અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.13

ઉદર.દાસ.વર્જમ્ આર્ય.પ્રાણમ્ અપ્રાપ્ત.વ્યવહારં શૂદ્રં વિક્રય.આધાનં નયતઃ સ્વ.જનસ્ય દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, વૈશ્યં દ્વિ.ગુણઃ, ક્ષત્રિયં ત્રિ.ગુણઃ, બ્રાહ્મણં ચતુર્.ગુણઃ ॥

પર.જનસ્ય પૂર્વ.મધ્યમ.ઉત્તમ.વધા દણ્ડાઃ, ક્રેતૃ.શ્રોતૃઋણાં ચ ॥

મ્લેચ્છાનામ્ અદોષઃ પ્રજાં વિક્રેતુમ્ આધાતું વા ॥

ન ત્વ્ એવ^આર્યસ્ય દાસ.ભાવઃ ॥

અથવા^આર્યમ્ આધાય કુલ.બન્ધન આર્યાણામ્ આપદિ, નિષ્ક્રયં ચ^અધિગમ્ય બાલં સાહાય્ય.દાતારં વા પૂર્વં નિષ્ક્રીણીરન્ ॥

સકૃદ્.આત્મ.આધાતા નિષ્પતિતઃ સીદેત્, દ્વિર્ અન્યેન^આહિતકઃ, સકૃદ્ ઉભૌ પર.વિષય.અભિમુખૌ ॥

વિત્ત.અપહારિણો વા દાસસ્ય^આર્ય.ભાવમ્ અપહરતો^અર્ધ.દણ્ડઃ ॥

નિષ્પતિત.પ્રેત.વ્યસનિનામ્ આધાતા મૂલ્યં ભજેત ॥

પ્રેત.વિણ્.મૂત્ર.ઉચ્છિષ્ટ.ગ્રાહણમ્ આહિતસ્ય નગ્ન.સ્નાપનં દણ્ડ.પ્રેષણમ્ અતિક્રમણં ચ સ્ત્રીણાં મૂલ્ય.નાશ.કરં, ધાત્રી.પરિચારિક.અર્ધ.સીતિક.ઉપચારિકાણાં ચ મોક્ષ.કરમ્ ॥

સિદ્ધમ્ ઉપચારકસ્ય^અભિપ્રજાતસ્ય^અપક્રમણમ્ ॥

ધાત્રીમ્ આહિતિકાં વા^અકામાં સ્વ.વશાં ગચ્છતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પર.વશાં મધ્યમઃ ॥

કન્યામ્ આહિતિકાં વા સ્વયમ્ અન્યેન વા દુષયતો મૂલ્ય.નાશઃ શુલ્કં તદ્.દ્વુ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ ॥

આત્મ.વિક્રયિણઃ પ્રજામ્ આર્યાં વિદ્યાત્ ॥

આત્મ.અધિગતં સ્વામિ.કર્મ.અવિરુદ્ધં લભેત, પિત્ર્યં ચ દાયમ્ ॥

મૂલ્યેન ચ^આર્યત્વં ગચ્છેત્ ॥

તેન^ઉદર.દાસ.આહિતકૌ વ્યાખ્યાતૌ ॥

પ્રક્ષેપ.અનુરૂપશ્ ચ^અસ્ય નિષ્ક્રયઃ ॥

દણ્ડ.પ્રણીતઃ કર્મણા દણ્ડમ્ ઉપનયેત્ ॥

આર્ય.પ્રાણો ધ્વજ.આહૃતઃ કર્મ.કાલ.અનુરૂપેણ મૂલ્ય.અર્ધેન વા વિમુચ્યેત ॥

ગૃહે.જાત.દાય.આગત.લબ્ધ.ક્રીતાનામ્ અન્યતમં દાસમ્ ઊન.અષ્ટ.વર્ષં વિબન્ધુમ્ અકામં નીચે કર્મણિ વિદેશે દાસીં વા સગર્ભામ્ અપ્રતિવિહિત.ગર્ભ.ભર્મણ્યાં વિક્રય.આધાનં નયતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, ક્રેતૃ.શ્રોતૃઋણાં ચ ॥

દાસમ્ અનુરૂપેણ નિષ્ક્રયેણ^આર્યમ્ અકુર્વતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, સંરોધશ્ ચ^આ.કરણાત્ ॥

દાસ.દ્રવ્યસ્ય જ્ઞાતયો દાયાદાઃ, તેષામ્ અભાવે સ્વામી ॥

સ્વામિનઃ સ્વસ્યાં દાસ્યાં જાતં સમાતૃકમ્ અદાસં વિદ્યાત્ ॥

ગૃહ્યા ચેત્ કુટુમ્બ.અર્થ.ચિન્તની માતા ભ્રાતા ભગિની ચ^અસ્યા અદાસાઃ સ્યુઃ ॥

દાસં દાસીં વા નિષ્ક્રીય પુનર્ વિક્રય.આધાનં નયતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, અન્યત્ર સ્વયં.વાદિભ્યઃ ॥ ઇતિ દાસ.કલ્પઃ ।

કર્મ.કરસ્ય કર્મ.સમ્બન્ધમ્ આસન્ના વિદ્યુઃ ॥

યથા.સમ્ભાષિતં વેતનં લભેત, કર્મ.કાલ.અનુરૂપમ્ અસમ્ભાષિત.વેતનઃ ॥

કર્ષકઃ સસ્યાનાં ગો.પાલકઃ સર્પિષાં વૈદેહકઃ પણ્યાનામ્ આત્મના વ્યવહૃતાનાં દશ.ભાગમ્ અસમ્ભાષિત.વેતનો લભેત ॥

સમ્ભાષિત.વેતનસ્ તુ યથા.સમ્ભાષિતમ્ ॥

કારુ.શિલ્પિ.કુશીલવ.ચિકિત્સક.વાગ્.જીવન.પરિચારક.આદિર્ આશા.કારિક.વર્ગસ્ તુ યથા^અન્યસ્ તદ્.વિધઃ કુર્યાદ્ યથા વા કુશલાઃ કલ્પયેયુસ્ તથા વેતનં લભેત ॥

સાક્ષિ.પ્રત્યયમ્ એવ સ્યાત્ ॥

સાક્ષિણામ્ અભાવે યતઃ કર્મ તતો^અનુયુઞ્જીત ॥

વેતન.આદાને દશ.બન્ધો દણ્ડઃ, ષટ્.પણો વા ॥

અપવ્યયમાને દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, પઞ્ચ.બન્ધો વા ॥

નદી.વેગ.જ્વાલા.સ્તેન.વ્યાલ.ઉપરુદ્ધઃ સર્વ.સ્વ.પુત્ર.દાર.આત્મ.દાનેન^આર્તસ્ ત્રાતારમ્ આહૂય નિષ્તીર્ણઃ કુશલ.પ્રદિષ્ટં વેતનં દદ્યાત્ ॥

તેન સર્વત્ર^આર્ત.દાન.અનુશયા વ્યાખ્યાતાઃ ॥
કz03.13.37અબ્। લભેત પુંશ્ચલી ભોગં સંગમસ્ય^ઉપલિઙ્ગનાત્ ।
કz03.13.37ચ્દ્। અતિયાચ્ના તુ જીયેત દૌર્મત્ય.અવિનયેન વા ॥એ
(ડુતિએસ્ ઓf સેર્વન્ત્સ્)
(ઉન્દેર્તકિન્ગ્ ઇન્ પર્ત્નેર્સ્હિપ્)