અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.2

વિવાહ.પૂર્વો વ્યવહારઃ ॥

કન્યા.દાનં કન્યામ્ અલંકૃત્ય બ્રાહ્મો વિવાહઃ ॥

સહ.ધર્મ.ચર્યા પ્રાજાપત્યઃ ॥

ગો.મિથુન.આદાનાદ્ આર્ષઃ ॥

અન્તર્.વેદ્યામ્ ઋત્વિજે દાનાદ્ દૈવઃ ॥

મિથઃ.સમવાયાદ્ ગાન્ધર્વઃ ॥

શુલ્ક.આદાનાદ્ આસુરઃ ॥

પ્રસહ્ય.આદાનાદ્ રાક્ષસઃ ॥

સુપ્ત.મત્ત.આદાનાત્ પૈશાચઃ ॥

પિતૃ.પ્રમાણાશ્ ચત્વારઃ પૂર્વે ધર્મ્યાઃ, માતા.પિતૃ.પ્રમાણાઃ શેષાઃ ॥

તૌ હિ શુલ્ક.હરૌ દુહિતુઃ, અન્યતર.અભાવે^અન્યતરો વા ॥

દ્વિતીયં શુલ્કં સ્ત્રી હરેત ॥

સર્વેષાં પ્રીત્ય્.આરોપણમ્ અપ્રતિષિદ્ધમ્ ॥ ઇતિ વિવાહ.ધર્મઃ ।

વૃત્તિર્ આબન્ધ્યં વા સ્ત્રી.ધનમ્ ॥

પર.દ્વિ.સાહસ્રા સ્થાપ્યા વૃત્તિઃ, આબન્ધ્ય.અનિયમઃ ॥

તદ્ આત્મ.પુત્ર.સ્નુષા.ભર્મણિ પ્રવાસ.અપ્રતિવિધાને ચ ભાર્યાયા ભોક્તુમ્ અદોષઃ, પ્રતિરોધક.વ્યાધિ.દુર્ભિક્ષ.ભય.પ્રતીકારે ધર્મ.કાર્યે ચ પત્યુઃ, સમ્ભૂય વા દમ્પત્યોર્ મિથુનં પ્રજાતયોઃ ॥

ત્રિ.વર્ષ.ઉપભુક્તં ચ ધર્મિષ્ઠેષુ વિવાહેષુ ન^અનુયુઞ્જીત ॥

ગાન્ધર્વ.આસુર.ઉપભુક્તં સ-વૃદ્ધિકમ્ ઉભયં દાપ્યેત, રાક્ષસ.પૈશાચ.ઉપભુક્તં સ્તેયં દદ્યાત્ ॥

મૃતે ભર્તરિ ધર્મ.કામા તદાનીમ્ એવ સ્થાપ્ય^આભરણં શુલ્ક.શેષં ચ લભેત ॥

લબ્ધ્વા વા વિન્દમાના સ-વૃદ્ધિકમ્ ઉભયં દાપ્યેત ॥

કુટુમ્બ.કામા તુ શ્વશુર.પતિ.દત્તં નિવેશ.કાલે લભેત ॥

નિવેશ.કાલં હિ દીર્ઘ.પ્રવાસે વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥

