અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.18

વાક્.પારુષ્યમ્ ઉપવાદઃ કુત્સનમ્ અભિભર્ત્સનમ્ ઇતિ ॥

શરીર.પ્રકૃતિ.શ્રુત.વૃત્તિ.જન.પદાનાં શરીર.ઉપવાદે કાણ.ખઞ્જ.આદિભિઃ સત્યે ત્રિ.પણો દણ્ડઃ, મિથ્યા.ઉપવાદે ષટ્.પણો દણ્ડઃ ॥

"શોભન.અક્ષિમન્તઃ" ઇતિ કાણ.ખઞ્જ.આદીનાં સ્તુતિ.નિન્દાયાં દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

કુષ્ઠ.ઉન્માદ.ક્લૈબ્ય.આદિભિઃ કુત્સાયાં ચ સત્ય.મિથ્યા.સ્તુતિ.નિન્દાસુ દ્વાદશ.પણ.ઉત્તરા દણ્ડાસ્ તુલ્યેષુ ॥

વિશિષ્ટેષુ દ્વિ.ગુણાઃ, હીનેષ્વ્ અર્ધ.દણ્ડાઃ, પર.સ્ત્રીષુ દ્વિ.ગુણાઃ, પ્રમાદ.મદ.મોહ.આદિભિર્ અર્ધ.દણ્ડાઃ ॥

કુષ્ઠ.ઉન્માદયોશ્ ચિકિત્સકાઃ સંનિકૃષ્ટા પુમાંસશ્ ચ પ્રમાણં, ક્લીબ.ભાવે સ્ત્રિયો મૂત્ર.ફેનો^અપ્સુ વિષ્ઠા.નિમજ્જનં ચ ॥

પ્રકૃત્ય્.ઉપવાદે બ્રાહ્મણ.ક્ષત્રિય.વૈશ્ય.શૂદ્ર.અન્ત.અવસાયિનામ્ અપરેણ પૂર્વસ્ય ત્રિ.પણ.ઉત્તરા દણ્ડાઃ, પૂર્વેણ^અપરસ્ય દ્વિ.પણ.અધરાઃ, કુબ્રાહ્મણ.આદિભિશ્ ચ કુત્સાયામ્ ॥

તેન શ્રુત.ઉપવાદો વાગ્.જીવનાનાં, કારુ.કુશીલવાનાં વૃત્ત્ય્.ઉપવાદઃ, પ્રાજ્જૂણક.ગાન્ધાર.આદીનાં ચ જન.પદ.ઉપવાદા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

યઃ પરં "એવં ત્વાં કરિષ્યામિ" ઇતિ કરણેન^અભિભર્ત્સયેદ્, અકરણે યસ્ તસ્ય કરણે દણ્ડસ્ તતો^અર્ધ.દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

અશક્તઃ કોપં મદં મોહં વા^અપદિશેદ્ દ્વાદશ.પણં દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

જાત.વૈર.આશયઃ શક્તશ્ ચ^અપકર્તું યાવજ્.જીવિક.અવસ્થં દદ્યાત્ ॥
કz03.18.12અબ્। સ્વ.દેશ.ગ્રામયોઃ પૂર્વં મધ્યમં જાતિ.સંઘયોઃ ।
કz03.18.12ચ્દ્। આક્રોશાદ્ દેવ.ચૈત્યાનામ્ ઉત્તમં દણ્ડમ્ અર્હતિ ॥એ
(ફ્ય્સિચલ્ ઇન્જુર્ય્)