અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 01.14

કૃત્ય.અકૃત્ય.પક્ષ.ઉપગ્રહઃ સ્વ.વિષયે વ્યાખ્યાતઃ, પર.વિષયે વાચ્યઃ ॥

સંશ્રુત્ય^અર્થાન્ વિપ્રલબ્ધઃ, તુલ્ય.કારિણોઃ શિલ્પે વા^ઉપકારે વા વિમાનિતઃ, વલ્લભ.અવરુદ્ધઃ, સમાહૂય પરાજિતઃ, પ્રવાસ.ઉપતપ્તઃ, કૃત્વા વ્યયમ્ અલબ્ધ.કાર્યઃ, સ્વધર્માદ્ દાયાદ્યાદ્ વા^ઉપરુદ્ધઃ, માન.અધિકારાભ્યાં ભ્રષ્ટઃ, કુલ્યૈર્ અન્તર્હિતઃ, પ્રસભ.અભિમૃષ્ટ.સ્ત્રીકઃ, કાર.અભિન્યસ્તઃ, પર.ઉક્ત.દણ્ડિતઃ, મિથ્યા.આચાર.વારિતઃ, સર્વ.સ્વમ્
આહારિતઃ, બન્ધન.પરિક્લિષ્ટઃ, પ્રવાસિત.બન્ધુઃ - ઇતિ ક્રુદ્ધ.વર્ગઃ ॥

સ્વયમ્ ઉપહતઃ, વિપ્રકૃતઃ, પાપ.કર્મ.અભિખ્યાતઃ, તુલ્ય.દોષ.દણ્ડેન^ઉદ્વિગ્નઃ, પર્યાત્ત.ભૂમિઃ, દણ્ડેન^ઉપનતઃ, સર્વ.અધિકરણસ્થઃ, સહસા.ઉપચિત.અર્થઃ, તત્.કુલીન.ઉપાશંસુઃ, પ્રદ્વિષ્ટો રાજ્ઞા, રાજ.દ્વેષી ચ - ઇતિ ભીત.વર્ગઃ ॥

પરિક્ષીણઃ, અન્ય.આત્ત.સ્વઃ, કદર્યઃ, વ્યસની, અત્યાહિત.વ્યવહારશ્ ચ - ઇતિ લુબ્ધ.વર્ગઃ ॥

આત્મ.સમ્ભાવિતઃ, માન.કામઃ, શત્રુ.પૂજા.અમર્ષિતઃ, નીચૈર્ ઉપહિતઃ, તીક્ષ્ણઃ, સાહસિકઃ, ભોગેન^અસંતુષ્ટઃ - ઇતિ માનિ.વર્ગઃ ॥

તેષાં મુણ્ડ.જટિલ.વ્યઞ્જનૈર્ યો યદ્.ભક્તિઃ કૃત્ય.પક્ષીયસ્ તં તેન^ઉપજાપયેત્ ॥

"યથા મદ.અન્ધો હસ્તી મત્તેન^અધિષ્ઠિતો યદ્ યદ્ આસાદયતિ તત્ સર્વં પ્રમૃદ્નાતિ, એવમ્ અયમ્ અશાસ્ત્ર.ચક્ષુર્ અન્ધો રાજા પૌર.જાનપદ.વધાય^અભ્યુત્થિતઃ, શક્યમ્ અસ્ય પ્રતિહસ્તિ.પ્રોત્સાહનેન^અપકર્તુમ્, અમર્ષઃ ક્રિયતામ્" ઇતિ ક્રુદ્ધ.વર્ગમ્ ઉપજાપયેત્ ॥

"યથા લીનઃ સર્પો યસ્માદ્ ભયં પશ્યતિ તત્ર વિષમ્ ઉત્સૃજતિ, એવમ્ અયં રાજા જાત.દોષ.આશઙ્કસ્ ત્વયિ પુરા ક્રોધ.વિષમ્ ઉત્સૃજતિ, અન્યત્ર ગમ્યતામ્" ઇતિ ભીત.વર્ગં.ઉપજાપયેત્ ॥

"યથા શ્વ.ગણિનાં ધેનુઃ શ્વભ્યો દુહ્યતે ન બ્રાહ્મણેભ્યઃ, એવમ્ અયં રાજા સત્ત્વ.પ્રજ્ઞા.વાક્ય.શક્તિ.હીનેભ્યો દુહ્યતે ન^આત્મ.ગુણ.સમ્પન્નેભ્યઃ, અસૌ રાજા પુરુષ.વિશેષજ્ઞઃ, તત્ર ગમ્યતામ્" ઇતિ લુબ્ધ.વર્ગં.ઉપજાપયેત્ ॥

"યથા ચણ્ડાલ.ઉદ.પાનશ્ ચણ્ડાલાનામ્ એવ^ઉપભોગ્યો ન^અન્યેષામ્, એવમ્ અયં રાજા નીચો નીચાનામ્ એવ^ઉપભોગ્યો ન ત્વદ્વિધાનામ્ આર્યાણામ્, અસૌ રાજા પુરુષ.વિશેષજ્ઞઃ, તત્ર ગમ્યતામ્" ઇતિ માનિ.વર્ગમ્ ઉપજાપયેત્ ॥
કz01.14.11અબ્। તથા^ઇતિ પ્રતિપન્નાંસ્ તાન્ સંહિતાન્ પણ.કર્મણા ।
કz01.14.11ચ્દ્। યોજયેત યથા.શક્તિ સ-અપસર્પાન્ સ્વ.કર્મસુ ॥
કz01.14.12અબ્। લભેત સામ.દાનાભ્યાં કૃત્યાંશ્ ચ પર.ભૂમિષુ ।
કz01.14.12ચ્દ્। અકૃત્યાન્ ભેદ.દણ્ડાભ્યાં પર.દોષાંશ્ ચ દર્શયન્ ॥એ
(ઠે તોપિચ્ ઓf ચોઉન્સેલ્)