શ્વશુર.પ્રાતિલોમ્યેન વા નિવિષ્ટા શ્વશુર.પતિ.દત્તં જીયેત ॥

જ્ઞાતિ.હસ્તાદ્.અભિમૃષ્ટાયા જ્ઞાતયો યથા.ગૃહીતં દદ્યુઃ ॥

ન્યાય.ઉપગતાયાઃ પ્રતિપત્તા સ્ત્રી.ધનં ગોપયેત્ ॥

પતિ.દાયં વિન્દમાના જીયેત ॥

ધર્મ.કામા ભુઞ્જીત ॥

પુત્રવતી વિન્દમાના સ્ત્રી.ધનં જીયેત ॥

તત્ તુ સ્ત્રી.ધનં પુત્રા હરેયુઃ ॥

પુત્ર.ભરણ.અર્થં વા વિન્દમાના પુત્ર.અર્થં સ્ફાતી.કુર્યાત્ ॥

બહુ.પુરુષ.પ્રજાનાં પુત્રાણાં યથા.પિતૃ.દત્તં સ્ત્રી.ધનમ્ અવસ્થાપયેત્ ॥

કામ.કરણીયમ્ અપિ સ્ત્રી.ધનં વિન્દમાના પુત્ર.સંસ્થં કુર્યાત્ ॥

અપુત્રા પતિ.શયનં પાલયન્તી ગુરુ.સમીપે સ્ત્રી.ધનમ્ આયુઃ.ક્ષયાદ્ ભુઞ્જીત ॥

આપદ્.અર્થં હિ સ્ત્રી.ધનમ્ ॥

ઊર્ધ્વં દાયાદં ગચ્છેત્ ॥

જીવતિ ભર્તરિ મૃતાયાઃ પુત્રા દુહિતરશ્ ચ સ્ત્રી.ધનં વિભજેરન્, અપુત્રાયા દુહિતરઃ, તદ્.અભાવે ભર્તા ॥

શુલ્કમ્ અન્વાધેયમ્ અન્યદ્ વા બન્ધુભિર્ દત્તં બાન્ધવા હરેયુઃ ॥ ઇતિ સ્ત્રી.ધન.કલ્પઃ ।

વર્ષાણ્ય્ અષ્ટાવ્ અપ્રજાયમાનામ્ અપુત્રાં વન્ધ્યાં ચ^આકાઙ્ક્ષેત, દશ નિન્દુમ્, દ્વાદશ કન્યા.પ્રસવિનીમ્ ॥

તતઃ પુત્ર.અર્થી દ્વિતીયાં વિન્દેત ॥

તસ્ય^અતિક્રમે શુલ્કં સ્ત્રી.ધનમ્ અર્ધં ચ^આધિવેદનિકં દદ્યાત્, ચતુર્.વિંશતિ.પણ.પરં ચ દણ્ડમ્ ॥

શુલ્કં સ્ત્રી.ધનમ્ અશુલ્ક.સ્ત્રી.ધનાયાસ્ તત્.પ્રમાણમ્ આધિવેદનિકમ્ અનુરૂપાં ચ વૃત્તિં દત્ત્વા બહ્વીર્ અપિ વિન્દેત ॥

પુત્ર.અર્થા હિ સ્ત્રિયઃ ॥

તીર્થ.સમવાયે ચ^આસાં યથા.વિવાહં પૂર્વ.ઊઢાં જીવત્.પુત્રાં વા પૂર્વં ગચ્છેત્ ॥

તીર્થ.ગૂહન.આગમને ષણ્.ણવતિર્ દણ્ડઃ ॥

પુત્રવતીં ધર્મ.કામાં વન્ધ્યાં નિન્દું નીરજસ્કાં વા ન^અકામામ્ ઉપેયાત્ ॥

ન ચ^અકામઃ પુરુષઃ કુષ્ઠિનીમ્ ઉન્મત્તાં વા ગચ્છેત્ ॥

સ્ત્રી તુ પુત્ર.અર્થમ્ એવં.ભૂતં વા^ઉપગચ્છેત્ ॥
કz03.2.48અબ્। નીચત્વં પર.દેશં વા પ્રસ્થિતો રાજ.કિલ્બિષી ।
કz03.2.48ચ્દ્। પ્રાણ.અભિહન્તા પતિતસ્ ત્યાજ્યઃ ક્લીબો^અપિ વા પતિઃ ॥એ
((ઇવ્) ંઅરિતલ્ દુત્ય્^ (વ્) ંઐન્તેનન્ચે^ (વિ) ચ્રુએલ્ત્ય્^ (વી) ડિસffએચ્તિઓન્^ (વીઇ) ંઇસ્ચોન્દુચ્ત્^ (ઇx) પ્રોહિબિતિઓન્ ઓf fઅવોઉર્સ્ અન્દ્ દેઅલિન્ગ્સ્)