક્ષા.અર્થમ્ ઔપનિષદિકમ્ અધર્મિષ્ઠેષુ પ્રયુઞ્જીત ॥

કાલ.કૂટ.આદિર્ વિષ.વર્ગઃ શ્રદ્ધેય.દેશ.વેષ.શિલ્પ.ભાષા.અભિજન.અપદેશૈઃ કુબ્જ.વામન.કિરાત.મૂક.બધિર.જડ.અન્ધચ્.છદ્મભિર્ મ્લેચ્છ.જાતીયૈર્ અભિપ્રેતૈઃ સ્ત્રીભિઃ પુમ્ભિશ્ ચ પર.શરીર.ઉપભોગેષ્વ્ અવધાતવ્યઃ ॥

રાજ.ક્રીડા.ભાણ્ડ.નિધાન.દ્રવ્ય.ઉપબ્ભોગેષુ ગૂઢાઃ શસ્ત્ર.નિધાનં કુર્યુઃ, સત્ત્ર.આજીવિનશ્ ચ રાત્રિ.ચારિણો^અગ્નિ.જીવિનશ્ ચ^અગ્નિ.નિધાનમ્ ॥

ચિત્ર.ભેક.કૌણ્ડિન્યક.કૃકણ.પઞ્ચ.કુષ્ઠ.શત.પદી.ચૂર્ણમ્ ઉચ્ચિ.દિણ્ગ.કમ્બલી.શત.કન્દ(કર્દમ?).ઇધ્મ.કૃકલાસ.ચૂર્ણં ગૃહ.ગોલિક.અન્ધ.અહિ.કક્ર.કણ્ટક.પૂતિ.કીટ.ગોમારિકા.ચૂર્ણં ભલ્લાતક.અવલ્ગુ.જર.સમ્યુક્તં સદ્યઃ.પ્રાણ.હરમ્, એતેષાં વા ધૂમઃ ॥
કz14.1.05અબ્। કીટો વા^અન્યતમસ્ તપ્તઃ કૃષ્ણ.સર્પ.પ્રિયઙ્ગુભિઃ ।
કz14.1.05ચ્દ્। શોષયેદ્ એષ સમ્યોગઃ સદ્યઃ.પ્રાણ.હરો મતઃ ॥

ધામ.અર્ગવ.યાતુ.ધાન.મૂલં ભલ્લાતક.પુષ્પ.ચૂર્ણ.યુક્તમ્ આર્ધમાસિકઃ ॥

વ્યાઘાતક.મૂલં ભલ્લાતક.પુષ્પ.ચૂર્ણ.યુક્તં કીટ.યોગો માસિકઃ ॥

કલા.માત્રં પુરુષાણામ્, દ્વિ.ગુણં ખર.અશ્વાનામ્, ચતુર્.ગુણં હસ્ત્ય્.ઉષ્ટ્રાણામ્ ॥

શત.કર્દમ.ઉચ્ચિદિઙ્ગ.કર.વીર.કટુ.તુમ્બી.મત્સ્ય.ધૂમો મદન.કોદ્રવ.પલાલેન હસ્તિ.કર્ણ.પલાશ.પલાલેન વા પ્રવાત.અનુવાતે પ્રણીતો યાવચ્ ચરતિ તાવન્ મારયતિ ॥

પૂકિ.કીટ.મસ્ત્ય.કટુ.તુમ્બી.શત.કર્દમ.ઇધ્મ.ઇન્દ્ર.ગોપ.ચૂર્ણં પૂતિ.કીટ.ક્ષુદ્ર.આરાલા.હેમ.વિદારી.ચૂર્ણં વા બસ્ત.શૃઙ્ગ.ખુર.ચૂર્ણ.યુક્તમ્ અન્ધી.કરો ધૂમઃ ॥

પૂતિ.કરઞ્જ.પત્ત્ર.હરિ.તાલ.મનઃ.શિલા.ગુઞ્જ.આરક્ત.કાર્પાસ.પલાલ.અન્ય.આસ્ફોટ.કાચ.ગો.શકૃદ્.રસ.પિષ્ટમ્ અન્ધી.કરો ધૂમઃ ॥

