અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.4

ત્રયઃ પ્રાચીના રાજ.માર્ગાસ્ ત્રય ઉદીચીના ઇતિ વાસ્તુ.વિભાગઃ ॥

સ દ્વાદશ.દ્વારો યુક્ત.ઉદક.ભ્રમચ્.છન્ન.પથઃ ॥

ચતુર્.દણ્ડ.અન્તરા રથ્યાઃ ॥

રાજ.માર્ગ.દ્રોણ.મુખ.સ્થાનીય.રાષ્ટ્ર.વિવીત.પથાઃ સમ્યાનીય.વ્યૂહ.શ્મશાન.ગ્રામ.પથાશ્ ચ^અષ્ટ.દણ્ડાઃ ॥

ચતુર્.દણ્ડઃ સેતુ.વન.પથઃ, દ્વિ.દણ્ડો હસ્તિ.ક્ષેત્ર.પથઃ, પઞ્ચ.અરત્નયો રથ.પથઃ, ચત્વારઃ પશુ.પથઃ, દ્વૌ ક્ષુદ્ર.પશુ.મનુષ્ય.પથઃ ॥

પ્રવીરે વાસ્તુનિ રાજ.નિવેશશ્ ચાતુર્વર્ણ્ય.સમાજીવે ॥

વાસ્તુ.હૃદયાદ્ ઉત્તરે નવ.ભાગે યથા.ઉક્ત.વિધાનમ્ અન્તઃપુરં પ્રાન્.મુખમ્ ઉદન્.મુખં વા કારયેત્ ॥

તસ્ય પૂર્વ.ઉત્તરં ભાગમ્ આચાર્ય.પુરોહિત.ઇજ્યા.તોય.સ્થાનં મન્ત્રિણશ્ ચ^આવસેયુઃ, પૂર્વ.દક્ષિણં ભાગ્મ્ મહાનસં હસ્તિ.શાલા કોષ્ઠ.અગારં ચ ॥

તતઃ પરં ગન્ધ.માલ્ય.રસ.પણ્યાઃ પ્રસાધન.કારવઃ ક્ષત્રિયાશ્ ચ પૂર્વાં દિશમ્ અધિવસેયુઃ ॥

દક્ષિણ.પૂર્વં ભાગં ભાણ્ડ.અગારમ્ અક્ષ.પટલં કર્મ.નિષદ્યાશ્ ચ, દક્ષિણ.પશ્ચિમં ભાગં કુપ્ય.ગૃહમ્ આયુધ.અગારં ચ ॥

તતઃ પરં નગર.ધાન્ય.વ્યાવહારિક.કાર્માન્તિક.બલ.અધ્યક્ષાઃ પક્વ.અન્ન.સુરા.માંસ.પણ્યા રૂપાજીવાસ્ તાલાવચરા વૈશ્યાશ્ ચ દક્ષિણાં દિશમ્ અધિવસેયુઃ ॥

પશ્ચિમ.દક્ષિણં ભાગં ખર.ઉષ્ટ્ર.ગુપ્તિ.સ્થાનં કર્મ.ગૃહં ચ, પશ્ચિમ.ઉત્તરં ભાગં યાન.રથ.શાલાઃ ॥

તતઃ પરમ્ ઊર્ણા.સૂત્ર.વેણુ.ચર્મ.વર્મ.શસ્ત્ર.આવરણ.કારવઃ શૂદ્રાશ્ ચ પશ્ચિમાં દિશમ્ અધિવસેયુઃ ॥

ઉત્તર.પશ્ચિમં ભાગં પણ્ય.ભૈષજ્ય.ગૃહમ્, ઉત્તર.પૂર્વં ભાગં કોશો ગવ.અશ્વં ચ ॥

તતઃ પરં નગર.રાજ.દેવતા.લોહ.મણિ.કારવો બ્રાહ્મણાશ્ ચ^ઉત્તરાં દિશમ્ અધિવસેયુઃ ॥

વાસ્તુચ્.છિદ્ર.અનુશાલેષુ શ્રેણી.પ્રપણિ.નિકાયા આવસેયુઃ ॥

અપર.અજિત.અપ્રતિહત.જયન્ત.વૈજયન્ત.કોષ્ઠાન્ શિવ.વૈશ્રવણ.અશ્વિ.શ્રી.મદિરા.ગૃહાણિ ચ પુર.મધ્યે કારયેત્ ॥

યથા.ઉદ્દેશં વાસ્તુ.દેવતાઃ સ્થાપયેત્ ॥

બ્રાહ્મ.ઐન્દ્ર.યામ્ય.સૈનાપત્યાનિ દ્વારાણિ ॥

બહિઃ પરિખાયા ધનુઃ.શત.અપકૃષ્ટાશ્ ચૈત્ય.પુણ્ય.સ્થાન.વન.સેતુ.બન્ધાઃ કાર્યાઃ, યથા.દિશં ચ દિગ્.દેવતાઃ ॥

ઉત્તરઃ પૂર્વો વા શ્મશાન.ભાગો વર્ણ.ઉત્તમાનામ્, દક્ષિણેન શ્મશાનં વર્ણ.અવરાણામ્ ॥

તસ્ય^અતિક્રમે પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

પાષણ્ડ.ચણ્ડાલાનાં શ્મશાન.અન્તે વાસઃ ॥

કર્મ.અન્ત.ક્ષેત્ર.વશેન કુટુમ્બિનાં સીમાનં સ્થાપયેત્ ॥

તેષુ પુષ્પ.ફલ.વાટાન્ ધાન્ય.પણ્ય.નિચયાંશ્ ચ^અનુજ્ઞાતાઃ કુર્યુઃ ॥

દશ.કુલી.વાટં કૂપ.સ્થાનમ્ ॥

સર્વ.સ્નેહ.ધાન્ય.ક્ષાર.લવણ.ગન્ધ.ભૈષજ્ય.શુષ્ક.શાક.યવસ.વલ્લૂર.તૃણ.કાષ્ઠ.લોહ.ચર્મ.અઙ્ગાર.સ્નાયુ.વિષ.વિષાણ.વેણુ.વલ્કલ.સાર.દારુ.પ્રહરણ.આવરણ.અશ્મ.નિચયાન્ અનેક.વર્ષ.ઉપભોગ.સહાન્ કારયેત્ ॥

નવેન^અનવં શોધયેત્ ॥

હસ્તિ.અશ્વ.રથ.પાદાતમ્ અનેક.મુખ્યમ્ અવસ્થાપયેત્ ॥

અનેક.મુખ્યં હિ પરસ્પર.ભયાત્ પર.ઉપજાપં ન^ઉપૈતિ ॥

એતેન^અન્ત.પાલ.દુર્ગ.સંસ્કારા વ્યાખ્યાતાઃ ॥
કz02.4.32અબ્। ન ચ બાહિરિકાન્ કુર્યાત્ પુરે રાષ્ટ્ર.ઉપઘાતકાન્ ।[શ્]
કz02.4.32ચ્દ્। ક્ષિપેજ્ જન.પદે ચ^એતાન્ સર્વાન્ વા દાપયેત્ કરાન્ ॥[શ્] એ
(ઠે wઓર્ક્ ઓf સ્તોરે-કેએપિન્ગ્ બ્ય્ થે દિરેચ્તોર્ ઓf સ્તોરિએસ્)