અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 04.1

પ્રદેષ્ટારસ્ ત્રયસ્ ત્રયો^અમાત્યાઃ કણ્ટક.શોધનં કુર્યુઃ ॥

અર્થ્ય.પ્રતીકારાઃ કારુ.શાસિતારઃ સંનિક્ષેપ્તારઃ સ્વ.વિત્ત.કારવઃ શ્રેણી.પ્રમાણા નિક્ષેપં ગૃહ્ણીયુઃ ॥

વિપત્તૌ શ્રેણી નિક્ષેપં ભજેત ॥

નિર્દિષ્ટ.દેશ.કાલ.કાર્યં ચ કર્મ કુર્યુઃ, અનિર્દિષ્ટ.દેશ.કાલં કાર્ય.અપદેશમ્ ॥

કાલ.અતિપાતને પાદ.હીનં વેતનં તદ્.દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ ॥

અન્યત્ર ભ્રેષ.ઉપનિપાતાભ્યાં નષ્ટં વિનષ્ટં વા^અભ્યાવહેયુઃ ॥

કાર્યસ્ય^અન્યથા.કરણે વેતન.નાશસ્ તદ્.દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ ॥

તન્તુ.વાયા દશ.એકાદશિકં સૂત્રં વર્ધયેયુઃ ॥

વૃદ્ધિચ્.છેદે છેદ.દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

સૂત્ર.મૂલ્યં વાન.વેતનં, ક્ષૌમ.કૌશેયાનામ્ અધ્યર્ધ.ગુણં, પત્ત્ર.ઊર્ણા.કમ્બલ.દુકૂલાનાં દ્વિ.ગુણમ્ ॥

માન.હીને હીન.અવહીનં વેતનં તદ્.દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ, તુલા.હીને હીન.ચતુર્.ગુણો દણ્ડઃ, સૂત્ર.પરિવર્તને મૂલ્ય.દ્વિ.ગુણઃ ॥

તેન દ્વિ.પટ.વાનં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

ઊર્ણા.તુલાયાઃ પઞ્ચ.પલિકો વિહનનચ્.છેદો રોમચ્.છેદશ્ ચ ॥

રજકાઃ કાષ્ઠ.ફલક.શ્લક્ષ્ણ.શિલાસુ વસ્ત્રાણિ નેનિજ્યુઃ ॥

અન્યત્ર નેનિજતો વસ્ત્ર.ઉપઘાતં ષટ્.પણં ચ દણ્ડં દદ્યુઃ ॥

મુદ્ગર.અઙ્કાદ્ અન્યદ્ વાસઃ પરિદધાનાસ્ ત્રિ.પણં દણ્ડં દદ્યુઃ ॥

પર.વસ્ત્ર.વિક્રય.અવક્રય.આધાનેષુ ચ દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, પરિવર્તને મૂલ્ય.દ્વિ.ગુણો વસ્ત્ર.દાનં ચ ॥

મુકુલ.અવદાતં શિલા.પટ્ટ.શુદ્ધં ધૌત.સૂત્ર.વર્ણં પ્રમૃષ્ટ.શ્વેતં ચ^એક.રાત્ર.ઉત્તરં દદ્યુઃ ॥

પઞ્ચ.રાત્રિકં તનુ.રાગં, ષડ્.રાત્રિકં નીલં, પુષ્પ.લાક્ષા.મઞ્જિષ્ઠા.રક્તં ગુરુ.પરિકર્મ યત્ન.ઉપચાર્યં જાત્યં વાસઃ સપ્ત.રાત્રિકમ્ ॥

તતઃ પરં વેતન.હાનિં પ્રાપ્નુયુઃ ॥

શ્રદ્ધેયા રાગ.વિવાદેષુ વેતનં કુશલાઃ કલ્પયેયુઃ ॥

પરાર્ધ્યાનાં પણો વેતનં, મધ્યમાનામ્ અર્ધ.પણઃ, પ્રત્યવરાણાં પાદઃ, સ્થૂલકાનાં માષક.દ્વિ.માષકં, દ્વિ.ગુણં રક્તકાનામ્ ॥

પ્રથમ.નેજને ચતુર્.ભાગઃ ક્ષયઃ, દ્વિતીયે પઞ્ચ.ભાગઃ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

રજકૈસ્ તુન્ન.વાયા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

સુવર્ણ.કારાણામ્ અશુચિ.હસ્તાદ્ રૂપ્યં સુવર્ણમ્ અનાખ્યાય સરૂપં ક્રીણતાં દ્વાદશપણો દણ્ડઃ, વિરૂપં ચતુર્.વિંશતિ.પણઃ, ચોર.હસ્તાદ્ અષ્ટ.ચત્વારિંશત્.પણઃ ॥

