અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 06.1

સ્વામ્ય્.અમાત્ય.જન.પદ.દુર્ગ.કોશ.દણ્ડ.મિત્રાણિ પ્રકૃતયઃ ॥

તત્ર સ્વામિ.સમ્પત્ ॥

મહા.કુલીનો દૈવ.બુદ્ધિ.સત્ત્વ.સમ્પન્નો વૃદ્ધ.દર્શી ધાર્મિકઃ સત્ય.વાગ્ અવિસંવાદકઃ કૃતજ્ઞઃ સ્થૂલ.લક્ષો મહા.ઉત્સાહો^અદીર્ઘ.સૂત્રઃ શક્ય.સામન્તો દૃઢ.બુદ્ધિર્ અક્ષુદ્ર.પરિષત્કો વિનય.કામ ઇત્ય્ આભિગામિકા ગુણાઃ ॥

શુશ્રૂષા.શ્રવણ.ગ્રહણ.ધારણ.વિજ્ઞાન.ઊહ.અપોહ.તત્ત્વ.અભિનિવેશાઃ પ્રજ્ઞા.ગુણાઃ ॥

શૌર્યમ્ અમર્ષઃ શીઘ્રતા દાક્ષ્યં ચ^ઉત્સાહ.ગુણાઃ ॥

વાગ્મી પ્રગલ્ભઃ સ્મૃતિ.મતિ.બલવાન્ ઉદગ્રઃ સ્વ્.અવગ્રહઃ કૃત.શિલ્પો^અવ્યસનો દણ્ડ.નાય્ય્ ઉપકાર.અપકારયોર્ દૃષ્ટ.પ્રતીકારી હ્રીમાન્ આપત્.પ્રકૃત્યોર્ વિનિયોક્તા દીર્ઘ.દૂર.દર્શી દેશ.કાલ.પુરુષ.કાર.કાર્ય.પ્રધાનઃ સંધિ.વિક્રમ.ત્યાગ.સમ્યમ.પણ.પરચ્.છિદ્ર.વિભાગી સંવૃતો^અદીન.અભિહાસ્ય.જિહ્મ.ભ્રુકુટી.ક્ષણઃ
કામ.ક્રોધ.લોભ.સ્તમ્ભ.ચાપલ.ઉપતાપ.પૈશુન્ય.હીનઃ શક્લઃ સ્મિત.ઉદગ્ર.અભિભાષી વૃદ્ધ.ઉપદેશ.આચાર ઇત્ય્ આત્મ.સમ્પત્ ॥

અમાત્ય.સમ્પદ્ ઉક્તા પુરસ્તાત્ ॥

મધ્યે ચ^અન્તે ચ સ્થાનવાન્ આત્મ.ધારણઃ પર.ધારણશ્ ચ^આપદિ સ્વ.આરક્ષઃ સ્વ.આજીવઃ શત્રુ.દ્વેષી શક્ય.સામન્તઃ પઙ્ક.પાષાણ.ઉષર.વિષમ.કણ્ટક.શ્રેણી.વ્યાલ.મૃગ.અટવી.હીનઃ કાન્તઃ સીતા.ખનિ.દ્રવ્ય.હસ્તિ.વનવાન્ ગવ્યઃ પૌરુષેયો ગુપ્ત.ગોચરઃ પશુમાન્ અદેવ.માતૃકો વારિ.સ્થલ.પથાભ્યામ્ ઉપેતઃ સાર.ચિત્ર.બહુ.પણ્યો દણ્ડ.કર.સહઃ
કર્મ.શીલ.કર્ષકો^અબાલિશ.સ્વામ્ય્.અવર.વર્ણ.પ્રાયો ભક્ત.શુચિ.મનુષ્ય ઇતિ જન.પદ.સમ્પત્ ॥

દુર્ગ.સમ્પદ્ ઉક્તા પુરસ્તાત્ ॥

ધર્મ.અધિગતઃ પૂર્વૈઃ સ્વયં વા હેમ.રૂપ્ય.પ્રાયશ્ ચિત્ર.સ્થૂલ.રત્ન.હિરણ્યો દીર્ઘામ્ અપ્ય્ આપદમ્ અનાયતિં સહેત^ઇતિ કોશ.સમ્પત્ ॥

પિતૃ.પૈતામહો નિત્યો વશ્યસ્ તુષ્ટ.ભૃત.પુત્ર.દારઃ પ્રવાસેષ્વ્ અવિસંવાદિતઃ સર્વત્ર^અપ્રતિહતો દુઃખ.સહો બહુ.યુદ્ધઃ સર્વ.યુદ્ધ.પ્રહરણ.વિદ્યા.વિશારદઃ સહ.વૃદ્ધિ.ક્ષયિકત્વાદ્ અદ્વૈધ્યઃ ક્ષત્ર.પ્રાય ઇતિ દણ્ડ.સમ્પત્ ॥

પિતૃ.પૈતામહં નિત્યં વશ્યમ્ અદ્વૈધ્યં મહલ્.લઘુ.સમુત્થમ્ ઇતિ મિત્ર.સમ્પત્ ॥

અરાજ.બીજી લુબ્ધઃ ક્ષુદ્ર.પરિષત્કો વિરક્ત.પ્રકૃતિર્ અન્યાય.વૃત્તિર્ અયુક્તો વ્યસની નિરુત્સાહો દૈવ.પ્રમાણો યત્.કિંચન.કાર્ય.ગતિર્ અનનુબન્ધઃ ક્લીબો નિત્ય.અપકારી ચ^ઇત્ય્ અમિત્ર.સમ્પત્ ॥

એવં.ભૂતો હિ શત્રુઃ સુખઃ સમુચ્છેત્તું ભવતિ ॥
કz06.1.15અબ્। અરિ.વર્જાઃ પ્રકૃતયઃ સપ્ત^એતાઃ સ્વ.ગુણ.ઉદયાઃ ।
કz06.1.15ચ્દ્। ઉક્તાઃ પ્રત્યઙ્ગ.ભૂતાસ્ તાઃ પ્રકૃતા રાજ.સમ્પદઃ ॥
કz06.1.16અબ્। સમ્પાદયત્ય્ અસમ્પન્નાઃ પ્રકૃતીર્ આત્મવાન્ નૃપઃ ।
કz06.1.16ચ્દ્। વિવૃદ્ધાશ્ ચ^અનુરક્તાશ્ ચ પ્રકૃતીર્ હન્ત્ય્ અનાત્મવાન્ ॥
કz06.1.17અબ્। તતઃ સ દુષ્ટ.પ્રકૃતિશ્ ચાતુરન્તો^અપ્ય્ અનાત્મવાન્ ।
કz06.1.17ચ્દ્। હન્યતે વા પ્રકૃતિભિર્ યાતિ વા દ્વિષતાં વશમ્ ॥
કz06.1.18અબ્। આત્મવાંસ્ ત્વ્ અલ્પ.દેશો^અપિ યુક્તઃ પ્રકૃતિ.સમ્પદા ।
કz06.1.18ચ્દ્।નયજ્ઞઃ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં જયત્ય્ એવ ન હીયતે ॥એ
(શમ.વ્યાયામિકમ્)