અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.3

ચતુર્દિશં જન.પદ.અન્તે સામ્પરાયિકં દૈવ.કૃતં દુર્ગં કારયેત્, અન્તર્.દ્વીપં સ્થલં વા નિમ્ન.અવરુદ્ધમ્ ઔદકમ્, પ્રાસ્તરં ગુહાં વા પાર્વતમ્, નિરુદક.સ્તમ્બમ્ ઇરિણં વા ધાન્વનમ્, ખઞ્જન.ઉદકં સ્તમ્બ.ગહનં વા વન.દુર્ગમ્ ॥

તેષાં નદી.પર્વત.દુર્ગં જન.પદ.આરક્ષ.સ્થાનમ્, ધાન્વન.વન.દુર્ગમ્ અટવી.સ્થાનમ્ આપદ્ય્ અપસારો વા ॥

જન.પદ.મધ્યે સમુદય.સ્થાનં સ્થાનીયં નિવેશયેત્, વાસ્તુક.પ્રશસ્તે દેશે નદી.સઙ્ગમે હ્રદસ્ય^અવિશોષસ્ય^અઙ્કે સરસસ્ તટાકસ્ય વા, વૃત્તં દીર્ઘં ચતુર્.અશ્રં વા વાસ્તુ.વશેન વા પ્રદક્ષિણ.ઉદકં પણ્ય.પુટ.ભેદનમ્ અંસપથ.વારિ.પથાભ્યામ્ ઉપેતમ્ ॥

તસ્ય પરિખાસ્ તિસ્રો દણ્ડ.અન્તરાઃ કારયેત્ ચતુર્દશ દ્વાદશ દશ^ઇતિ દણ્ડાન્ વિસ્તીર્ણાઃ, વિસ્તારાદ્ અવગાઢાઃ પાદ.ઊનમ્ અર્ધં વા, ત્રિભાગ.મૂલાઃ, મૂલ.ચતુર્.અશ્રા વા, પાષાણ.ઉપહિતાઃ પાષાણ.ઇષ્ટકા.બદ્ધ.પાર્શ્વા વા, તોય.અન્તિકીર્ આગન્તુ.તોય.પૂર્ણા વા સપરિવાહાઃ પદ્મ.ગ્રાહવતીશ્ ચ ॥

ચતુર્દણ્ડ.અપકૃષ્ટં પરિખાયાઃ ષડ્દણ્ડ.ઉચ્છ્રિતમ્ અવરુદ્ધં તદ્.દ્વિગુણ.વિષ્કમ્ભં ખાતાદ્ વપ્રં કારયેદ્ ઊર્ધ્વ.ચયં મઞ્ચ.પૃષ્ઠં કુમ્ભ.કુક્ષિકં વા હસ્તિભિર્ ગોભિશ્ ચ ક્ષુણ્ણં કણ્ટકિ.ગુલ્મ.વિષ.વલ્લી.પ્રતાનવન્તમ્ ॥

પાંસુ.શેષેણ વાસ્તુચ્.છિદ્રં રાજ.ભવનં વા પૂરયેત્ ॥

વપ્રસ્ય^ઉપરિ પ્રાકારં વિષ્કમ્ભ.દ્વિગુણ.ઉત્સેધમ્ ઐષ્ટકં દ્વાદશ.હસ્તાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઓજં યુગ્મં વા આ ચતુર્વિંશતિ.હસ્તાદ્ ઇતિ કારયેત્ -

રથ.ચર્યા.સંચારં તાલ.મૂલં મુરજકૈઃ કપિ.શીર્ષકૈશ્ ચ^આચિત.અગ્રમ્ ॥

પૃથુ.શિલા.સંહતં વા શૈલં કારયેત્, ન ત્વ્ એવ કાષ્ટમયમ્ ॥

અગ્નિર્ અવહિતો હિ તસ્મિન્ વસતિ ॥

વિષ્કમ્ભ.ચતુર્.અશ્રમ્ અટ્ટાલકમ્ ઉત્સેધ.સમ.અવક્ષેપ.સોપાનં કારયેત્ ત્રિંશદ્.દણ્ડ.અન્તરં ચ ॥

દ્વયોર્ અટ્ટાલકયોર્ મધ્યે સહર્મ્ય.દ્વિ.તલામ્ અધ્યર્ધાય.આયામાં પ્રતોલીં કારયેત્ ॥

અટ્ટાલક.પ્રતોલી.મધ્યે ત્રિ.ધાનુષ્ક.અધિષ્ઠાનં સ-અપિધાનચ્.છિદ્ર.ફલક.સંહતમ્ ઇન્દ્ર.કોશં કારયેત્ ॥

અન્તરેષુ દ્વિહસ્ત.વિષ્કમ્ભં પાર્શ્વે ચતુર્.ગુણ.આયામં દેવ.પથં કારયેત્ ॥

દણ્ડ.અન્તરા દ્વિ.દણ્ડ.અન્તરા વા ચર્યાઃ કારયેત્, અગ્રાહ્યે દેશે પ્રધાવનિકાં નિષ્કિર.દ્વારં ચ ॥

