અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.7

અક્ષ.પટલમ્ અધ્યક્ષઃ પ્રાન્.મુખમ્ ઉદન્.મુખં વા વિભક્ત.ઉપસ્થાનં નિબન્ધ.પુસ્તક.સ્થાનં કારયેત્ ॥

તત્ર^અધિકરણાનાં સંખ્યા.પ્રચાર.સંજાત.અગ્રમ્, કર્મ.અન્તાનાં દ્રવ્ય.પ્રયોગ.વૃદ્ધિ.ક્ષય.વ્યય.પ્રયામ.વ્યાજી.યોગ.સ્થાન.વેતન.વિષ્ટિ.પ્રમાણમ્, રત્ન.સાર.ફલ્ગુ.કુપ્યાનામ્ અર્ઘ.પ્રતિવર્ણક.માન.પ્રતિમાન.ઉન્માન.અવમાન.ભાણ્ડમ્, દેશ.ગ્રામ.જાતિ.કુલ.સંઘાનાં ધર્મ.વ્યવહાર.ચરિત્ર.સંસ્થાનમ્, રાજ.ઉપજીવિનાં
પ્રગ્રહ.પ્રદેશ.ભોગ.પરિહાર.ભક્ત.વેતન.લાભમ્, રાજ્ઞશ્ ચ પત્ની.પુત્રાણાં રત્ન.ભૂમિ.લાભં નિર્દેશ.ઉત્પાતિક.પ્રતીકાર.લાભમ્, મિત્ર.અમિત્રાણાં ચ સંધિ.વિગ્રહ.પ્રદાન.આદાનં નિબન્ધ.પુસ્તકસ્થં કારયેત્ ॥

તતઃ સર્વ.અધિકરણાનાં કરણીયં સિદ્ધં શેષમ્ આય.વ્યયૌ નીવીમ્ ઉપસ્થાનં પ્રચારં ચરિત્રં સંસ્થાનં ચ નિબન્ધેન પ્રયચ્છેત્ ॥

ઉત્તમ.મધ્યમ.અવરેષુ ચ કર્મસુ તજ્.જાતિકમ્ અધ્યક્ષં કુર્યાત્, સામુદયિકેષ્વ્ અવક્લૃપ્તિકમ્(અવકૢપ્તિકમ્) યમ્ ઉપહત્ય રાજા ન^અનુતપ્યેત ॥

સહગ્રાહિણઃ પ્રતિભુવઃ કર્મ.ઉપજીવિનઃ પુત્રા ભ્રાતરો ભાર્યા દુહિતરો ભૃત્યાશ્ ચ^અસ્ય કર્મચ્.છેદં વહેયુઃ ॥

ત્રિ.શતં ચતુઃ.પઞ્ચાશત્^ ચ^અહોરાત્રાણાં કર્મ.સંવત્સરઃ ॥

તમ્ આષાઢી.પર્યવસાનમ્ ઊનં પૂર્ણં વા દદ્યાત્ ॥

કરણ.અધિષ્ઠિતમ્ અધિમાસકં કુર્યાત્ ॥

અપસર્પ.અધિષ્ઠિતંચ પ્રચારમ્ ॥

પ્રચાર.ચરિત્ર.સંસ્થાનાન્ય્ અનુપલભમાનો હિ પ્રકૃતઃ સમુદયમ્ અજ્ઞાનેન પરિહાપયતિ, ઉત્થાન.ક્લેશ.અસહત્વાદ્ આલસ્યેન, શબ્દાદિષ્વ્ ઇન્દ્રિય.અર્થેષુ પ્રસક્તઃ પ્રમાદેન, સંક્રોશ.અધર્મ.અનર્થ.ભીરુ.ભાયેન, કાર્ય.અર્થિષ્વ્ અનુગ્રહ.બુદ્ધિઃ કામેન, હિંસા.બુદ્ધિઃ કોપેન, વિદ્યા.દ્રવ્ય.વલ્લભ.અપાશ્રયાદ્ દર્પેણ, તુલા.માન.તર્ક.ગણિત.અન્તર.ઉપધાનાત્^
લોભેન ॥

"તેષામ્ આનુપૂર્વ્યા યાવાન્ અર્થ.ઉપઘાતસ્ તાવાન્ એક.ઉત્તરો દણ્ડઃ" ઇતિ માનવાઃ ॥

"સર્વત્ર^અષ્ટ.ગુણઃ" ઇતિ પારાશરાઃ ॥

"દશ.ગુણઃ" ઇતિ બાર્હસ્પત્યાઃ ॥

"વિંશતિ.ગુણઃ" ઇત્ય્ ઔશનસાઃ ॥

યથા.અપરાધમ્ ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

ગાણનિક્યાનિ આષાઢીમ્ આગચ્છેયુઃ ॥

આગતાનાં સમુદ્ર.પુસ્તક.ભાણ્ડ.નીવીકાનામ્ એકત્ર.અસમ્ભાષા.અવરોધં કારયેત્ ॥

આય.વ્યય.નીવીનામ્ અગ્રાણિ શ્રુત્વા નીવીમ્ અવહારયેત્ ॥

યચ્ ચ^અગ્રાદ્ આયસ્ય^અન્તર.પર્ણે નીવ્યાં વર્ધેત વ્યયસ્ય વા યત્ પરિહાપયેત્, તદ્ અષ્ટ.ગુણમ્ અધ્યક્ષં દાપયેત્ ॥

