અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.17

સાહસમ્ અન્વયવત્ પ્રસભ.કર્મ ॥

નિરન્વયે સ્તેયમ્, અપવ્યયને ચ ॥

"રત્ન.સાર.ફલ્ગુ.કુપ્યાનાં સાહસે મૂલ્ય.સમો દણ્ડઃ" ઇતિ માનવાઃ ॥

"મૂલ્ય.દ્વિ.ગુણઃ" ઇત્ય્ ઔશનસાઃ ॥

યથા.અપરાધ ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

"પુષ્પ.ફલ.શાક.મૂલ.કન્દ.પક્વ.અન્ન.ચર્મ.વેણુ.મૃદ્.ભાણ્ડ.આદીનાં ક્ષુદ્રક.દ્રવ્યાણાં દ્વાદ્શ.પણ.અવરશ્ ચતુર્વિંશતિ.પણ.પરો દણ્ડઃ ॥

કાલ.આયસ.કાષ્ઠ.રજ્જુ.દ્રવ્ય.ક્ષુદ્ર.પશુ.પટ.આદીનાં સ્થૂલક.દ્રવ્યાણાં ચતુર્વિંશતિ.પણ.અવરો^અષ્ટ.ચત્વારિંશત્.પણ.પરો દણ્ડઃ ॥

તામ્ર.વૃત્ત.કંસ.કાચ.દન્ત.ભાણ્ડ.આદીનાં સ્થૂલક.દ્રવ્યાણામ્ અષ્ટ.ચત્વારિંશત્.પણ.અવરઃ ષણ્.ણવતિ.પરઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

મહા.પશુ.મનુષ્ય.ક્ષેત્ર.ગૃહ.હિરણ્ય.સુવર્ણ.સૂક્ષ્મ.વસ્ત્ર.આદીનાં સ્થૂલક.દ્રવ્યાણાં દ્વિશત.અવરઃ પઞ્ચ.શત.પરો મધ્યમઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

સ્ત્રિયં પુરુષં વા^અભિષહ્ય બધ્નતો બન્ધયતો બન્ધં વા મોક્ષયતઃ પઞ્ચ.શત.અવરઃ સહસ્ર.પર ઉત્તમઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ ॥

"યઃ સાહસં "પ્રતિપત્તા" ઇતિ કારયતિ સ દ્વિ.ગુણં દદ્યાત્ ॥

"યાવદ્દ્ હિરણ્યમ્ ઉપયોક્ષ્યતે તાવદ્ દાસ્યામિ" ઇતિ સ ચતુર્.ગુણં દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

યઃ "એતાવદ્દ્ હિરણ્યં દાસ્યામિ" ઇતિ પ્રમાણમ્ ઉદ્દિશ્ય કારયતિ સ યથા.ઉક્તં હિરણ્યં દણ્ડં ચ દદ્યાત્" ઇતિ બાર્હસ્પત્યાઃ ॥

સ ચેત્ કોપં મદં મોહં વા^અપદિશેદ્ યથા.ઉક્તવદ્ દણ્ડમ્ એનં કુર્યાદ્ ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥
કz03.17.15અબ્। દણ્ડ.કર્મસુ સર્વેષુ રૂપમ્ અષ્ટ.પણં શતમ્ ।
કz03.17.15ચ્દ્। શતાત્ પરેષુ વ્યાજીં ચ વિદ્યાત્ પઞ્ચ.પણં શતમ્ ॥
કz03.17.16અબ્। પ્રજાનાં દોષ.બાહુલ્યાદ્ રાજ્ઞાં વા ભાવ.દોષતઃ ।
કz03.17.16ચ્દ્। રૂપ.વ્યાજ્યાવ્ અધર્મિષ્ઠે ધર્મ્યા તુ પ્રકૃતિઃ સ્મૃતા ॥એ
(વેર્બલ્ ઇન્જુર્ય્)