બહિર્.જાનુ.ભઞ્જની.શૂલ.પ્રકર.કૂપ.કૂટ.અવપાત.કણ્ટક.પ્રતિસર.અહિ.પૃષ્ઠ.તાલ.પત્ત્ર.શૃઙ્ગ.અટક.શ્વ.દંષ્ટ્ર.અર્ગલ.ઉપસ્કન્દન.પાદુક.અમ્બરીષ.ઉદ.પાનકૈઃ પ્રતિચ્છન્નં છન્ન.પથં કારયેત્ ॥

પ્રાકારમ્ ઉભયતો મેણ્ઢકમ્ અધ્યર્ધ.દણ્ડં કૃત્વા પ્રતોલી.ષટ્.તુલા.અન્તરં દ્વારં નિવેશયેત્ પઞ્ચ.દણ્ડાદ્ એક.ઉત્તરમ્ આ.અષ્ટ.દણ્ડાદ્ ઇતિ ચતુર્.અશ્રં ષડ્.ભાગમ્ આયામાદ્.અધિકમ્ અષ્ટ.ભાગં વા ॥

પઞ્ચ.દશ.હસ્તાદ્ એક.ઉત્તરમ્ આ.અષ્ટાદશ.હસ્તાદ્ ઇતિ તલ.ઉત્સેધઃ ॥

સ્તમ્ભસ્ય પરિક્ષેપઃ ષડ્.આયામો, દ્વિગુણો નિખાતઃ, ચૂલિકાયાશ્ ચતુર્.ભાગઃ ॥

આદિ.તલસ્ય પઞ્ચ.ભાગાઃ શાલા વાપી સીમા.ગૃહં ચ ॥

દશ.ભાગિકૌ દ્વૌ પ્રતિમઞ્ચૌ, અન્તરમ્ આણી.હર્મ્યં ચ ॥

સમુચ્છ્રયાદ્ અર્ધ.તલે સ્થૂણા.બન્ધશ્ ચ ॥

અર્ધ.વાસ્તુકમ્ ઉત્તમ.અગારમ્, ત્રિભાગ.અન્તરં વા, ઇષ્ટકા.અવબદ્ધ.પાર્શ્વમ્, વામતઃ પ્રદક્ષિણ.સોપાનં ગૂઢ.ભિત્તિ.સોપાનમ્ ઇતરતઃ ॥

દ્વિ.હસ્તં તોરણ.શિરઃ ॥

ત્રિ.પઞ્ચ.ભાગિકૌ દ્વૌ કપાટ.યોગૌ ॥

દ્વૌ પરિઘૌ ॥

અરત્નિર્ ઇન્દ્ર.કીલઃ ॥

પઞ્ચ.હસ્તમ્ આણિ.દ્વારમ્ ॥

ચત્વારો હસ્તિ.પરિઘાઃ ॥

નિવેશ.અર્ધં હસ્તિ.નખમ્ ॥

મુખ.સમઃ સંક્રમઃ સંહાર્યો ભૂમિમયો વા નિરુદકે ॥

પ્રાકાર.સમં મુખમ્ અવસ્થાપ્ય ત્રિ.ભાગ.ગોધા.મુખં ગોપુરં કારયેત્ ॥

પ્રાકાર.મધ્યે વાપીં કૃત્વા પુષ્કરિણી.દ્વારમ્, ચતુઃ.શાલમ્ અધ્યર્ધ.અન્તરં સાણિકં કુમારી.પુરમ્, મુણ્ડ.હર્મ્ય.દ્વિ.તલં મુણ્ડક.દ્વારમ્, ભૂમિ.દ્રવ્ય.વશેન વા નિવેશયેત્ ॥

ત્રિ.ભાગ.અધિક.આયામા ભાણ્ડ.વાહિનીઃ કુલ્યાઃ કારયેત્ ॥
કz02.3.34અબ્। તાસુ પાષાણ.કુદ્દાલાઃ કુઠારી.કાણ્ડ.કલ્પનાઃ ।[શ્]
કz02.3.34ચ્દ્। મુષુણ્ઢી.મુદ્ગરા દણ્ડાશ્ ચક્ર.યન્ત્ર.શતઘ્નયઃ ॥[શ્]
કz02.3.35અબ્। કાર્યાઃ કાર્મારિકાઃ શૂલા વેધન.અગ્રાશ્ ચ વેણવઃ ।[શ્]
કz02.3.35ચ્દ્। ઉષ્ટ્ર.ગ્રીવ્યો^અગ્નિ.સમ્યોગાઃ કુપ્ય.કલ્પે ચ યો વિધિઃ ॥[શ્] એ
(ળય્-ઓઉત્ ઓf થે fઓર્તિfઇએદ્ ચિત્ય્)