વિપર્યયે તમ્ એવ પ્રતિ સ્યાત્ ॥

યથા.કાલમ્ અનાગતાનામ્ અપુસ્તક.ભાણ્ડ.નીવીકાનાં વા દેય.દશ.બન્ધો દણ્ડઃ ॥

કાર્મિકે ચ^ઉપસ્થિતે કારણિકસ્ય^અપ્રતિબધ્નતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

વિપર્યયે કાર્મિકસ્ય દ્વિ.ગુણઃ ॥

પ્રચાર.સમં મહા.માત્રાઃ સમગ્રાઃ શ્રાવયેયુર્ અવિષમ.મન્ત્રાઃ ॥

પૃથગ્.ભૂતો મિથ્યા.વાદી ચ^એષામ્ ઉત્તમં દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

અકૃત.અહો.રૂપ.હરં માસમ્ આકાઙ્ક્ષેત ॥

માસાદ્ ઊર્ધ્વં માસ.દ્વિશત.ઉત્તરં દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

અલ્પ.શેષ.લેખ્ય.નીવીકં પઞ્ચ.રાત્રમ્ આકાઙ્ક્ષેત ॥

તતઃ પરં કોશ.પૂર્વમ્ અહો.રૂપ.હરં ધર્મ.વ્યવહાર.ચરિત્ર.સંસ્થાન.સંકલન.નિર્વર્તન.અનુમાન.ચાર.પ્રયોગૈર્ અવેક્ષેત ॥

દિવસ.પઞ્ચ.રાત્ર.પક્ષ.માસ.ચાતુર્માસ્ય.સંવત્સરૈશ્ ચ પ્રતિસમાનયેત્ ॥

વ્યુષ્ટ.દેશ.કાલ.મુખ.ઉત્પત્તિ.અનુવૃત્તિ.પ્રમાણ.દાયક.દાપક.નિબન્ધક.પ્રતિગ્રાહકૈશ્ ચ^અયં સમાનયેત્ ॥

વ્યુષ્ટ.દેશ.કાલ.મુખ.લાભ.કારણ.દેય.યોગ.પ્રમાણ.આજ્ઞાપક.ઉદ્ધારક.વિધાતૃક.પ્રતિગ્રાહકૈશ્ ચ વ્યયં સમાનયેત્ ॥

વ્યુષ્ટ.દેશ.કાલ.મુખ.અનુવર્તન.રૂપ.લક્ષણ.પ્રમાણ.નિક્ષેપ.ભાજન.ગોપાયકૈશ્ ચ નીવીં સમાનયેત્ ॥

રાજ.અર્થે કારણિકસ્ય^અપ્રતિબધ્નતઃ પ્રતિષેધયતો વા^આજ્ઞાં નિબન્ધાદ્ આય.વ્યયમ્ અન્યથા નીવીમ્ અવલિખતો દ્વિ.ગુણઃ ॥

ક્રમ.અવહીનમ્ ઉત્ક્રમમ્ અવિજ્ઞાતં પુનર્.ઉક્તં વા વસ્તુકમ્ અવલિખતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

નીવીમ્ અવલિખતો દ્વિ.ગુણઃ ॥

ભક્ષયતો^અષ્ટ.ગુણઃ ॥

નાશયતઃ પઞ્ચ.બન્ધઃ પ્રતિદાનં ચ ॥

મિથ્યા.વાદે સ્તેય.દણ્ડઃ ॥

પશ્ચાત્.પ્રતિજ્ઞાતે દ્વિ.ગુણઃ, પ્રસ્મૃત.ઉત્પન્ને ચ ॥
કz02.7.41અબ્। અપરાધં સહેત^અલ્પં તુષ્યેદ્ અલ્પે^અપિ ચ^ઉદયે । [શ્]
કz02.7.41ચ્દ્। મહા.ઉપકારં ચ^અધ્યક્ષં પ્રગ્રહેણ^અભિપૂજયેત્ ॥[શ્] એ
(ઋએચોવેર્ય્ ઓf રેવેનુએ મિસપ્પ્રોપ્રિઅતેદ્ બ્ય્ સ્તતે એમ્પ્લોયેએસ્)