પ્રચ્છન્ન.વિરૂપ.મૂલ્ય.હીન.ક્રયેષુ સ્તેય.દણ્ડઃ, કૃત.ભાણ્ડ.ઉપધૌ ચ ॥

સુવર્ણાન્ માષકમ્ અપહરતો દ્વિ.શતો દણ્ડઃ, રૂપ્ય.ધરણાન્ માષકમ્ અપહરતો દ્વાદશ.પણઃ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

વર્ણ.ઉત્કર્ષમ્ અપસારણં યોગં વા સાધયતઃ પઞ્ચ.શતો દણ્ડઃ ॥

તયોર્ અપચરણે રાગસ્ય^અપહારં વિદ્યાત્ ॥

માષકો વેતનં રૂપ્ય.ધરણસ્ય, સુવર્ણસ્ય^અષ્ટ.ભાગઃ ॥

શિક્ષા.વિશેષેણ દ્વિ.ગુણો વેતન.વૃદ્ધિઃ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

તામ્ર.વૃત્ત.કંસ.વૈકૃન્તક.આર.કૂટકાનાં પઞ્ચકં શતં વેતનમ્ ॥

તામ્ર.પિણ્ડો દશ.ભાગ.ક્ષયઃ ॥

પલ.હીને હીન.દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

સીસ.ત્રપુ.પિણ્ડો વિંશતિ.ભાગ.ક્ષયઃ ॥

કાકણી ચ^અસ્ય પલ.વેતનમ્ ॥

કાલ.આયસ.પિણ્ડઃ પઞ્ચ.ભાગ.ક્ષયઃ ॥

કાકણી.દ્વયં ચ^અસ્ય પલ.વેતનમ્ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

રૂપ.દર્શકસ્ય સ્થિતાં પણ.યાત્રામ્ અકોપ્યાં કોપયતઃ કોપ્યામ્ અકોપયતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

વ્યાજી.પરિશુદ્ધૌ પણ.યાત્રા ॥

પણાન્ માષકમ્ ઉપજીવતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

તેન^ઉત્તરં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

કૂટ.રૂપં કારયતઃ પ્રતિગૃહ્ણતો નિર્યાપયતો વા સહસ્રં દણ્ડઃ, કોશે પ્રક્ષિપતો વધઃ ॥

ચરક.પાંસુ.ધાવકાઃ સાર.ત્રિ.ભાગં, દ્વૌ રાજા રત્નં ચ ॥

રત્ન.અપહાર ઉત્તમો દણ્ડઃ ॥

ખનિ.રત્ન.નિધિ.નિવેદનેષુ ષષ્ઠમ્ અંશં નિવેત્તા લભેત, દ્વાદશમ્ અંશં ભૃતકઃ ॥

શત.સહસ્રાદ્ ઊર્ધ્વં રાજ.ગામી નિધિઃ ॥

ઊને ષષ્ઠમ્ અંશં દદ્યાત્ ॥

પૌર્વપૌરુષિકં નિધિં જાનપદઃ શુચિઃ સ્વ.કરણેન સમગ્રં લભેત ॥

સ્વ.કરણ.અભાવે પઞ્ચ.શતો દણ્ડઃ, પ્રચ્છન્ન.આદાને સહસ્રમ્ ॥

ભિષજઃ પ્રાણ.આબાધિકમ્ અનાખ્યાય^ઉપક્રમમાણસ્ય વિપત્તૌ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, કર્મ.અપરાધેન વિપત્તૌ મધ્યમઃ ॥

મર્મ.વધ.વૈગુણ્ય.કરણે દણ્ડ.પારુષ્યં વિદ્યાત્ ॥

કુશીલવા વર્ષા.રાત્રમ્ એકસ્થા વસેયુઃ ॥

કામ.દાનમ્ અતિમાત્રમ્ એકસ્ય^અતિવાદં ચ વર્જયેયુઃ ॥

તસ્ય^અતિક્રમે દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

કામં દેશ.જાતિ.ગોત્ર.ચરણ.મૈથુન.અવહાસેન નર્મયેયુઃ ॥

કુશીલવૈશ્ ચારણા ભિક્ષુકાશ્ ચ વ્યાખ્યાતાઃ ॥

તેષામ્ અયઃ.શૂલેન યાવતઃ પણાન્ અભિવદેયુસ્ તાવન્તઃ શિફા.પ્રહારા દણ્ડાઃ ॥

શેષાણાં કર્મણાં નિષ્પત્તિ.વેતનં શિલ્પિનાં કલ્પયેત્ ॥
કz04.1.65અબ્। એવં ચોરાન્ અચોર.આખ્યાન્ વણિક્.કારુ.કુશીલવાન્ ।
કz04.1.66ચ્દ્। ભિક્ષુકાન્ કુહકાંશ્ ચ^અન્યાન્ વારયેદ્ દેશ.પીડનાત્ ॥એ
(કેએપિન્ગ્ અ wઅત્છ્ ઓવેર્ ત્રદેર્સ્)