સર્પ.નિર્મોકં ગો.અશ્વ.પુરીષમ્ અન્ધ.અહિક.શિરશ્ ચ^અન્ધી.કરો ધૂમઃ ॥

પારાવત.પ્લવક.ક્રવ્ય.અદાનાં હસ્તિ.નર.વરાહાણાં ચ મૂત્ર.પુરીષં કાસીસ.હિઙ્ગુ.યવ.તુષ.કણ.તણ્ડુલાઃ કાર્પાસ.કુટજ.કોશ.અતકીનાં ચ બીજાનિ ગો.મૂત્રિકા.ભાણ્ડી.મૂલં નિમ્બ.શિગ્રુ.ફણિર્જ.કાક્ષીવ.પીલુક.ભઙ્ગઃ સર્પ.શફરી.ચર્મ હસ્તિ.નખ.શૃઙ્ગ.ચૂર્ણમ્ ઇત્ય્ એષ ધૂમો મદન.કોદ્રવ.પલાલેન હસ્તિ.કર્ણ.પલાશ.પલાલેન વા પ્રણીતઃ પ્રત્યેકશો
યાવચ્ ચરતિ તાવન્ મારયતિ ॥

કાલી.કુષ્ઠ.નડ.શતાવલી.મૂલં સર્પ.પ્રચલાક.કૃકણ.પઞ્ચ.કુષ્ઠ.ચૂર્ણં વા ધૂમઃ પૂર્વ.કલ્પેન^આર્દ્ર.શુષ્ક.પલાલેન વા પ્રણીતઃ સંગ્રામ.અવતરણ.અવસ્કન્દન.સંકુલેષુ કૃત.નેજન.ઉદક.અક્ષિ.પ્રતીકારૈઃ પ્રણીતઃ સર્વ.પ્રાણિનાં નેત્રઘ્નઃ ॥

શારિકા.કપોત.બક.બલાકા.લેણ્ડમ્ અર્ક.અક્ષિ.પીલુક.સ્નુહિ.ક્ષીર.પિષ્ટમ્ અન્ધી.કરણમ્ અઞ્જનમ્ ઉદક.દૂષણં ચ ॥

યવક.શાલિ.મૂલ.મદન.ફલ.જાતી.પત્ત્ર.નર.મૂત્ર.યોગઃ પ્લક્ષ.વિદારી.મૂલ.યુક્તો મૂક.ઉદુમ્બર.મદન.કોદ્રવ.ક્વાથ.યુક્તો હસ્તિ.કર્ણ.પલાશ.ક્વાથ.યુક્તો વા મદન.યોગઃ ॥

શૃઙ્ગિ.ગૌતમ.વૃક.કણ્ટક.અર.મયૂર.પદી.યોગો ગુઞ્જા.લાઙ્ગલી.વિષ.મૂલિક.ઇઙ્ગુદી.યોગઃ કર.વીર.અક્ષિ.પીલુક.અર્ક.મૃગ.મારણી.યોગો મદ્ન.કોદ્રવ.ક્વાથ.યુક્તો હસ્તિ.કર્ણ.પલાશ.ક્વાથ.યુક્તો વા મદન.યોગઃ ॥

સમસ્તા વા યવસ.ઇન્ધન.ઉદક.દૂષણાઃ ॥

કૃત.કણ્ડલ.કૃકલાસ.ગૃહ.ગોલિક.અન્ધ.અહિક.ધૂમો નેત્ર.વધમ્ ઉન્માદં ચ કરોતિ ॥

કૃકલાસ.ગૃહ.ગોલિકા.યોગઃ કુષ્ઠ.કરઃ ॥

સ એવ ચિત્રમ્ એક.અન્ત્ર.મધુ.યુક્તઃ પ્રમેહમ્ આપાદયતિ, મનુષ્ય.લોહિત.યુક્તઃ શોષમ્ ॥

દૂષી.વિષં મદન.કોદ્રવ.ચૂર્ણમ્ અપજિહ્વિકા.યોગઃ ॥

માતૃ.વાહક.અઞ્જલિ.કાર.પ્રચલાક.ભેક.અક્ષિ.પીલુક.યોગો વિષૂચિકા.કરઃ ॥

પઞ્ચ.કુષ્ઠક.કૌણ્ડિન્ય.કરાજ.વૃક્ષ.પુષ્પ.મધુ.યોગો જ્વર.કરઃ ॥

ભાસન.કુલ.જિહ્વા.ગ્રન્થિકા.યોગઃ ખરી.ક્ષીર.પિષ્ટો મૂક.બધિર..કરો માસ.અર્ધ.માસિકઃ ॥

કલા.માત્રં પુરુષાણામ્ ઇત્ સમાનં પૂર્વેણ ॥

ભઙ્ગ.ક્વાથ.ઉપનયનમ્ ઔષધાનામ્, ચૂર્ણં પ્રાણ.ભૃતામ્, સર્વેષાં વા ક્વાથ.ઉપનયનમ્, એવં વીર્યવત્તરં ભવ્તિ ॥

