આપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 29

આપ્ગ્સ્-તાત્_10.1:
ઉપનયનમિતિ કર્મનામધેયમ્ ।
કુમારસ્યાચાર્યસમીપનયનમસ્મિન્ કર્મણીતિ, પઙ્કજાદિવત્ ।
વિર્વિસ્તરાર્થઃ ।
આઙ્બ લવ- દર્થઃ ।
ચક્ષિઙો ઽત્ર વ્યક્તવાગર્થસ્ય ખ્યાઞાદેશાત્ વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ રૂપમ્ ।
તથા ચાયમર્થઃ- ઉપનયનાખ્યં કર્મ વૈકલ્પિકકલ્પોક્ત્યા વિસ્તૃતં બલવત્પ્રમાણોપપન્નં અસાધારણૈશ્શબ્દૈર્વક્ષ્યામ ઇતિ ।
ઇયં ચ પ્રતિજ્ઞા શ્રોતૃજનમનો ઽવધારણાર્થા ।
કેચિત્-દૈવાદેર્વિઘ્નાત્ પૂર્વૈર્નિષેકાદિભિરસંસ્કૃતસ્યાપ્યુપનયનં ભવત્યેવ ।
ન તૂપનયનાસંસ્કૃતસ્ય ઉત્તરાણિ શ્રૌતસ્માર્તાનીત્યેવમુપનયનપ્રાધાન્યજ્ઞાપનાર્થા પ્રતિજ્ઞા ।
કિઞ્ચિ ગૃહ્યોપદિષ્ટકર્મસુ ગૃહસ્થસ્યૈવાધિકારો ન બ્રહ્મતારિણ ઇત્યેવંરૂપં વિશેષં જ્ઞાપયિતુમપ્રતિજ્ઞં વિવાહમુપદિશ્ય ઉપનયનકલ્પોપદેશઃ સપ્રતિજ્ઞઃ ક્રિયતે ।
અસ્ય ચ કલ્પસ્ય ધર્મશાસ્ત્રે ઽઉપનયનં વિદ્યાર્તસ્યઽ(આપ.ધ.1-1-9) ઇત્ય ત્રાનુપદેશઃ સર્વચરણાર્થતાં નિવર્તયિતુમિતિ

ગર્ભાષ્ટમેષુ બ્રાહ્મણમુપનયીત ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_10.2:
યસ્મિન્ વર્ષે ગર્ભો ભૂત્વા શેતે તદ્વર્ષ ગર્ભશબ્દેનોચ્યતે તદષ્ટમં યેષાં તાનીમાનિ ગર્ભાષ્ટમાનિ વર્ષાણિ ।
બહુવચનં સૌરાદિભેદેન વર્ષાણં ભિન્નત્વાત્ ।
અપર આહ-જન્મપ્રભૃતિ સપ્તાનાં વર્ષાણાં ગર્ભમષ્ટમં ભવતિ ।
તેન સપ્તસ્વપિ વર્ષેષૂપનયનં ચોદ્યતે ।
તત્ર ચતુર્ષુ વર્ષેષ્વયોગ્યત્વાત્
ચૌલાદિસંસ્કારાન્તરવિરોધાચ્ચ પઞ્ચમાદિષુ ત્રિષુપનયનમિતિ ।
અત્ર ષષ્ઠસપ્તમયોઃ કામ્યમુપનયનષ્ટમે નિત્યમિત્યયં વિસેષો ન સ્યાત્ ।
સર્વત્ર નિત્યમેવ સ્યાત્ ।
કિંચ પઞ્ચમે ષષ્ઠે વા વર્ષે વર્તમાને કથં ગર્ભવર્ષમષ્ટમં ભવતિ ।
નહ્યસત્યપૂરણીયેષુ પૂરણત્વમુપપદ્યતે ।
તસ્માત્ સપ્તમે વર્તમાન એવ ગર્ભવર્ષમષ્ટમં ભવતિ ।
તસ્માદવિવક્ષિતં બહુવચનમ્ ।
પૂર્વોક્તો વા નિર્વાહઃ ।
કામ્યં તૂપનયનં વિધ્યન્તરલભ્યમ્ ।
ઉપનયીતેતિ પાઠઃ શ્રુત્યનુસારેણ શબ્વિકરણસ્તુ ધાતુઃ ।
રાજન્યવૈશ્યયોઃ વિશેષોપદેશા દેવ ગર્ભાષ્ટમવિધેઃ બ્રાહ્મણવિષયત્વે સિદ્ધે બ્રાહ્મણવિધિઃ શ્રુત્યનુવાદ એવ ।
પુનરુપનયીતેત્યનુચ્યમાને પૂર્વમુપનયનગ્રહણમધિકારાર્થમેવ સ્યાત્, તમર્થ ન સાઝયેત્ યસ્તત્ર સાધ્યઃ