અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.16

દત્તસ્ય^અપ્રદાનમ્ ઋણ.આદાનેન વ્યાખ્યાતમ્ ॥

દત્તમ્ અવ્યવહાર્યમ્ એકત્ર^અનુશયે વર્તેત ॥

સર્વ.સ્વં પુત્ર.દારમ્ આત્માનં વા પ્રદાય^અનુશયિનઃ પ્રયચ્છેત્ ॥

ધર્મ.દાનમ્ અસાધુષુ કર્મસુ ચ^ઔપઘાતિકેષુ વા, અર્થ.દાનમ્ અનુપકારિષ્વ્ અપકારિષુ વા, કામ.દાનમ્ અનર્હેષુ ચ ॥

યથા ચ દાતા પ્રતિગ્રહીતા ચ ન^ઉપહતૌ સ્યાતાં તથા^અનુશયં કુશલાઃ કલ્પયેયુઃ ॥

દણ્ડ.ભયાદ્ આક્રોશ.ભયાદ્ અનર્થ.ભયાદ્ વા ભય.દાનં પ્રતિગૃહ્ણતઃ સ્તેય.દણ્ડઃ, પ્રયચ્છતશ્ ચ ॥

રોષ.દાનં પર.હિંસાયાં, રાજ્ઞામ્ ઉપરિ દર્પ.દાનં ચ ॥

તત્ર^ઉત્તમો દણ્ડઃ ॥

પ્રાતિભાવ્યં દણ્ડ.શુલ્ક.શેષમ્ આક્ષિકં સૌરિકં ચ ન^અકામઃ પુત્રો દાયાદો વા રિક્થ.હરો દદ્યાત્ ॥ ઇતિ દત્તસ્ય^અનપાકર્મ ।

અસ્વામિ.વિક્રયસ્ તુ - નષ્ટ.અપહૃતમ્ આસાદ્ય સ્વામી ધર્મસ્થેન ગ્રાહયેત્ ॥

દેશ.કાલ.અતિપત્તૌ વા સ્વયં ગૃહીત્વા^ઉપહરેત્ ॥

ધર્મસ્થશ્ ચ સ્વામિનમ્ અનુયુઞ્જીત "કુતસ્ તે લબ્ધમ્" ઇતિ ॥

સ ચેદ્ આચાર.ક્રમં દર્શયેત, ન વિક્રેતારં, તસ્ય દ્રવ્યસ્ય^અતિસર્ગેણ મુચ્યેત ॥

વિક્રેતા ચેદ્ દૃશ્યેત, મૂલ્યં સ્તેય.દણ્ડં ચ દદ્યાત્ ॥

સ ચેદ્ અપસારમ્ અધિગચ્છેદ્ અપસરેદ્ આ.અપસાર.ક્ષયાત્ ॥

ક્ષયે મૂલ્યં સ્તેય.દણ્ડં ચ દદ્યાત્ ॥

નાષ્ટિકશ્ ચ સ્વ.કરણં કૃત્વા નષ્ટ.પ્રત્યાહૃતં લભેત ॥

સ્વ.કરણ.અભાવે પઞ્ચ.બન્ધો દણ્ડઃ ॥

તચ્ ચ દ્રવ્યં રાજ.ધર્મ્યં સ્યાત્ ॥

નષ્ટ.અપહૃતમ્ અનિવેદ્ય^ઉત્કર્ષતઃ સ્વામિનઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

શુલ્ક.સ્થાને નષ્ટ.અપહૃત.ઉત્પન્નં તિષ્ઠેત્ ॥

ત્રિ.પક્ષાદ્ ઊર્ધ્વમ્ અનભિસારં રાજા હરેત્, સ્વામી વા સ્વ.કરણેન ॥

પઞ્ચ.પણિકં દ્વિપદ.રૂપસ્ય નિષ્ક્રયં દદ્યાત્, ચતુષ્પણિકમ્ એક.ખુરસ્ય, દ્વિપણિકં ગોમહિષસ્ય, પાદિકં ક્ષુદ્ર.પશૂનામ્ ॥