ઇતિ યોગ.સમ્પત્ ॥

શાલ્મલી વિદારી.ધાન્ય.સિદ્ધો મૂલ.વત્સ.નાભ.સમ્યુક્તશ્ ચુચ્છુન્દરી.શોણિત.પ્રલેપેન દિગ્ધો બાણો યં વિધ્યતિ સ વિદ્ધો^અન્યાન્ દશ.પુરુષાન્ દશતિ, તે દષ્ટા દશ^અન્યાન્ દશન્તિ પુરુષાન્ ॥

બલ્લાતક.યાતુ.ધાનાવ.અનુધા.માર્ગવ.બાણાનાં પુષ્પૈર્ એલક.અક્ષિ.ગુગ્ગુલુ.હાલાહલાનાં ચ કષાયં બસ્ત.નર.શોણિત.યુક્તં દંશ.યોગઃ ॥

તતો^અર્ધ.ધરણિકો યોગઃ સક્તુ.પિણ્યાકાભ્યામ્ ઉદકે પ્રણીતો ધનુઃ.શત.આયામમ્ ઉદક.આશયં દૂષયતિ ॥

મત્સ્ય.પરમ્પરા હ્ય્ એતેન દષ્ટા^અભિમૃષ્ટા વા વિષી.ભવતિ, યશ્ ચ^એતદ્ ઉદકં પિબતિ સ્પૃશતિ વા ॥

રક્ત.શ્વેત.સર્ષપૈર્ ગોધા ત્રિ.પક્ષમ્ ઉષ્ટ્રિકાયાં ભૂમૌ નિખાતાયાં નિહિતા વધ્યેન^ઉદ્ધૃતા યાવત્ પશ્યતિ તાવન્ મારયતિ, કૃષ્ણ.સર્પો વા ॥

વિદ્યુત્.પ્રદગ્ધો^અઙ્ગારો જ્વાલો વા વિદ્યુત્.પ્રદગ્ધૈઃ કાષ્ઠૈર્ ગૃહીતશ્ ચ^અનુવાસિતઃ કૃત્તિકાસુ ભરણીષુ વા રૌદ્રેણ કર્મણા^અભિહુતો^અગ્નિઃ પ્રણીતશ્ ચ નિસ્પ્રતીકારો દહતિ ॥
કz14.1.35અબ્। કર્મારાદ્ અગ્નિમ્ આહૃત્ય ક્ષૌદ્રેણ જુહુયાત્ પૃથક્ ।
કz14.1.35ચ્દ્। સુરયા શૌણ્ડિકાદ્ અગ્નિં માર્ગતો^અગ્નિં ઘૃતેન ચ ॥
કz14.1.36અબ્। માલ્યેન ચ^એક.પત્ન્ય્.અગ્નિં પુંશ્ચલ્ય્.અગ્નિં ચ સર્ષપૈઃ ।
કz14.1.36ચ્દ્। દધ્ના ચ સૂતિકાસ્વ્ અગ્નિમ્ આહિત.અગ્નિં ચ તણ્ડુલૈઃ ॥
કz14.1.37અબ્। ચણ્ડાલ.અગ્નિં ચ માંસેન ચિત.અગ્નિં માનુષેણ ચ ॥
કz14.1.37ચ્દ્। સમસ્તાન્ બસ્ત.વસયા માનુષેણ ધ્રુવેણ ચ ॥
કz14.1.38અબ્। જુહુયાદ્ અગ્નિ.મન્ત્રેણ રાજ.વૃક્ષસ્ય દારુભિઃ ।
કz14.1.38ચ્દ્। એષ નિષ્પ્રતિકારો^અગ્નિર્ દ્વિષતાં નેત્ર.મોહનઃ ॥

અદિતે નમસ્તે, અનુમતે નમસ્તે, સરસ્વતિ નમસ્તે, દેવ સવિતર્ નમાસ્તે ॥

અગ્નયે સ્વાહા, સોમાય સ્વાહા, ભૂઃ સ્વાહા ભુવઃ સ્વાહા ॥એ
(પ્રલમ્ભનમ્, તત્ર અદ્ભુત.ઉત્પાદનમ્)