રત્ન.સાર.ફલ્ગુ.કુપ્યાનાં પઞ્ચકં શતં દદ્યાત્ ॥

પર.ચક્ર.અટવી.હૃતં તુ પ્રત્યાનીય રાજા યથા.સ્વં પ્રયચ્છેત્ ॥

ચોર.હૃતમ્ અવિદ્યમાનં સ્વ.દ્રવ્યેભ્યઃ પ્રયચ્છેત્, પ્રત્યાનેતુમ્ અશક્તો વા ॥

સ્વયં.ગ્રાહેણ^આહૃતં પ્રત્યાનીય તન્.નિષ્ક્રયં વા પ્રયચ્છેત્ ॥

પર.વિષયાદ્ વા વિક્રમેણ^આનીતં યથા.પ્રદિષ્ટં રાજ્ઞા ભુઞ્જીત, અન્યત્ર^આર્ય.પ્રાણેભ્યો દેવ.બ્રાહ્મણ.તપસ્વિ.દ્રવ્યેભ્યશ્ ચ ॥ ઇત્ય્ અસ્વામિ.વિક્રયઃ ।

સ્વ.સ્વામિ.સમ્બન્ધસ્ તુ - ભોગ.અનુવૃત્તિર્ ઉચ્છિન્ન.દેશાનાં યથા.સ્વં દ્રવ્યાણામ્ ॥

યત્ સ્વં દ્રવ્યમ્ અન્યૈર્ ભુજ્યમાનં દશ વર્ષાણ્ય્ ઉપેક્ષેત, હીયેત^અસ્ય, અન્યત્ર બાલ.વૃદ્ધ.વ્યાધિત.વ્યસનિ.પ્રોષિત.દેશ.ત્યાગ.રાજ્ય.વિભ્રમેભ્યઃ ॥

વિંશતિ.વર્ષ.ઉપેક્ષિતમ્ અનવસિતં વાસ્તુ ન^અનુયુઞ્જીત ॥

જ્ઞાતયઃ શ્રોત્રિયાઃ પાષણ્ડા વા રાજ્ઞામ્ અસંનિધૌ પર.વાસ્તુષુ વિવસન્તો ન ભોગેન હરેયુઃ, ઉપનિધિમ્ આધિં નિધિં નિક્ષેપં સ્ત્રિયં સીમાનં રાજ.શ્રોત્રિય.દ્રવ્યાણિ ચ ॥

આશ્રમિણઃ પાષણ્ડા વા મહત્ય્ અવકાશે પરસ્પરમ્ અબાધમાના વસેયુઃ ॥

અલ્પાં બાધાં સહેરન્ ॥

પૂર્વ.આગતો વા વાસ.પર્યાયં દદ્યાત્ ॥

અપ્રદાતા નિરસ્યેત ॥

વાનપ્રસ્થ.યતિ.બ્રહ્મ.ચારિણામ્ આચાર્ય.શિષ્ય.ધર્મ.ભ્રાતૃ.સમાન.તીર્થ્યા રિક્થ.ભાજઃ ક્રમેણ ॥

વિવાદ.પદેષુ ચ^એષાં યાવન્તઃ પણા દણ્ડાસ્ તાવતી રાત્રીઃ ક્ષપણ.અભિષેક.અગ્નિ.કાર્ય.મહા.કચ્છ.વર્ધનાનિ રાજ્ઞશ્ ચરેયુઃ ॥

અહિરણ્ય.સુવર્ણાઃ પાષઢાઃ સાધવઃ ॥

તે યથા.સ્વમ્ ઉપવાસ.વ્રતૈર્ આરાધયેયુઃ, અન્યત્ર પારુષ્ય.સ્તેય.સાહસ.સંગ્રહણેભ્યઃ ॥

તેષુ યથા.ઉક્તા દણ્ડાઃ કાર્યાઃ ॥
કz03.16.42અબ્। પ્રવ્રજ્યાસુ વૃથા.આચારાન્ રાજા દણ્ડેન વારયેત્ ।
કz03.16.42ચ્દ્। ધર્મો હ્ય્ અધર્મ.ઉપહતઃ શાસ્તારં હન્ત્ય્ ઉપેક્ષિતઃ ॥એ
(fઓર્ચિબ્લે સેઇશુરે)